นวสังคหวรรค ที่ ๕ เล่ม ๘

พระตถาคตทรงบัญญัติติณวัตถารกะแก่สาวกอาศัยอำนาจประโยชน์ ๒ ประการ คือ เพื่อป้องกันอกุศลธรรมอันจะบังเกิดในปัจจุบัน ๑ เพื่อกำจัดอกุศลธรรมอันจักบังเกิดในอนาคต ๑ พระตถาคตทรงบัญญัติติณวัตถารกะแก่สาวกอาศัยอำนาจประโยชน์ ๒ ประการนี้พระตถาคตทรงบัญญัติติณวัตถารกะแก่สาวกอาศัยอำนาจประโยชน์ ๒ ประการ คือ เพื่ออนุเคราะห์คฤหัสถ์ ๑ เพื่อตัดพรรคพวกของพวกภิกษุผู้มีความอยากอันลามก ๑ พระตถาคตทรงบัญญัติติณวัตถารกะแก่สาวกอาศัยอำนาจประโยชน์ ๒ ประการนี้พระตถาคตทรงบัญญัติติณวัตถารกะแก่สาวกอาศัยอำนาจประโยชน์ ๒ ประการ คือ เพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส ๑ เพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้นของปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว ๑ พระตถาคตทรงบัญญัติติณวัตถารกะแก่สาวกอาศัยอำนาจประโยชน์ ๒ ประการนี้พระตถาคตทรงบัญญัติติณวัตถารกะแก่สาวกอาศัยอำนาจประโยชน์ ๒ ประการ คือ เพื่อความตั้งมั่นแห่งพระสัทธรรม ๑ เพื่อเอื้อเฟื้อพระวินัย ๑ พระตถาคตทรงบัญญัติติณวัตถารกะแก่สาวกอาศัยอำนาจประโยชน์ ๒ ประการนี้

จบ อัปปัญญัตเตปัญญัตตวรรคที่ ๔

๕. นวสังคหวรรค

หมวดว่าด้วยสังคหะ ๙ อย่าง

{๑๓๖๒} [๕๐๑] สังคหะมี ๙ อย่าง คือ

๑. วัตถุสังคหะ ๒. วิปัตติสังคหะ

๓. อาปัตติสังคหะ ๔. นิทานสังคหะ

๕. ปุคคลสังคหะ ๖. ขันธสังคหะ

๗. สมุฏฐานสังคหะ ๘. อธิกรณสังคหะ

๙. สมถสังคหะ

ให้บอกเรื่อง

{๑๓๖๓} เมื่ออธิกรณ์เกิดขึ้นแล้ว ถ้าคู่ความทั้งสองมาถึง สงฆ์พึงให้ทั้งสองบอกเรื่อง ครั้นแล้วพึงฟังปฏิญญาของทั้งสองฝ่าย แล้วพึงพูดกะคู่ความทั้งสองว่า ‘เมื่อพวกเราระงับอธิกรณ์นี้แล้ว ท่านทั้งสองจักพอใจไหม’ ถ้าทั้งสองรับว่า ‘กระผมทั้งสองจักพอใจ’ สงฆ์พึงรับอธิกรณ์นั้นไว้ ถ้าบริษัทมีอลัชชีมาก สงฆ์พึงระงับด้วยอุพพาหิกา ถ้าบริษัทมีคนพาลมาก สงฆ์พึงแสวงหาพระวินัยธร อธิกรณ์นั้นจะระงับได้โดยธรรม โดยวินัย โดยสัตถุศาสน์ใด สงฆ์พึงระงับอธิกรณ์นั้นโดยอย่างนั้น

พึงรู้วัตถุเป็นต้น

{๑๓๖๔} พึงรู้วัตถุ พึงรู้โคตร พึงรู้ชื่อ พึงรู้อาบัติ

คำว่า เมถุนธรรม เป็นทั้งวัตถุ เป็นทั้งโคตร

คำว่า ปาราชิก เป็นทั้งชื่อ เป็นทั้งอาบัติ

คำว่า อทินนาทาน เป็นทั้งวัตถุ เป็นทั้งโคตร

คำว่า ปาราชิก เป็นทั้งชื่อ เป็นทั้งอาบัติ

คำว่า มนุสสวิคคหะ เป็นทั้งวัตถุ เป็นทั้งโคตร

คำว่า ปาราชิก เป็นทั้งชื่อ เป็นทั้งอาบัติ

คำว่า อุตตริมนุสสธรรม เป็นทั้งวัตถุ เป็นทั้งโคตร

คำว่า ปาราชิก เป็นทั้งชื่อ เป็นทั้งอาบัติ

คำว่า สุกกวิสัฏฐิ เป็นทั้งวัตถุ เป็นทั้งโคตร

คำว่า สังฆาทิเสส เป็นทั้งชื่อ เป็นทั้งอาบัติ

คำว่า กายสังสัคคะ เป็นทั้งวัตถุ เป็นทั้งโคตร

คำว่า สังฆาทิเสส เป็นทั้งชื่อ เป็นทั้งอาบัติ

คำว่า ทุฏฐุลลวาจา เป็นทั้งวัตถุ เป็นทั้งโคตร

คำว่า สังฆาทิเสส เป็นทั้งชื่อ เป็นทั้งอาบัติ

คำว่า อัตตกาม เป็นทั้งวัตถุ เป็นทั้งโคตร

คำว่า สังฆาทิเสส เป็นทั้งชื่อ เป็นทั้งอาบัติ

คำว่า สัญจริตตะ เป็นทั้งวัตถุ เป็นทั้งโคตร

คำว่า สังฆาทิเสส เป็นทั้งชื่อ เป็นทั้งอาบัติ

คำว่า ให้สร้างกุฎีด้วยการขอเอาเอง เป็นทั้งวัตถุ เป็นทั้งโคตร

คำว่า สังฆาทิเสส เป็นทั้งชื่อ เป็นทั้งอาบัติ

คำว่า ให้สร้างวิหารใหญ่ เป็นทั้งวัตถุ เป็นทั้งโคตร

คำว่า สังฆาทิเสส เป็นทั้งชื่อ เป็นทั้งอาบัติ

คำว่า ใส่ความภิกษุด้วยอาบัติปาราชิกอันไม่มีมูล เป็นทั้งวัตถุ เป็นทั้งโคตร

คำว่า สังฆาทิเสส เป็นทั้งชื่อ เป็นทั้งอาบัติ

คำว่า ถือเอาเอกเทศบางส่วนแห่งอธิกรณ์เรื่องอื่นให้เป็นเพียงเลศแล้วใส่ความภิกษุด้วยอาบัติปาราชิก เป็นทั้งวัตถุ เป็นทั้งโคตรคำว่า สังฆาทิเสส เป็นทั้งชื่อ เป็นทั้งอาบัติ

คำว่า การที่ภิกษุผู้ทำลายสงฆ์ไม่ยอมสละจนสงฆ์สวดสมนุภาสน์ครบสามจบ เป็นทั้งวัตถุ เป็นทั้งโคตรคำว่า สังฆาทิเสส เป็นทั้งชื่อ เป็นทั้งอาบัติ

คำว่า การที่ภิกษุทั้งหลายผู้ประพฤติตามภิกษุผู้ทำลายสงฆ์ไม่ยอมสละจนสงฆ์สวดสมนุภาสน์ครบสามจบ เป็นทั้งวัตถุ เป็นทั้งโคตร

คำว่า สังฆาทิเสส เป็นทั้งชื่อ เป็นทั้งอาบัติ

คำว่า การที่ภิกษุผู้ว่ายากไม่ยอมสละจนสงฆ์สวดสมนุภาสน์ครบ ๓ จบ เป็นทั้งวัตถุ เป็นทั้งโคตร

คำว่า สังฆาทิเสส เป็นทั้งชื่อ เป็นทั้งอาบัติ

คำว่า การที่ภิกษุผู้ประทุษร้ายตระกูลไม่ยอมสละการกระทำจนสงฆ์สวดสมนุภาสน์ครบ ๓ จบ เป็นทั้งวัตถุ เป็นทั้งโคตรคำว่า สังฆาทิเสส เป็นทั้งชื่อ เป็นทั้งอาบัติ

... ...

คำว่า การอาศัยความไม่เอื้อเฟื้อถ่ายอุจจาระปัสสาวะหรือบ้วนเขฬะลงในนํ้า เป็นทั้งวัตถุ เป็นทั้งโคตรคำว่า ทุกกฏ เป็นทั้งชื่อ เป็นทั้งอาบัติแล

จบ นวสังคหวรรคที่ ๕

หัวข้อประจำปัญจวรรค

{๑๓๖๕} อปโลกนกรรม ๑ ญัตติกรรม ๑ ญัตติทุติยกรรม ๑ ญัตติจตุตถกรรม ๑ วัตถุ ๑ ญัตติ ๑ อนุสาวนา ๑ สีมา ๑ บริษัท ๑พร้อมหน้า ๑ สอบถาม ๑ ปฏิญญา ๑ ควรสติวินัย ๑ วัตถุ ๑ สงฆ์ ๑ บุคคล ๑ ญัตติ ๑ ตั้งญัตติภายหลัง ๑วัตถุ ๑ สงฆ์ ๑ บุคคล ๑ สวดประกาศ ๑ สวดในกาลไม่ควร ๑ สีมาเล็กเกินไป ๑ สีมาใหญ่เกินไป ๑ สีมามีนิมิตขาด ๑ สีมาใช้เงาเป็นนิมิต ๑ สีมาไม่มีนิมิต ๑

อยู่นอกสีมา ๑ สมมติสีมา ๑ สมมติสีมาในนที ๑ ในสมุทร ๑ ในชาตสระ ๑ คาบเกี่ยวสีมา ๑ ทับสีมาด้วยสีมา ๑ กรรมอันสงฆ์จตุวรรคพึงทำ ๑ กรรมอันสงฆ์ปัญจวรรคพึงทำ ๑กรรมอันสงฆ์ทสวรรคพึงทำ ๑ กรรมอันสงฆ์วีสติวรรคพึงทำ ๑ ไม่นำฉันทะมา ๑ นำฉันทะมา ๑ บุคคลผู้เข้ากรรม ๑ ผู้ควรฉันทะ ๑ ผู้ควรแก่กรรม ๑อปโลกนกรรม ๕ สถาน ๑ ญัตติกรรม ๙ สถาน ๑ ญัตติทุติยกรรม ๗ สถาน ๑ ญัตติจตุตถกรรม ๗ สถาน ๑

ความรับว่าดี ๑ ความผาสุก ๑ บุคคลผู้เก้อยาก ๑ ภิกษุผู้มีศีลเป็นที่รัก ๑ อาสวะ ๑ เวร ๑ โทษ ๑ ภัย ๑ อกุศลธรรม ๑ คฤหัสถ์ ๑บุคคลผู้ปรารถนาเลวทราม ๑ ชุมชนที่ยังไม่เลื่อมใส ๑ ชุมชนที่เลื่อมใสแล้ว ๑ ความตั้งมั่นแห่งพระสัทธรรม ๑ เอื้อเฟื้อพระวินัย ๑ ปาติโมกขุทเทส ๑งดปาติโมกข์ ๑ งดปวารณา ๑ ตัชชนียกรรม ๑ นิยสกรรม ๑ ปัพพาชนียกรรม ๑ ปฏิสารณียกรรม ๑

อุกเขปนียกรรม ๑ ปริวาส ๑ อาบัติเดิม ๑ มานัต ๑ อัพภาน ๑ โอสารณา ๑ นิสสารณา ๑ อุปสมบท ๑

อปโลกนกรรม ๑ ญัตติกรรม ๑ ญัตติทุติยกรรม ๑ ญัตติจตุตถกรรม ๑ ยังมิได้ทรงบัญญัติ ๑ ทรงบัญญัติซํ้า ๑ สัมมุขาวินัย ๑ สติวินัย ๑

อมูฬหวินัย ๑ ปฏิญญาตกรณะ ๑ เยภุยยสิกา ๑ ตัสสปาปิยสิกา ๑ ติณวัตถารกะ ๑ วัตถุ ๑ วิบัติ ๑ อาบัติ ๑ นิทาน ๑ บุคคล ๑ขันธ์ ๑ สมุฏฐาน ๑ อธิกรณ์ ๑ สมถะ ๑ สังคหะ ๑ ชื่อ ๑ และอาบัติ ๑ ดังนี้แล

(จบ ปัญจวรรค)

จบ พระบาลีปริวาร

คาถาส่งท้าย

{๑๓๖๖} ก็พระวินัยธรผู้เรืองนาม มีปัญญามาก ทรงสุตะ มีวิจารณญาณ สอบสวนแนวทางของท่านบูรพาจารย์ในที่นั้น ๆ แล้วคิดเขียนข้อพิสดารและสังเขปนี้ไว้ในสายกลางตามแนวทางที่วางไว้ ซึ่งจะนำความสะดวกมาให้แก่เหล่าศิษย์คัมภีร์นี้เรียกว่า ปริวาร มีทุกอย่างพร้อมทั้งลักษณะ มีอรรถโดยอรรถในสัทธรรม มีธรรมโดยธรรมในบัญญัติ ห้อมล้อมพระศาสนา ดุจสาครล้อมรอบชมพูทวีปฉะนั้น

พระวินัยธรเมื่อไม่รุ้คัมภีร์ปริวาร ไฉนจะวินิจฉัยโดยธรรมได้ ความเคลือบแคลงของพระวินัยธรใดที่จะเกิดในวิบัติ วัตถุ บัญญัติ อนุบัญญัติ บุคคล เอกโตบัญญัติ อุภโตบัญญัติ โลกวัชชะ และปัณณัตติวัชชะ ย่อมขาดสิ้นไปด้วยคัมภีร์ปริวารพระเจ้าจักรพรรดิทรงสง่างามในกองทัพฉันใด ไกรสรสง่างามใสท่ามกลางฝูงมฤคฉันใด ดวงอาทิตย์แผ่ซ่านด้วยร้ศมีย่อมสง่างามฉันใด ดวงจันทร์สง่างามในหมู่ดาราฉันใด พระพรหมสง่างามในหมู่พรหมฉันใด ท่านผู้นำสง่างามในท่ามกลางหมู่ชนฉันใด พระสัทธรรม วินัยก็สง่างามด้วยคัมภีร์ปริวารฉันนั้นแล

พระบาลีวินัยปิฎก จบบริบูรณ์