๑๑. ชราวรรค เล่ม ๒๕

พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ธรรมบท

๑๑. ชราวรรค

หมวดว่าด้วยสิ่งที่ครํ่าคร่าชราทรุดโทรม

๑. เรื่องหญิงสหายของนางวิสาขา

{๒๑} [๑๔๖] เมื่อเหล่าสัตว์ที่อยู่ในโลกเร่าร้อนอยู่เป็นนิจ พวกเธอยัง จะมัวร่าเริงบันเทิงใจอะไรกันเล่า พวกเธอถูกความมืด คืออวิชชาปกคลุมแล้ว ไยจึงไม่แสวงหาแสงสว่างคือ ปัญญากันเล่า

๒. เรื่องนางสิริมา

[๑๔๗] เธอจงดูอัตภาพที่กรรมทำให้วิจิตร มีปากแผล (ทวาร) ๙ แห่ง มีกระดูก ๓๐๐ ท่อนเป็นโครง มีความเจ็บไข้ ได้ป่วยอยู่เป็นนิจ ที่คนเป็นอันมากคิดถึงกัน ซึ่งไม่มี ความยั่งยืนมั่นคงเลย

๓. เรื่องพระอุตตราเถรี

[๑๔๘] สรีระนี้แก่ลงแล้ว เป็นรังของโรค ทรุดโทรมผุพังไป ร่างกายอันเปื่อยเน่าย่อมแตกดับไป เพราะชีวิตมีความตายเป็นที่สุด

๑๑. ชราวรรค ๗. เรื่องพระโลฬุทายีเถระ

๔. เรื่องภิกษุอธิมานิกะ

[๑๔๙] กระดูกที่เขาทิ้งเกลื่อนกลาดเหมือนนํ้าเต้าในฤดูสารท มี สีเหมือนนกพิราบ เห็นแล้วจะมายินดีอะไรกัน

๕. เรื่องพระนางรูปนันทาเถรี

[๑๕๐] สรีระนี้ถูกกรรมสร้างให้เป็นเมืองกระดูก ฉาบด้วยเนื้อ และเลือด เป็นที่รวมลงแห่งความแก่ ความตาย ความถือตัว ความลบหลู่กัน

๖. เรื่องพระนางมัลลิกาเทวี

[๑๕๑] ราชรถที่งามวิจิตรยังคร่ำคร่าได้แน่แท้ ถึงสรีระก็เหมือ กัน ย่อมเข้าถึงความคร่ำคร่า ส่วนธรรมของสัตบุรุษ หาเข้าถึงความคร่ำคร่าไม่ สัตบุรุษย่อมประกาศอย่างนี้ กับสัตบุรุษด้วยกัน

๗. เรื่องพระโลฬุทายีเถระ

[๑๕๒] คนที่มีการศึกษาน้อยนี้แก่ตัวเข้าก็เหมือนโคถึก คือ เนื้อ ของเขาย่อมเจริญเติบโต ส่วนปัญญาหาเจริญเติบโตไม่

พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ธรรมบท

๘. เรื่องปฐมโพธิกาล

[๑๕๓] เราแสวงหานายช่างทำเรือนอยู่ เมื่อยังไม่พบ จึง เวียนว่ายตายเกิดอยู่หลายภพหลายชาติ ความเกิดเป็นทุกข์ร่ำไป

[๑๕๔] ช่างเรือนเอ๋ย เราพบท่านแล้ว ท่านจะไม่ได้สร้างเรือนอีก ซี่โครงทุกซี่ของท่านเราหักหมดแล้ว ยอดเรือน เราก็รื้อทิ้งแล้ว จิตของเราก็ลุถึงนิพพานที่ปราศจากปัจจัย เครื่องปรุงแต่งแล้ว เราบรรลุธรรมเป็นที่สิ้นตัณหาแล้ว

๙. เรื่องบุตรเศรษฐีมีทรัพย์มาก

๑๕๕] พวกคนเขลาไม่ประพฤติพรหมจรรย์ ไม่แสวงหาทรัพย์ ไว้ในเวลาที่ยังเป็นหนุ่มเป็นสาวอยู่ จึงซบเซา เหมือน นกกระเรียนแก่ซบเซาอยู่ในโคลนตมที่หมดปลาแล้วฉะนั้น

[๑๕๖] พวกคนเขลาไม่ประพฤติพรหมจรรย์ ไม่แสวงหาทรัพย์ ไว้ในเวลาที่ยังเป็นหนุ่มเป็นสาวอยู่ จึงนอนทอดถอนใจ ถึงทรัพย์เก่า(ที่ใช้หมดไปแล้ว) เหมือนลูกศรที่พ้นจาก แล่งตกลงดินฉะนั้น

จบ ชราวรรคที่ ๑๑

๑๒. อัตตวรรค ๓. เรื่องพระปธานิกติสสเถระ

๑๒ . อัตตวรรค

หมวดว่าด้วยเรื่องตน

๑. เรื่องโพธิราชกุมาร

{๒๒} [๑๕๗] หากรู้ว่าตนเป็นที่รักแล้วก็พึงรักษาตนนั้นไว้ให้ดี บัณฑิต พึงประคับประคองตนไว้ตลอดยามทั้ง ๓ ยามใดยามหนี่ง

๒. เรื่องพระอุปนันทศากยบุตร

[๑๕๘] พึงตั้งตนเองไว้ในคุณที่สมควรเสียก่อนแล้วจึงค่อยพร่ำสอน ผู้อื่นในภายหลัง บัณฑิตประพฤติอย่างนี้จึงไม่เศร้าหมอง

๓. เรื่องพระปธานิกติสสเถระ

[๑๕๙] พึงทำตนให้เหมือนอย่างที่พร่ำสอนคนอื่น ผู้ฝึกตนดีแล้ว พึงฝึกผู้อื่น ว่ากันว่าตนแลฝึกได้ยาก