๑๘. มลวรรค เล่ม ๒๕

๑๘ ปณฺฑุปลาโสวทานิสิ

ยมปุริสาปิ จ ตํ ๑ อุปฏฺฐิตา

อุยฺโยคมุเข จ ติฏฺฐสิ

ปาเถยฺยมฺปิ จ เต น วิชฺชติ ฯ

โส กโรหิ ทีปมตฺตโน

ขิปฺปํ วายม ปณฺฑิโต ภว

นิทฺธนฺตมโล อนงฺคโณ

ทิพฺพํ อริยภูมิเมหิสิ ๒ ฯ

อุปนีตวโย ว ทานิสิ

สมฺปยาโตสิ ยมสฺส สนฺติกํ

วาโสปิ จ เต นตฺถิ อนฺตรา

ปาเถยฺยมฺปิ จ เต น วิชฺชติ ฯ

โส กโรหิ ทีปมตฺตโน

ขิปฺปํ วายม ปณฺฑิโต ภว

นิทฺธนฺตมโล อนงฺคโณ

น ปุน ชาติชรํ อุเปหิสิ ฯ

อนุปุพฺเพน เมธาวี โถกํ โถกํ ขเณ ขเณ

กมฺมาโร รชตสฺเสว นิทฺธเม มลมตฺตโน ฯ

อยสา ว มลํ สมุฏฺฐิตํ ๑

ตทุฏฺฐาย ตเมว ขาทติ

เอวํ อติโธนจารินํ

สานิ กมฺมานิ นยนฺติ ทุคฺคตึ ฯ

อสชฺฌายมลา มนฺตา อนุฏฺฐานมลา ฆรา

มลํ วณฺณสฺส โกสชฺชํ ปมาโท รกฺขโต มลํ ฯ

มลิตฺถิยา ทุจฺจริตํ มจฺเฉรํ ททโต มลํ

มลา เว ปาปกา ธมฺมา อสฺมึ โลเก ปรมฺหิ จ

ตโต มลา มลตรํ อวิชฺชา ปรมํ มลํ

เอตํ มลํ ปหตฺวาน นิมฺมลา โหถ ภิกฺขโว ฯ

สุชีวํ อหิริเกน กากสูเรน ธํสินา

ปกฺขนฺทินา ปคพฺเภน สงฺกิลิฏฺเฐน ชีวิตํ ฯ

หิรีมตา จ ทุชฺชีวํ นิจฺจํ สุจิคเวสินา

อลีเนนาปคพฺเภน สุทฺธาชีเวน ปสฺสตา ฯ

โย ปาณมติมาเปติ มุสาวาทญฺจ ภาสติ

โลเก อทินฺนํ อาทิยติ ปรทารญฺจ คจฺฉติ

สุราเมรยปานญฺจ โย นโร อนุยุญฺชติ

อิเธวเมโส โลกสฺมึ มูลํ ขนติ อตฺตโน ฯ

เอวํ โภ ปุริส ชานาหิ ปาปธมฺมา อสญฺญตา

มา ตํ โลโภ อธมฺโม จ จิรํ ทุกฺขาย รนฺธยุํ ฯ

ททาติ เว ยถาสทฺธํ ยถาปสาทนํ ชโน

ตตฺถ โย มงฺกุโต โหติ ปเรสํ ปานโภชเน

น โส ทิวา วา รตฺตึ วา สมาธึ อธิคจฺฉติ ฯ

ยสฺสเจตํ สมุจฺฉินฺนํ มุลฆจฺจํ ๑ สมูหตํ

ส เว ทิวา วา รตฺตึ วา สมาธึ อธิคจฺฉติ ฯ

นตฺถิ ราคสโม อคฺคิ นตฺถิ โทสสโม คโห

นตฺถิ โมหสมํ ชาลํ นตฺถิ ตณฺหาสมา นที ฯ

สุทสฺสํ วชฺชมญฺเญสํ อตฺตโน ปน ทุทฺทสํ

ปเรสํ หิ โส วชฺชานิ โอปุนาติ ยถาภุสํ

อตฺตโน ปน ฉาเทติ กลึว กิตวา สโฐ ฯ

ปรวชฺชานุปสฺสิสฺส นิจฺจํ อุชฺฌานสญฺญิโน

อาสวา ตสฺส วฑฺฒนฺติ อารา โส อาสวกฺขยา ฯ

อากาเสว ปทํ นตฺถิ สมโณ นตฺถิ พาหิโร ๑

ปปญฺจาภิรตา ปชา นิปฺปปญฺจา ตถาคตา ฯ

อากาเสว ปทํ นตฺถิ สมโณ นตฺถิ พาหิโร ๒

สงฺขารา สสฺสตา นตฺถิ นตฺถิ พุทฺธานมิญฺชิตํ ฯ

มลวคฺโค อฏฺฐารสโม ฯ

๑ โป. ม. เต. ฯ ๒ ม. อริยภูมึ อุเปหิสิ ฯ

๑ สมุฏฺฐายาติปิ ฯ

๑ โป. มูลฆจฺฉํ ฯ

บัดนี้ท่านเป็นดุจใบไม้เหลือง อนึ่ง แม้บุรุษของพระยายมก็ปรากฏแก่ท่านแล้ว ท่านตั้งอยู่ในปากแห่งความเสื่อม อนึ่งเสบียงเดินทางของท่านก็ยังไม่มี ท่านจงทำที่พึงแก่ตน จงรีบพยายาม จงเป็นบัณฑิตท่านเป็นผู้มีมลทินอันขจัดแล้วไม่มีกิเลสเครื่องยียวนจักถึงอริยภูมิอันเป็นทิพย์ บัดนี้ท่านเป็นผู้มีวัยอันชรานำเข้าไปแล้ว เตรียมจะไปยังสำนักของพระยายม อนึ่ง ที่พักในระหว่างของท่านก็ยังไม่มี และเสบียงเดินทางของท่านก็ยังไม่มี ท่านจงทำที่พึ่งแก่ตน จงรีบพยายาม จงเป็นบัณฑิต ท่านเป็นผู้มีมลทินอันขจัดแล้ว ไม่มีกิเลสเครื่องยียวน จักไม่เข้าถึงชาติและชราอีก นักปราชญ์ทำกุศลทีละน้อยๆ ในขณะๆ

พึงขจัดมลทินของตนออกได้โดยลำดับ เหมือนช่างทองขจัดมลทินของทอง ฉะนั้นสนิมเกิดขึ้นแต่เหล็กเอง ครั้นเกิดขึ้นแต่เหล็กนั้นแล้ว ย่อมกัดเหล็กนั้นแหละ ฉันใด กรรมของตนย่อมนำบุคคลผู้มักประพฤติล่วงปัญญาชื่อโธนา ไปสู่ทุคติ ฉันนั้น มนต์มีอันไม่ท่องบ่นเป็นมลทิน เรือนมีการไม่หมั่นเป็นมลทิน ความเกียจคร้านเป็นมลทินของผิวพรรณ ความประมาทเป็นมลทินของผู้รักษา ความประพฤติชั่วเป็นมลทินของหญิงความตระหนี่เป็นมลทินของผู้ให้ ธรรมทั้งหลายที่ลามกเป็นมลทินแท้ ทั้งในโลกนี้ทั้งในโลกหน้า เราจะบอกมลทินกว่ามลทินนั้น คืออวิชชาเป็นมลทินอย่างยิ่ง

ดูกรภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายละมลทินนี้เสียแล้ว จงเป็นผู้ไม่มีมลทินเถิด บุคคลผู้ไม่มีหิริกล้าเพียงดังกา มักขจัด มักแล่นไป ผู้คะนอง เป็นผู้เศร้าหมองเป็นอยู่ง่าย ส่วนบุคคลผู้มีหิริ มีปกติแสวงหาความสะอาดเป็นนิตย์ ไม่หดหู่ ไม่คะนอง มีอาชีวะหมดจดเห็นอยู่เป็นอยู่ยาก นรชนใดย่อมล้างผลาญสัตว์มีชีวิต ถือเอาสิ่งของที่เจ้าของไม่ได้ให้ในโลก คบหาภริยาคนอื่น กล่าวคำเท็จ และประกอบการดื่มสุราเมรัยเนืองๆ นรชนนี้ย่อมขุดทรัพย์อันเป็นต้นทุนของตนในโลกนี้แล

ดูกรบุรุษผู้เจริญท่านจงรู้อย่างนี้ว่า บาปธรรมทั้งหลายอันบุคคลไม่สำรวมแล้วความโลภและสภาวะมิใช่ธรรม อย่าพึงย่ำยีท่านเพื่อทุกข์สิ้นกาลนาน ชนย่อมให้ตามศรัทธาตามความเลื่อมใสโดยแท้บุคคลใดย่อมเป็นผู้เก้อเขินในเพราะน้ำและข้าว ของชนเหล่าอื่นนั้น บุคคลนั้นย่อมไม่บรรลุสมาธิ ในกลางวันหรือกลางคืน ส่วนผู้ใดตัดความเป็นผู้เก้อเขินนี้ได้ขาด ถอนขึ้นให้รากขาดแล้ว ผู้นั้นแลย่อมบรรลุสมาธิ ในกลางวันหรือกลางคืน ไฟเสมอด้วยราคะไม่มี ผู้จับเสมอด้วยโทสะไม่มีข่ายเสมอด้วยโมหะไม่มี แม่น้ำเสมอด้วยตัณหาไม่มี โทษของผู้อื่นเห็นได้ง่าย ส่วนโทษของตนเห็นได้ยาก เพราะว่าบุคคลนั้นย่อมโปรยโทษของคนอื่น

ดุจบุคคลโปรยแกลบแต่ปกปิดโทษของตนไว้ เหมือนพรานนกปกปิดอัตภาพด้วยกิ่งไม้ ฉะนั้น อาสวะทั้งหลายย่อมเจริญแก่บุคคลผู้ตามเพ่งโทษผู้อื่น มีความสำคัญในการยกโทษเป็นนิตย์ บุคคลนั้นเป็นผู้ไกลจากความสิ้นอาสวะ สมณะภายนอกไม่มี ดังรอยเท้าไม่มีในอากาศ ฉะนั้น หมู่สัตว์ยินดีแล้วในธรรมเครื่องยังสัตว์ให้เนิ่นช้าพระตถาคตทั้งหลาย ไม่มีธรรมเครื่องยังสัตว์ให้เนิ่นช้า สมณะภายนอกไม่มี ดังรอยเท้าไม่มีในอากาศฉะนั้น สังขารทั้งหลายเที่ยงไม่มี กิเลสชาติเครื่องยังสัตว์ให้หวั่นไหวไม่มีแก่พระพุทธเจ้า ฯ

จบมลวรรคที่ ๑๘