ว่าด้วยสมถะรวมกัน เล่ม ๘

ติณวัตถารกะจึงมีในที่นั้น แต่ในที่นั้น ไม่มีสติวินัย อมูฬหวินัย ปฏิญญาตกรณะ เยภุยยสิกา และตัสสปาปิยสิกา

๘. สังสัฏฐวาร

วาระว่าด้วยสมถะรวมกัน

{๑๐๖๐} [๓๕๑] ถาม : ธรรมเหล่านี้ คือ สัมมุขาวินัยก็ดี สติวินัยก็ดี รวมกันหรือแยกกัน และนักปราชญ์จะบัญญัติธรรมเหล่านี้แยกแยะทำให้ต่าง กันได้หรือธรรมเหล่านี้ คือ สัมมุขาวินัยก็ดี อมูฬหวินัยก็ดี ...

ธรรมเหล่านี้ คือ สัมมุขาวินัยก็ดี ปฏิญญาตกรณะก็ดี ...

ธรรมเหล่านี้ คือ สัมมุขาวินัยก็ดี เยภุยยสิกาก็ดี ...

ธรรมเหล่านี้ คือ สัมมุขาวินัยก็ดี ตัสสปาปิยสิกาก็ดี ...

ธรรมเหล่านี้ คือ สัมมุขาวินัยก็ดี ติณวัตถารกะก็ดี รวมกันหรือแยกกัน และนักปราชญ์จะบัญญัติธรรมเหล่านี้แยกแยะทำให้ต่างกันได้หรือตอบ : ธรรมเหล่านี้ คือ สัมมุขาวินัยก็ดี สติวินัยก็ดี รวมกัน ไม่แยกกัน และนักปราชญ์จะบัญญัติธรรมเหล่านี้แยกแยะทำให้ต่างกันไม่ได้ธรรมเหล่านี้ คือ สัมมุขาวินัยก็ดี อมูฬหวินัยก็ดี ...

ธรรมเหล่านี้ คือ สัมมุขาวินัยก็ดี ปฏิญญาตกรณะก็ดี ...

ธรรมเหล่านี้ คือ สัมมุขาวินัยก็ดี เยภุยยสิกาก็ดี ...

ธรรมเหล่านี้ คือ สัมมุขาวินัยก็ดี ตัสสปาปิยสิกาก็ดี ...

ธรรมเหล่านี้ คือ สัมมุขาวินัยก็ดี ติณวัตถารกะก็ดี รวมกัน ไม่แยกกัน และนักปราชญ์จะบัญญัติธรรมเหล่านี้แยกแยะทำให้ต่างกันไม่ได้

๙. สัตตสมถนิทานาทยะ

ว่าด้วยนิทานเป็นต้นแห่งสมถะ ๗

{๑๐๖๑} [๓๕๒] ถาม : สัมมุขาวินัย มีอะไรเป็นนิทาน มีอะไรเป็นสมุทัย มีอะไรเป็นชาติ มีอะไรเป็นแดนเกิดก่อน มีอะไรเป็นองค์ มีอะไรเป็นสมุฏฐานสติวินัยมีอะไรเป็นนิทาน มีอะไรเป็นสมุทัย มีอะไรเป็นชาติ มีอะไรเป็นแดนเกิดก่อน มีอะไรเป็นองค์ มีอะไรเป็นสมุฏฐานอมูฬหวินัยมีอะไรเป็นนิทาน มีอะไรเป็นสมุทัย มีอะไรเป็นชาติ มีอะไรเป็นแดนเกิดก่อน มีอะไรเป็นองค์ มีอะไรเป็นสมุฏฐานปฏิญญาตกรณะมีอะไรเป็นนิทาน มีอะไรเป็นสมุทัย มีอะไรเป็นชาติ มีอะไรเป็นแดนเกิดก่อน มีอะไรเป็นองค์ มีอะไรเป็นสมุฏฐานเยภุยยสิกามีอะไรเป็นนิทาน มีอะไรเป็นสมุทัย มีอะไรเป็นชาติ มีอะไรเป็นแดนเกิดก่อน มีอะไรเป็นองค์

มีอะไรเป็นสมุฏฐานตัสสปาปิยสิกามีอะไรเป็นนิทาน มีอะไรเป็นสมุทัย มีอะไรเป็นชาติ มีอะไรเป็นแดนเกิดก่อน มีอะไรเป็นองค์ มีอะไรเป็นสมุฏฐานติณวัตถารกะมีอะไรเป็นนิทาน มีอะไรเป็นสมุทัย มีอะไรเป็นชาติ มีอะไรเป็นแดนเกิดก่อน มีอะไรเป็นองค์ มีอะไรเป็นสมุฏฐานตอบ : สัมมุขาวินัยมีนิทานเป็นนิทาน มีนิทานเป็นสมุทัย มีนิทานเป็นชาติ มีนิทานเป็นแดนเกิดก่อน มีนิทานเป็นองค์ มีนิทานเป็นสมุฏฐานสติวินัยมีนิทานเป็นนิทาน มีนิทานเป็นสมุทัย มีนิทานเป็นชาติ มีนิทานเป็นแดนเกิดก่อน มีนิทานเป็นองค์ มีนิทานเป็นสมุฏฐานอมูฬหวินัยมีนิทานเป็นนิทาน มีนิทานเป็นสมุทัย มีนิทานเป็นชาติ มีนิทานเป็นแดนเกิดก่อน มีนิทานเป็นองค์ มีนิทานเป็นสมุฏฐานปฏิญญาตกรณะมีนิทานเป็นนิทาน มีนิทานเป็นสมุทัย มีนิทานเป็นชาติ มีนิทานเป็นแดนเกิดก่อน มีนิทานเป็นองค์ มีนิทานเป็นสมุฏฐาน

เยภุยยสิกามีนิทานเป็นนิทาน มีนิทานเป็นสมุทัย มีนิทานเป็นชาติ มีนิทานเป็นแดนเกิดก่อน มีนิทานเป็นองค์ มีนิทานเป็นสมุฏฐานตัสสปาปิยสิกามีนิทานเป็นนิทาน มีนิทานเป็นสมุทัย มีนิทานเป็นชาติ มีนิทานเป็นแดนเกิดก่อน มีนิทานเป็นองค์ มีนิทานเป็นสมุฏฐานติณวัตถารกะมีนิทานเป็นนิทาน มีนิทานเป็นสมุทัย มีนิทานเป็นชาติ มีนิทานเป็นแดนเกิดก่อน มีนิทานเป็นองค์ มีนิทานเป็นสมุฏฐานถาม : สัมมุขาวินัยมีอะไรเป็นนิทาน มีอะไรเป็นสมุทัย มีอะไรเป็นชาติ มีอะไรเป็นแดนเกิดก่อน มีอะไรเป็นองค์ มีอะไรเป็นสมุฏฐานสติวินัยมีอะไรเป็นนิทาน มีอะไรเป็นสมุทัย มีอะไรเป็นชาติ มีอะไรเป็นแดนเกิดก่อน มีอะไรเป็นองค์

มีอะไรเป็นสมุฏฐานอมูฬหวินัยมีอะไรเป็นนิทาน มีอะไรเป็นสมุทัย มีอะไรเป็นชาติ มีอะไรเป็นแดนเกิดก่อน มีอะไรเป็นองค์ มีอะไรเป็นสมุฏฐานปฏิญญาตกรณะมีอะไรเป็นนิทาน มีอะไรเป็นสมุทัย มีอะไรเป็นชาติ มีอะไรเป็นแดนเกิดก่อน มีอะไรเป็นองค์ มีอะไรเป็นสมุฏฐานเยภุยยสิกามีอะไรเป็นนิทาน มีอะไรเป็นสมุทัย มีอะไรเป็นชาติ มีอะไรเป็นแดนเกิดก่อน มีอะไรเป็นองค์ มีอะไรเป็นสมุฏฐานตัสสปาปิยสิกามีอะไรเป็นนิทาน มีอะไรเป็นสมุทัย มีอะไรเป็นชาติ มีอะไรเป็นแดนเกิดก่อน มีอะไรเป็นองค์ มีอะไรเป็นสมุฏฐานติณวัตถารกะมีอะไรเป็นนิทาน มีอะไรเป็นสมุทัย มีอะไรเป็นชาติ มีอะไรเป็นแดนเกิดก่อน มีอะไรเป็นองค์ มีอะไรเป็นสมุฏฐานตอบ : สัมมุขาวินัยมีเหตุเป็นนิทาน มีเหตุเป็นสมุทัย มีเหตุเป็นชาติ มีเหตุเป็นแดนเกิดก่อน มีเหตุเป็นองค์ มีเหตุเป็นสมุฏฐานสติวินัยมีเหตุเป็นนิทาน มีเหตุเป็นสมุทัย มีเหตุเป็นชาติ มีเหตุเป็นแดนเกิดก่อน มีเหตุเป็นองค์ มีเหตุเป็นสมุฏฐาน

อมูฬหวินัยมีเหตุเป็นนิทาน มีเหตุเป็นสมุทัย มีเหตุเป็นชาติ มีเหตุเป็นแดนเกิดก่อน มีเหตุเป็นองค์ มีเหตุเป็นสมุฏฐานปฏิญญาตกรณะมีเหตุเป็นนิทาน มีเหตุเป็นสมุทัย มีเหตุเป็นชาติ มีเหตุเป็นแดนเกิดก่อน มีเหตุเป็นองค์ มีเหตุเป็นสมุฏฐานเยภุยยสิกามีเหตุเป็นนิทาน มีเหตุเป็นสมุทัย มีเหตุเป็นชาติ มีเหตุเป็นแดนเกิดก่อน มีเหตุเป็นองค์ มีเหตุเป็นสมุฏฐานตัสสปาปิยสิกามีเหตุเป็นนิทาน มีเหตุเป็นสมุทัย มีเหตุเป็นชาติ มีเหตุเป็นแดนเกิดก่อน มีเหตุเป็นองค์ มีเหตุเป็นสมุฏฐานติณวัตถารกะมีเหตุเป็นนิทาน มีเหตุเป็นสมุทัย มีเหตุเป็นชาติ มีเหตุเป็นแดนเกิดก่อน มีเหตุเป็นองค์ มีเหตุเป็นสมุฏฐานถาม

: สัมมุขาวินัยมีอะไรเป็นนิทาน มีอะไรเป็นสมุทัย มีอะไรเป็นชาติ มีอะไรเป็นแดนเกิดก่อน มีอะไรเป็นองค์ มีอะไรเป็นสมุฏฐานสติวินัยมีอะไรเป็นนิทาน มีอะไรเป็นสมุทัย มีอะไรเป็นชาติ มีอะไรเป็นแดนเกิดก่อน มีอะไรเป็นองค์ มีอะไรเป็นสมุฏฐานอมูฬหวินัยมีอะไรเป็นนิทาน มีอะไรเป็นสมุทัย มีอะไรเป็นชาติ มีอะไรเป็นแดนเกิดก่อน มีอะไรเป็นองค์ มีอะไรเป็นสมุฏฐานปฏิญญาตกรณะมีอะไรเป็นนิทาน มีอะไรเป็นสมุทัย มีอะไรเป็นชาติ มีอะไรเป็นแดนเกิดก่อน มีอะไรเป็นองค์ มีอะไรเป็นสมุฏฐานเยภุยยสิกามีอะไรเป็นนิทาน มีอะไรเป็นสมุทัย มีอะไรเป็นชาติ มีอะไรเป็นแดนเกิดก่อน มีอะไรเป็นองค์ มีอะไรเป็นสมุฏฐานตัสสปาปิยสิกามีอะไรเป็นนิทาน มีอะไรเป็นสมุทัย มีอะไรเป็นชาติ มีอะไรเป็นแดนเกิดก่อน มีอะไรเป็นองค์ มีอะไรเป็นสมุฏฐานติณวัตถารกะมีอะไรเป็นนิทาน มีอะไรเป็นสมุทัย มีอะไรเป็นชาติ มีอะไรเป็นแดนเกิดก่อน มีอะไรเป็นองค์ มีอะไรเป็นสมุฏฐาน

ตอบ : สัมมุขาวินัยมีปัจจัยเป็นนิทาน มีปัจจัยเป็นสมุทัย มีปัจจัยเป็นชาติ มีปัจจัยเป็นแดนเกิดก่อน มีปัจจัยเป็นองค์ มีปัจจัยเป็นสมุฏฐานสติวินัยมีปัจจัยเป็นนิทาน มีปัจจัยเป็นสมุทัย มีปัจจัยเป็นชาติ มีปัจจัยเป็นแดนเกิดก่อน มีปัจจัยเป็นองค์ มีปัจจัยเป็นสมุฏฐานอมูฬหวินัยมีปัจจัยเป็นนิทาน มีปัจจัยเป็นสมุทัย มีปัจจัยเป็นชาติ มีปัจจัยเป็นแดนเกิดก่อน มีปัจจัยเป็นองค์ มีปัจจัยเป็นสมุฏฐานปฏิญญาตกรณะมีปัจจัยเป็นนิทาน มีปัจจัยเป็นสมุทัย มีปัจจัยเป็นชาติ มีปัจจัยเป็นแดนเกิดก่อน มีปัจจัยเป็นองค์ มีปัจจัยเป็นสมุฏฐานเยภุยยสิกามีปัจจัยเป็นนิทาน มีปัจจัยเป็นสมุทัย มีปัจจัยเป็นชาติ มีปัจจัยเป็นแดนเกิดก่อน มีปัจจัยเป็นองค์ มีปัจจัยเป็นสมุฏฐานตัสสปาปิยสิกามีปัจจัยเป็นนิทาน มีปัจจัยเป็นสมุทัย มีปัจจัยเป็นชาติ มีปัจจัยเป็นแดนเกิดก่อน มีปัจจัยเป็นองค์ มีปัจจัยเป็นสมุฏฐานติณวัตถารกะมีปัจจัยเป็นนิทาน มีปัจจัยเป็นสมุทัย มีปัจจัยเป็นชาติ มีปัจจัยเป็นแดนเกิดก่อน มีปัจจัยเป็นองค์ มีปัจจัยเป็นสมุฏฐาน

ว่าด้วยมูลและสมุฏฐานแห่งสมถะ

{๑๐๖๒} [๓๕๓] ถาม : สมถะ ๗ มีมูลเท่าไร มีสมุฏฐานเท่าไร

ตอบ : สมถะ ๗ มีมูล ๒๖ มีสมุฏฐาน ๓๖

ถาม : สมถะ ๗ มีมูล ๒๖ คืออะไรบ้าง

ตอบ : สัมมุขาวินัยมีมูล ๔ คือ ความพร้อมหน้าสงฆ์ ๑ ความพร้อมหน้าธรรม ๑ ความพร้อมหน้าวินัย ๑ ความพร้อมหน้าบุคคล ๑สติวินัยมีมูล ๔ อมูฬหวินัยมีมูล ๔ ปฏิญญาตกรณะมีมูล ๒ คือ

๑. ผู้แสดง ๒. ผู้รับแสดง

เยภุยยสิกามีมูล ๔ ตัสสปาปิยสิกามีมูล ๔ ติณวัตถารกะมีมูล ๔ คือ

๑. ความพร้อมหน้าสงฆ์ ๒. ความพร้อมหน้าธรรม

๓. ความพร้อมหน้าวินัย ๔. ความพร้อมหน้าบุคคล

สมถะ ๗ มีมูลรวม ๒๖ เหล่านี้

ถาม : สมถะ ๗ มีสมุฏฐาน ๓๖ คืออะไรบ้าง

ตอบ : การประกอบ การกระทำ การเข้าถึงเอง การขอร้อง กิริยาที่ยินยอม การไม่คัดค้านกรรมคือสติวินัยการประกอบ การกระทำ การเข้าถึงเอง การขอร้อง กิริยาที่ยินยอม การไม่คัดค้านกรรมคืออมูฬหวินัยการประกอบ การกระทำ การเข้าถึงเอง การขอร้อง กิริยาที่ยินยอม การไม่คัดค้านกรรมคือปฏิญญาตกรณะการประกอบ การกระทำ การเข้าถึงเอง การขอร้อง กิริยาที่ยินยอม การไม่คัดค้านกรรมคือเยภุยยสิกาการประกอบ การกระทำ การเข้าถึงเอง การขอร้อง กิริยาที่ยินยอม การไม่คัดค้านกรรมคือตัสสสปาปิยสิกาการประกอบ การกระทำ การเข้าถึงเอง การขอร้อง กิริยาที่ยินยอม การไม่คัดค้านกรรมคือติณวัตถารกะสมถะ ๗ มีสมุฏฐานรวม ๓๖ เหล่านี้

๑๐. สัตตสมถนานัตถาทยะ

ว่าด้วยสมถะ ๗ มีอรรถต่างกันเป็นต้น

{๑๐๖๓} [๓๕๔] ถาม : ธรรมเหล่านี้ คือ สัมมุขาวินัยก็ดี สติวินัยก็ดี มีอรรถต่างกัน มีพยัญชนะต่างกัน หรือมีอรรถอย่างเดียวกัน ต่างกันแต่พยัญชนะเท่านั้น

ธรรมเหล่านี้ คือ สัมมุขาวินัยก็ดี อมูฬหวินัยก็ดี มีอรรถต่างกัน มีพยัญชนะต่างกัน หรือมีอรรถอย่างเดียวกัน ต่างกันแต่พยัญชนะเท่านั้นธรรมเหล่านี้ คือ สัมมุขาวินัยก็ดี ปฏิญญาตกรณะก็ดี มีอรรถต่างกัน มีพยัญชนะต่างกัน หรือมีอรรถอย่างเดียวกัน ต่างกันแต่พยัญชนะเท่านั้นธรรมเหล่านี้ คือ สัมมุขาวินัยก็ดี เยภุยยสิกาก็ดี มีอรรถต่างกัน มีพยัญชนะต่างกัน หรือมีอรรถอย่างเดียวกัน ต่างกันแต่พยัญชนะเท่านั้นธรรมเหล่านี้ คือ สัมมุขาวินัยก็ดี ตัสสปาปิยสิกาก็ดี มีอรรถต่างกัน มีพยัญชนะต่างกัน หรือมีอรรถอย่างเดียวกัน ต่างกันแต่พยัญชนะเท่านั้นธรรมเหล่านี้ คือ สัมมุขาวินัยก็ดี ติณวัตถารกะก็ดี มีอรรถต่างกัน มีพยัญชนะต่างกัน หรือมีอรรถอย่างเดียวกัน ต่างกันแต่พยัญชนะเท่านั้นตอบ : ธรรมเหล่านี้ คือ สัมมุขาวินัยก็ดี สติวินัยก็ดี มีอรรถและพยัญชนะต่างกัน

ธรรมเหล่านี้ คือ สัมมุขาวินัยก็ดี อมูฬหวินัยก็ดี มีอรรถและพยัญชนะต่างกัน

ธรรมเหล่านี้ คือ สัมมุขาวินัยก็ดี ปฏิญญาตกรณะก็ดี มีอรรถและพยัญชนะต่างกัน

ธรรมเหล่านี้ คือ สัมมุขาวินัยก็ดี เยภุยยสิกาก็ดี มีอรรถและพยัญชนะต่างกัน

ธรรมเหล่านี้ คือ สัมมุขาวินัยก็ดี ตัสสปาปิยสิกาก็ดี มีอรรถและพยัญชนะต่างกัน

ธรรมเหล่านี้ คือ สัมมุขาวินัยก็ดี ติณวัตถารกะก็ดี มีอรรถและพยัญชนะต่างกัน

ว่าด้วยวิวาทาธิกรณ์

{๑๐๖๔} [๓๕๕] วิวาทเป็นวิวาทาธิกรณ์ วิวาทไม่เป็นอธิกรณ์ อธิกรณ์ไม่เป็นวิวาท อธิกรณ์เป็นอธิกรณ์ด้วย เป็นวิวาทด้วย วิวาทเป็นวิวาทาธิกรณ์ก็มี วิวาทไม่เป็นอธิกรณ์ก็มี อธิกรณ์ไม่เป็นวิวาทก็มี เป็นอธิกรณ์ด้วยเป็นวิวาทด้วยก็มี

ในข้อเหล่านั้น วิวาทที่เป็นวิวาทาธิกรณ์คืออย่างไร

คือ ภิกษุทั้งหลายในพระธรรมวินัยนี้วิวาทกันว่า ‘นี้เป็นธรรม นี้ไม่เป็นธรรม’ ‘นี้เป็นวินัย นี้ไม่เป็นวินัย’ ‘นี้พระตถาคตตรัสไว้ ทรงภาษิตไว้ นี้พระตถาคตมิได้ตรัสไว้ มิได้ทรงภาษิตไว้’ ‘นี้พระตถาคตทรงประพฤติมา นี้พระตถาคตไม่ได้ทรงประพฤติมา’ ‘นี้พระตถาคตทรงบัญญัติไว้ นี้พระตถาคตมิได้ทรงบัญญัติไว้’ ‘นี้เป็นอาบัติ นี้ไม่เป็นอาบัติ’ ‘นี้เป็นอาบัติเบา นี้เป็นอาบัติหนัก’ ‘นี้เป็นอาบัติมีส่วนเหลือ นี้เป็นอาบัติไม่มีส่วนเหลือ’ ‘นี้เป็นอาบัติชั่วหยาบ นี้เป็นอาบัติไม่ชั่วหยาบ’ความบาดหมาง ความทะเลาะ ความขัดแย้ง ความวิวาท การพูดแตกต่างกัน การพูดไปทางอื่น การพูดเพื่อให้หมองใจ ความผิดพ้องในเรื่องนั้นอันใด นี้คือวิวาทที่เป็นวิวาทาธิกรณ์

ในข้อเหล่านั้น วิวาทที่ไม่เป็นอธิกรณ์คืออย่างไร

คือ มารดาทะเลาะกับบุตรบ้าง บุตรทะเลาะกับมารดาบ้าง บิดาทะเลาะกับบุตรบ้าง บุตรทะเลาะกับบิดาบ้าง พี่ชายทะเลาะกับน้องชาย บ้างพี่ชายทะเลาะกับน้องหญิงบ้างน้องหญิงทะเลาะกับพี่ชายบ้าง เพื่อนทะเลาะกับเพื่อนบ้าง นี้คือวิวาทที่ไม่เป็นอธิกรณ์

ในข้อเหล่านั้น อธิกรณ์ที่ไม่เป็นวิวาทคืออย่างไร

คือ อนุวาทาธิกรณ์ อาปัตตาธิกรณ์ กิจจาธิกรณ์ นี้คืออธิกรณ์ที่ไม่เป็นวิวาท

ในข้อเหล่านั้น อธิกรณ์ที่เป็นอธิกรณ์ด้วย เป็นวิวาทด้วยคืออย่างไรคือ วิวาทาธิกรณ์ เป็นอธิกรณ์ด้วย เป็นวิวาทด้วย

ว่าด้วยอนุวาทาธิกรณ์

{๑๐๖๕} [๓๕๖] การโจทเป็นอนุวาทาธิกรณ์ การโจทไม่เป็นอธิกรณ์ อธิกรณ์ไม่เป็นการโจท อธิกรณ์เป็นอธิกรณ์ด้วย เป็นการโจทด้วย การโจทเป็น อนุวาทาธิกรณ์ก็มี การโจทไม่เป็นอธิกรณ์ก็มี อธิกรณ์ไม่เป็นการโจทก็มี เป็นอธิกรณ์ด้วยเป็นการโจทด้วยก็มีในข้อเหล่านั้น การโจทที่เป็นอนุวาทาธิกรณ์คืออย่างไร

คือ ภิกษุทั้งหลายในพระธรรมวินัยนี้ย่อมโจทภิกษุด้วยศีลวิบัติ ด้วยอาจารวิบัติ ด้วยทิฏฐิวิบัติ หรือด้วยอาชีววิบัติ การโจท การกล่าวหา การฟ้องร้อง การประท้วง ความเป็นผู้คล้อยตาม การทำความอุตสาหะโจท การเพิ่มกำลังให้ในเรื่องนั้นอันใด นี้คือการโจทที่เป็นอนุวาทาธิกรณ์ในข้อเหล่านั้น การโจทที่ไม่เป็นอธิกรณ์คืออย่างไร

คือ มารดาฟ้องบุตรบ้าง บุตรฟ้องมารดาบ้าง บิดาฟ้องบุตรบ้าง บุตรฟ้องบิดาบ้าง พี่ชายฟ้องน้องชายบ้าง พี่ชายฟ้องน้องหญิงบ้าง น้องหญิงฟ้องพี่ชายบ้าง เพื่อนฟ้องเพื่อนบ้าง นี้คือการโจทที่ไม่เป็นอธิกรณ์ในข้อเหล่านั้น อธิกรณ์ที่ไม่เป็นการโจทคืออย่างไร

คือ อาปัตตาธิกรณ์ กิจจาธิกรณ์ วิวาทาธิกรณ์ นี้คืออธิกรณ์ที่ไม่เป็นการโจท

ในข้อเหล่านั้น อธิกรณ์ที่เป็นอธิกรณ์ด้วย เป็นการโจทด้วยคืออย่างไร

คือ อนุวาทาธิกรณ์ เป็นอธิกรณ์ด้วย เป็นการโจทด้วย

ว่าด้วยอาปัตตาธิกรณ์

{๑๐๖๖} [๓๕๗] อาบัติเป็นอาปัตตาธิกรณ์ อาบัติไม่เป็นอธิกรณ์ อธิกรณ์ไม่เป็นอาบัติ อธิกรณ์เป็นอธิกรณ์ด้วย เป็นอาบัติด้วย อาบัติเป็นอาปัตตาธิกรณ์ก็มี อาบัติไม่เป็นอธิกรณ์ก็มี อธิกรณ์ไม่เป็นอาบัติก็มี เป็นอธิกรณ์ด้วย เป็นอาบัติด้วยก็มีในข้อเหล่านั้น อาบัติที่เป็นอาปัตตาธิกรณ์คืออย่างไร

คือ กองอาบัติทั้ง ๕ เป็นอาปัตตาธิกรณ์ กองอาบัติทั้ง ๗ เป็นอาปัตตาธิกรณ์ นี้คืออาบัติที่เป็นอาปัตตาธิกรณ์

ในข้อเหล่านั้น อาบัติที่ไม่เป็นอธิกรณ์คืออย่างไร

คือ โสดาบัติ สมาบัติ นี้คืออาบัติที่ไม่เป็นอธิกรณ์

ในข้อเหล่านั้น อธิกรณ์ที่ไม่เป็นอาบัติคืออย่างไร

คือ กิจจาธิกรณ์ วิวาทาธิกรณ์ อนุวาทาธิกรณ์ นี้คืออธิกรณ์ที่ไม่เป็นอาบัติ

ในข้อเหล่านั้น อธิกรณ์เป็นอธิกรณ์ด้วย เป็นอาบัติด้วยคืออย่างไร

คือ อาปัตตาธิกรณ์เป็นอธิกรณ์ด้วย เป็นอาบัติด้วย

ว่าด้วยกิจจาธิกรณ์

{๑๐๖๗} [๓๕๘] กิจเป็นกิจจาธิกรณ์ กิจไม่เป็นอธิกรณ์ อธิกรณ์ไม่เป็นกิจ อธิกรณ์เป็นกิจด้วยเป็นอธิกรณ์ด้วย กิจเป็นกิจจาธิกรณ์ก็มี กิจไม่เป็นอธิกรณ์ก็มี อธิกรณ์ไม่เป็นกิจก็มี เป็นอธิกรณ์ด้วย เป็นกิจด้วยก็มีในข้อเหล่านั้น กิจที่เป็นกิจจาธิกรณ์คืออย่างไร

คือ ความเป็นกิจ ความเป็นกรณียะของสงฆ์ คือ อปโลกนกรรม ญัตติกรรม ญัตติทุติยกรรม ญัตติจตุตถกรรมอันใด นี้คือกิจที่เป็นกิจจาธิกรณ์

ในข้อเหล่านั้น กิจที่ไม่เป็นอธิกรณ์คืออย่างไร

คือ กิจที่พึงทำแก่พระอาจารย์ กิจที่พึงทำแก่พระอุปัชฌาย์ กิจที่พึงทำแก่ภิกษุปูนอุปัชฌาย์ กิจที่พึงทำแก่ภิกษุปูนอาจารย์ นี้คือกิจที่ไม่เป็นอธิกรณ์

ในข้อเหล่านั้น อธิกรณ์ที่ไม่เป็นกิจคืออย่างไร

คือ วิวาทาธิกรณ์ อนุวาทาธิกรณ์ อาปัตตาธิกรณ์ นี้คืออธิกรณ์ที่ไม่เป็นกิจ

ในข้อเหล่านั้น อธิกรณ์ที่เป็นอธิกรณ์ด้วย เป็นกิจด้วยคืออย่างไร

คือ กิจจาธิกรณ์เป็นอธิกรณ์ด้วย เป็นกิจด้วย

จบ อธิกรณเภท

หัวข้อประจำเรื่อง

{๑๐๖๘} อธิกรณ์ ๑ การรื้อฟื้น ๑ อาการ ๑ บุคคล ๑ นิทาน ๑ เหตุ ๑ ปัจจัย ๑ มูล ๑ สมุฏฐาน ๑ เป็นอาบัติ ๑ มีอธิกรณ์ ๑ ในที่ใด ๑ แยกกัน ๑ นิทาน ๑ เหตุ ๑ ปัจจัย ๑ มูล ๑ สมุฏฐาน ๑ พยัญชนะ ๑ วิวาท ๑ อธิกรณ์ ๑ ตามที่กล่าวนี้จัดลงในการแจกอธิกรณ์ ด้วยประการฉะนี้แล

อปรคาถาสังคณิกะ

ว่าด้วยถ้อยคำที่กล่าวคละกันไว้ด้วยคาถาอีกนัยหนึ่ง

๑. โจทนาทิปุจฉาวิสัชนา

ว่าด้วยคำถาม - ตอบในเรื่องการโจทเป็นต้น

{๑๐๖๙} [๓๕๙] ท่านพระอุบาลีกราบทูลถามว่า

“โจทเพื่อประสงค์อะไร สอบสวนเพื่อเหตุไร ประชุมสงฆ์เพื่อประโยชน์อะไร และปรึกษากันเพื่อเหตุอะไร”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า

“โจทเพื่อประสงค์ให้จำเลยระลึกถึงโทษที่กระทำลงไป สอบสวนเพื่อประสงค์จะข่มจำเลยนั้น ประชุม สงฆ์เพื่อประสงค์ช่วยกันกำหนดข้อวินิจฉัยให้รอบคอบ ส่วนปรึกษากันเพื่อให้การวินิจฉัยแต่ละเรื่องเสร็จสิ้นไปเธออย่าด่วนพูด อย่าพูดดุดัน อย่ายั่วโทสะ ถ้าเธอเป็นผู้สอบสวนอธิกรณ์

เธออย่าพูดผลีผลาม อย่ากล่าวถ้อยคำชวนทะเลาะ ไม่กอปรด้วยประโยชน์

วัตรคือธรรมเนียมการซักถามอนุโลมแก่สิกขาบท อันพระพุทธเจ้าผู้เฉียบแหลม ผู้มีพุทธิปัญญาทรงวางไว้ตรัสไว้ดีแล้ว ในพระสูตรคืออุภโตวิภังค์ ในพระ