ปาราชิกกัณฑ์ เล่ม ๘

พระไตรปิฎกภาษาไทย

พระบาลีวินัยปิฎก

ปริวาร

ฉบับเฉลิมพระเกียรติ

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว

เนื่องในการจัดงานฉลองสิริราชสมบัติครบ ๖๐ ปี

พุทธศักราช ๒๕๔๙

มหาเถรสมาคม จัดพิมพ์

๘

พระบาลีวินัยปิฎก

ปริวาร

ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น

มหาวิภังค์

๑๖ มหาวาร

ว่าด้วยวาระใหญ่ ๑๖ วาระในมหาวิภังค์

๑. กัตถปัญญัตติวาร

วาระว่าด้วยทรงบัญญัติไว้ ณ ที่ไหน

๑. ปาราชิกกัณฑ์

ว่าด้วยคำถาม-คำตอบสถานที่บัญญัติเป็นต้นในปาราชิกกัณฑ์

ปัญหากรรม (การตั้งปัญหา)

{๑} [๑] พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงรู้เห็นเป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธะ พระองค์นั้นทรงบัญญัติปาราชิกสิกขาบทที่ ๑ ณ ที่ไหน ทรงปรารภใคร

เพราะเรื่องอะไร ในปาราชิกสิกขาบทที่ ๑ นั้น มีบัญญัติ อนุบัญญัติ อนุปันนบัญญัติ สัพพัตถบัญญัติ ปเทสบัญญัติ สาธารณบัญญัติ อสาธารณ บัญญัติ เอกโตบัญญัติ อุภโตบัญญัติ อยู่หรือ บรรดาปาติโมกขุทเทส ๕ ปาราชิกสิกขาบทที่ ๑ นั้นจัดเข้าในอุทเทสไหน นับเนื่องในอุทเทสไหน มาสู่อุทเทสทางอุทเทสที่เท่าไร บรรดาวิบัติ ๔ เป็นวิบัติอะไร บรรดาอาบัติ ๗ กองเป็นอาบัติกองไหน บรรดาสมุฏฐานแห่งอาบัติ ๖ เกิดขึ้นด้วย สมุฏฐานเท่าไร บรรดาอธิกรณ์ ๔ เป็นอธิกรณ์อะไร บรรดาสมถะ ๗ ระงับด้วยสมถะเท่าไร ในปาราชิกสิกขาบทที่ ๑ นั้น อะไรเป็นวินัย ใน ปาราชิกสิกขาบทที่ ๑ นั้น อะไรเป็นอภิวินัย ในปาราชิกสิกขาบทที่ ๑ นั้น อะไรเป็นปาติโมกข์ ในปาราชิกสิกขาบทที่ ๑ นั้น อะไรเป็นอธิปาติโมกข์ อะไรเป็นวิบัติ อะไรเป็นสมบัติ อะไรเป็นข้อปฏิบัติ พระผู้มีพระภาคเจ้า ทรงบัญญัติปาราชิกสิกขาบทที่ ๑ เพราะทรงอาศัยอำนาจประโยชน์เท่าไร คนพวกไหนศึกษา คนพวกไหนศึกษาเสร็จแล้ว ปาราชิกสิกขาบทที่ ๑ นั้น ตั้งอยู่ที่ไหน คนพวกไหนทรงไว้ เป็นคำของใคร ใครนำมา

คำถามและคำตอบในปาราชิกสิกขาบทที่ ๑

{๒} [๒] ถาม : พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงรู้เห็นเป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธะพระองค์นั้นทรงบัญญัติปาราชิกสิกขาบทที่ ๑ ที่ไหนตอบ : ทรงบัญญัติที่พระนครเวสาลี

ถาม : ทรงปรารภใคร

ตอบ : ทรงปรารภพระสุทินกลันทบุตร

ถาม : เพราะเรื่องอะไร

ตอบ : เพราะเรื่องที่พระสุทินกลันทบุตรเสพเมถุนธรรมในอดีตภรรยา

ถาม : ในปาราชิกสิกขาบทที่ ๑ นั้น มีบัญญัติ อนุบัญญัติ อนุปันน บัญญัติไหม

ตอบ : ในปาราชิกสิกขาบทที่ ๑ นั้น มี ๑ บัญญัติ ๒ อนุบัญญัติ อนุปันนบัญญัติไม่มี

ถาม : มีสัพพัตถบัญญัติ ปเทสบัญญัติไหม

ตอบ : มีแต่สัพพัตถบัญญัติ

ถาม : มีสาธารณบัญญัติ อสาธารณบัญญัติไหม

ตอบ : มีแต่สาธารณบัญญัติ

ถาม : มีเอกโตบัญญัติ อุภโตบัญญัติไหม

ตอบ : มีแต่อุภโตบัญญัติ

ถาม : บรรดาปาติโมกขุทเทส ๕ ปาราชิกสิกขาบทที่ ๑ นั้นจัดเข้าในอุทเทสไหน นับเนื่องในอุทเทสไหน

ตอบ : จัดเข้าในนิทาน นับเนื่องในนิทาน

ถาม : มาสู่อุทเทสทางอุทเทสที่เท่าไร

ตอบ : มาสู่อุทเทสทางอุทเทสที่ ๒

ถาม : บรรดาวิบัติ ๔ เป็นวิบัติอะไร

ตอบ : เป็นศีลวิบัติ

ถาม : บรรดาอาบัติ ๗ กอง เป็นอาบัติกองไหน

ตอบ : เป็นอาบัติกองปาราชิก

ถาม : บรรดาสมุฏฐานแห่งอาบัติ ๖ ปาราชิกสิกขาบทที่ ๑ นั้น เกิดขึ้นด้วยสมุฏฐานเท่าไรตอบ : เกิดขึ้นด้วยสมุฏฐาน ๑ คือ เกิดทางกายกับจิต มิใช่ทางวาจาถาม : บรรดาอธิกรณ์ ๔ เป็นอธิกรณ์อะไร

ตอบ : เป็นอาปัตตาธิกรณ์

ถาม : บรรดาสมถะ ๗ ระงับด้วยสมถะเท่าไร

ตอบ : ระงับด้วยสมถะ ๒ คือ สัมมุขาวินัย ๑ ปฏิญญาตกรณะ ๑

ถาม : ในปาราชิกสิกขาบทที่ ๑ นั้น อะไรเป็นวินัย ในปาราชิก สิกขาบทที่ ๑ นั้น อะไรเป็นอภิวินัยตอบ : พระบัญญัติเป็นวินัย วิภัตติการจำแนกความเป็นอภิวินัย

ถาม : ในปาราชิกสิกขาบทที่ ๑ นั้น อะไรเป็นปาติโมกข์ ในปาราชิก สิกขาบทที่ ๑ นั้น อะไรเป็นอธิปาติโมกข์ตอบ : พระบัญญัติเป็นปาติโมกข์ วิภัตติการจำแนกความเป็น อธิปาติโมกข์

ถาม : อะไรเป็นวิบัติ

ตอบ : อสังวรเป็นวิบัติ

ถาม : อะไรเป็นสมบัติ

ตอบ : สังวรเป็นสมบัติ

ถาม : อะไรเป็นข้อปฏิบัติ

ตอบ : ข้อที่ภิกษุสมาทานอาปาณโกฏิกศีลตลอดชีวิตว่า ‘จักไม่ทำกรรมเห็นปานนี้’ แล้วศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลายเป็น ข้อปฏิบัติถาม : พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงบัญญัติปาราชิกสิกขาบทที่ ๑ เพราะทรงอาศัยอำนาจประโยชน์อะไรตอบ : พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงบัญญัติปาราชิกสิกขาบทที่ ๑ เพราะทรงอาศัยอำนาจประโยชน์ ๑๐ ประการ คือ

๑. เพื่อความรับว่าดีแห่งสงฆ์

๒. เพื่อความสำราญแห่งสงฆ์

๓. เพื่อข่มบุคคลผู้เก้อยาก

๔. เพื่อความอยู่สำราญแห่งภิกษุผู้มีศีลเป็นที่รัก

๕. เพื่อป้องกันอาสวะอันจะบังเกิดในปัจจุบัน

๖. เพื่อกำจัดอาสวะอันจักบังเกิดในอนาคต

๗. เพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส

๘. เพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้นของปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว

๙. เพื่อความตั้งมั่นแห่งพระสัทธรรม

๑๐. เพื่อเอื้อเฟื้อพระวินัย

ถาม : คนพวกไหนศึกษา

ตอบ : พระเสขะและกัลยาณปุถุชนศึกษา

ถาม : คนพวกไหนศึกษาสิกขาเสร็จแล้ว

ตอบ : พระอรหันต์ศึกษาเสร็จแล้ว

ถาม : ปาราชิกสิกขาบทที่ ๑ นั้นตั้งอยู่ที่ไหน

ตอบ : ตั้งอยู่ที่สิกขากามบุคคล

ถาม : คนพวกไหนทรงไว้

ตอบ : ปาราชิกสิกขาบทที่ ๑ พระเถระเหล่าใดยังประพฤติอยู่ พระเถระเหล่านั้นย่อมทรงไว้

ถาม : เป็นคำของใคร

ตอบ : เป็นพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า

ถาม : ใครนำมา

ตอบ : พระเถระทั้งหลายนำสืบ ๆ กันมา

รายนามพระเถระผู้ทรงพระวินัย

{๓} [๓] พระเถระเหล่านี้ คือ พระอุบาลี พระทาสกะ พระ โสณกะ พระสิคควะ รวมเป็น ๕ ทั้งพระโมคคลีบุตร เป็นชาวศรีชมพูทวีปต่อแต่นั้น พระเถระผู้ประเสริฐ มีปัญญามากเหล่านี้ คือ พระมหินทะ ๑ พระอิฎฏิยะ ๑ พระอุตติยะ ๑ พระสัมพละ ๑ พระเถระชื่อภัททะผู้เป็นบัณฑิต ๑

ท่านเหล่านี้มาจากชมพูทวีป ช่วยกันสอนพระวินัยปิฎก ที่เกาะตามพปัณณิ สอนนิกาย ๕ และพระอภิธรรม ๗ คัมภีร์

ภายหลัง พระอริฏฐะผู้มีปัญญา พระติสสทัตตะผู้เป็นบัณฑิต ต่อมาอีก พระกาฬสุมนะผู้เชี่ยวชาญ พระทีฆเถระ พระทีฆสุมนะผู้เป็นบัณฑิต

ต่อมาอีก พระกาฬสุมนะ พระนาคเถระ พระพุทธ รักขิตะ พระติสสเถระผู้มีปัญญา พระเทวเถระผู้เป็นบัณฑิต

ต่อมาอีก พระสุมนะผู้มีปัญญาและเชี่ยวชาญในพระวินัย พระจูฬนาคผู้เป็นพหูสูต ผู้ปราบยากดุจช้างซับมัน

พระเถระชื่อธัมมปาลิตะ อันสาธุชนบูชาแล้วในโรหณชนบท ศิษย์ของพระธัมมปาลิตะนั้นมีปัญญามาก ชื่อพระเขมะ ทรงจำพระไตรปิฎก รุ่งเรืองด้วยปัญญา ดุจพระจันทร์อยูในเกาะ พระอุปติสสะผู้มีปัญญา พระปุสสเทวะผู้เป็นมหาธรรมกถึกต่อมาอีก พระสุมนะผู้มีปัญญา พระเถระชื่อปุปผะ ผู้เป็นพหูสูต พระมหาสีวะผู้เป็นมหาธรรมกถึก ฉลาด ในพระปิฎกทั้งปวง

ต่อมาอีก พระอุบาลีผู้มีปัญญาและเชี่ยวชาญในพระวินัย พระมหานาคผู้มีปัญญามาก ฉลาดในวงศ์ พระสัทธรรม

ต่อมาอีก พระอภยะผู้มีปัญญา ฉลาดในพระปิฎกทั้งปวง พระติสสเถระผู้มีปัญญาและเชี่ยวชาญในพระวินัยศิษย์ของพระติสสเถระนั้นมีปัญญามาก ชื่อปุสสะเป็นพหูสูต ตามรักษาพระศาสนาอยู่ในชมพูทวีป

พระจูฬาภยะผู้มีปัญญาและเชี่ยวชาญในพระวินัย พระติสสเถระผู้มีปัญญาฉลาดในวงศ์พระสัทธรรม

พระจูฬาเทวะผู้มีปัญญาและเชี่ยวชาญในพระวินัย และพระสิวเถระผู้มีปัญญาฉลาดในพระวินัยทั้งมวลพระเถระผู้ประเสริฐ มีปัญญามากเหล่านี้ รู้พระวินัย ฉลาดในมรรคา ได้ประกาศพระวินัยปิฎกที่เกาะ ตามพปัณณิ

คำถามและคำตอบในปาราชิกสิกขาบทที่ ๒

{๔} [๔] ถาม : พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงรู้เห็นเป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธะพระองค์นั้นทรงบัญญัติปาราชิกสิกขาบทที่ ๒ ที่ไหนตอบ : ทรงบัญญัติที่พระนครราชคฤห์

ถาม : ทรงปรารภใคร

ตอบ : ทรงปรารภพระธนิยะ กุมภการบุตร

ถาม : เพราะเรื่องอะไร

ตอบ : เพราะเรื่องที่พระธนิยะ กุมภการบุตร ถือเอาไม้ของหลวง ซึ่งไม่ได้รับพระราชทาน

สิกขาบทนี้มี ๑ บัญญัติ ๑ อนุบัญญัติ อนุปันนบัญญัติไม่มี บรรดาสมุฏฐานแห่งอาบัติ ๖ สิกขาบทนี้เกิดขึ้นด้วยสมุฏฐาน ๓ คือ ทางกายกับจิต

มิใช่ทางวาจาก็มี ทางวาจากับจิต มิใช่ทางกายก็มี ทางกาย วาจา และจิตก็มี ...

คำถามและคำตอบในปาราชิกสิกขาบทที่ ๓

{๕} [๕] ถาม : ปาราชิกสิกขาบทที่ ๓ ทรงบัญญัติที่ไหน

ตอบ : ทรงบัญญัติที่พระนครเวสาลี

ถาม : ทรงปรารภใคร

ตอบ : ทรงปรารภภิกษุมากรูปด้วยกัน

ถาม : เพราะเรื่องอะไร

ตอบ : เพราะเรื่องที่ภิกษุมากรูปด้วยกันปลงชีวิตกันและกัน

สิกขาบทนี้มี ๑ บัญญัติ ๑ อนุบัญญัติ อนุปันนบัญญัติไม่มี บรรดาสมุฏฐานแห่งอาบัติ ๖ สิกขาบทนี้เกิดขึ้นด้วยสมุฏฐาน ๓ คือ ทางกายกับจิต มิใช่ทางวาจาก็มี ทางวาจากับจิต มิใช่ทางกายก็มี ทางกาย วาจา และจิตก็มี ...

คำถามและคำตอบในปาราชิกสิกขาบทที่ ๔

{๖} [๖] ถาม : ปาราชิกสิกขาบทที่ ๔ ทรงบัญญัติที่ไหน

ตอบ : ทรงบัญญัติที่พระนครเวสาสิ

ถาม : ทรงปรารภใคร

ตอบ : ทรงปรารภภิกษุพวกที่อยู่ฝั่งแม่นํ้าวัคคุมุทา

ถาม : เพราะเรื่องอะไร

ตอบ : เพราะเรื่องที่ภิกษุพวกที่อยู่ริมฝั่งแม่นํ้าวัคคุมุทาอวดอุตตริ มนุสสธรรมของกันและกันแก่พวกคฤหัสถ์

สิกขาบทนี้มี ๑ บัญญัติ ๑ อนุบัญญัติ อนุปันนบัญญัติไม่มี บรรดา สมุฏฐานแห่งอาบัติ ๖ สิกขาบทนี้เกิดขึ้นด้วยสมุฏฐาน ๓ คือ ทางกายกับจิต มิใช่ทางวาจาก็มี ทางวาจากับจิต มิใช่ทางกายก็มี ทางกาย วาจาและจิตก็มี ...

จบ ปาราชิก ๔ สิกขาบท

หัวข้อสิกขาบทประจำกัณฑ์

{๗} ปาราชิก ๔ คือ เมถุนธรรม ๑ อทินนาทาน ๑ มนุสสวิคคหะ ๑ อุตตริมนุสสธรรม ๑ เป็นวัตถุแห่งมูลเฉท ไม่ต้องสงสัย ดังนี้แล

๒. สังฆาทิเสสกัณฑ์

ปัญหากรรม

{๘} [๗] พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงรู้เห็นเป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธะพระองค์นั้นทรงบัญญัติสังฆาทิเสสแก่ภิกษุผู้พยายามปล่อยอสุจิ ณ ที่ไหน ทรงปรารภใคร เพราะเรื่องอะไร ในสังฆาทิเสสสิกขาบทที่ ๑ นั้นมี บัญญัติ อนุบัญญัติ อนุปันนบัญญัติ สัพพัตถบัญญัติ ปเทสบัญญัติ สาธารณบัญญัติ อสาธารณบัญญัติ เอกโตบัญญัติ อุภโตบัญญัติอยู่หรือ บรรดาปาติโมกขุทเทส ๕ สังฆาทิเสสสิกขาบทที่ ๑ นั้นจัดเข้าในอุทเทสไหน นับเนื่องในอุทเทสไหน มาสู่อุทเทสทางอุทเทสที่เท่าไร บรรดาวิบัติ ๔ เป็น