๑๒. อัตตวรรค เล่ม ๒๕

ถ้าบุคคลรู้ว่าตนเป็นที่รัก ก็ควรรักษาตนนั้นไว้ให้ดี

บัณฑิตพึงประคับประคองตนไว้ให้ได้

อย่างน้อยยามใดยามหนึ่งใน ๓ ยาม

๒. อุปนันทสักยปุตตเถรวัตถุ

เรื่องพระอุปนันทศากยบุตรเถระ

(พระผู้มีพระภาคตรัสพระคาถานี้แก่ภิกษุหนุ่ม ๒ รูป ดังนี้)

บัณฑิตพึงตั้งตนไว้ในคุณธรรมที่เหมาะสมก่อน

แล้วสอนคนอื่นในภายหลัง จึงจะไม่มัวหมอง

๓. ปธานิกติสสเถรวัตถุ

เรื่องพระปธานิกติสสเถระ

(พระผู้มีพระภาคตรัสพระคาถานี้แก่ภิกษุประมาณ ๕๐๐ รูป ดังนี้)

บุคคลสอนผู้อื่นอย่างไร ก็พึงทำตนอย่างนั้น

ผู้ที่ฝึกตนดีแล้ว จึงควรฝึก(ผู้อื่น)

เพราะตนนั่นแลฝึกได้ยากยิ่ง

๔. กุมารกัสสปมาตาวัตถุ

เรื่องมารดาของพระกุมารกัสสปเถระ

(พระผู้มีพระภาคตรัสพระคาถานี้แก่ภิกษุทั้งหลาย ดังนี้)

ตนแลเป็นที่พึ่งของตน บุคคลอื่นใครเล่า จะเป็นที่พึ่งได้

เพราะบุคคลที่ฝึกตนดีแล้ว ย่อมได้ที่พึ่งอันได้โดยยาก

๕. มหากาลอุปาสกวัตถุ

เรื่องมหากาลอุบาสก

(พระผู้มีพระภาคตรัสพระคาถานี้แก่ภิกษุทั้งหลาย ดังนี้)

บาปที่ตนเองทำ เกิดในตน มีตนเป็นแดนเกิด

ย่อมทำลายคนมีปัญญาทราม

เหมือนเพชรที่เกิดจากหินทำลายแก้วมณี ฉะนั้น

๖. เทวทัตตวัตถุ

เรื่องพระเทวทัต

(พระผู้มีพระภาคตรัสพระคาถานี้แก่ภิกษุทั้งหลาย ดังนี้)

ความทุศีลโดยสิ้นเชิง

ย่อมรึงรัดอัตภาพของบุคคลผู้ทุศีลไว้

ดุจเถาวัลย์ที่รึงรัดต้นสาละไว้

เขาย่อมทำตนให้วิบัติดุจโจรปรารถนาให้เขาวิบัติ ฉะนั้น

๗. สังฆเภทปริสักกนวัตถุ

เรื่องความพยายามเพื่อทำลายสงฆ์

(พระผู้มีพระภาคตรัสพระคาถานี้แก่พระอานนท์ปรารภถึงพระเทวทัต ดังนี้)กรรมที่ไม่ดี และไม่มีประโยชน์แก่ตน ทำได้ง่าย

ส่วนกรรมที่ดี และมีประโยชน์ ทำได้ยากอย่างยิ่ง

๘. กาลเถรวัตถุ

เรื่องพระกาลเถระ

(พระผู้มีพระภาคตรัสพระคาถานี้แก่พระกาลเถระและชนทั้งหลาย ดังนี้)ผู้มีปัญญาทราม อาศัยทิฏฐิชั่ว

คัดค้านคำสอนของพระอริยะ

ผู้เป็นพระอรหันต์ ผู้ดำรงอยู่โดยธรรม

การคัดค้านและทิฏฐิชั่วนั้น

เกิดขึ้นมาเพื่อทำลายตนเอง

เหมือนขุยไผ่ทำลายต้นไผ่ ฉะนั้น

๙. จูฬกาลอุปาสกวัตถุ

เรื่องจูฬกาลอุบาสก

(พระผู้มีพระภาคตรัสพระคาถานี้แก่จูฬกาลอุบาสก ดังนี้)

ตนทำบาปกรรมเอง ก็เศร้าหมองเอง

ตนไม่ทำบาปกรรมเอง ก็บริสุทธิ์เอง

ความบริสุทธิ์ และไม่บริสุทธิ์ เป็นของเฉพาะตน

คนอื่นจะทำคนอื่นให้บริสุทธิ์ไม่ได้

๑๐. อัตตทัตถเถรวัตถุ

เรื่องพระอัตตทัตถเถระ

(พระผู้มีพระภาคตรัสพระคาถานี้แก่พระอัตตทัตถเถระ ดังนี้)

บุคคลไม่ควรให้ประโยชน์ตน เสียไป

เพราะประโยชน์คนอื่นแม้มาก

เมื่อรู้ประโยชน์ตนแล้ว

ก็ควรขวนขวายในประโยชน์ตน

อัตตวรรคที่ ๑๒ จบ