อตีตานาคตปัจจุปปันนกถา เล่ม ๓๗

*อตีเตน สมนฺนาคโตติ? อามนฺตา. นนุ อตีตํ นิรุทฺธํ วิคตํ วิปริณตํ อตฺถงฺคตํ อพฺภตฺถงฺคตนฺติ? อามนฺตา. หญฺจิ อตีตํ นิรุทฺธํ วิคตํ วิปริณตํ อตฺถงฺคตํ อพฺภตฺถงฺคตํ, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ “อตีเตน สมนฺนาคโต”ติ.

*อนาคเตน สมนฺนาคโตติ? อามนฺตา. นนุ อนาคตํ อชาตํ อภูตํ อสญฺชาตํ อนิพฺพตฺตํ อนภินิพฺพตฺตํ อปาตุภูตนฺติ? อามนฺตา. หญฺจิ อนาคตํ อชาตํ อภูตํ อสญฺชาตํ อนิพฺพตฺตํ อนภินิพฺพตฺตํ อปาตุภูตํ, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ “อนาคเตน สมนฺนาคโต”ติ.

สก. บุคคลประกอบด้วยอดีตใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. อดีตดับไปแล้ว หายไปแล้ว แปรผันไปแล้ว สูญไปแล้ว ดับสูญไปแล้ว มิใช่หรือ

ปร. ใช่

สก. หากอดีตดับไปแล้ว หายไปแล้ว แปรผันไปแล้ว สูญไปแล้ว ดับสูญ ไปแล้ว ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “บุคคลประกอบด้วยอดีต”สก. บุคคลประกอบด้วยอนาคตใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. อนาคตยังไม่เกิด ยังไม่มี ยังไม่เกิดพร้อม ยังไม่บังเกิด ยังไม่บังเกิดขึ้น ยังไม่ปรากฏมิใช่หรือ

ปร. ใช่

สก. หากอนาคตยังไม่เกิด ยังไม่มี ยังไม่เกิดพร้อม ยังไม่บังเกิด ยังไม่ บังเกิดขึ้น ยังไม่ปรากฏ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “บุคคลประกอบด้วยอนาคต”

*อตีเตน รูปกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต, อนาคเตน รูปกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต, ปจฺจุปฺปนฺ-เนน รูปกฺขนฺเธน สมนฺนาคโตติ? อามนฺตา. ตีหิ รูปกฺขนฺเธหิ สมนฺนาคโตติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ อตีเตหิ ปญฺจหิ ขนฺเธหิ สมนฺนาคโต, อนาคเตหิ ปญฺจหิ ขนฺเธหิ สมนฺนาคโต, ปจฺจุปฺปนฺเนหิ ปญฺจหิ ขนฺเธหิ สมนฺนาคโตติ? อามนฺตา. ปนฺนรสหิ ขนฺเธหิ สมนฺนาคโตติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ *อตีเตน จกฺขายตเนน สมนฺนาคโต, อนาคเตน จกฺขายตเนน สมนฺนาคโต, ปจฺจุปฺปนฺเนน จกฺขายตเนน สมนฺนาคโตติ? อามนฺตา. ตีหิ จกฺขายตเนหิ สมนฺนาคโตติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ อตีเตหิ ทฺวาทสหิ อายตเนหิ สมนฺนาคโต, อนาคเตหิ ทฺวาทสหิ อายตเนหิ สมนฺนาคโต, ปจฺจุปฺปนฺ-เนหิ ทฺวาทสหิ อายตเนหิ สมนฺนาคโตติ? อามนฺตา. ฉตฺตึสายตเนหิ สมนฺนาคโตติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

*อตีตาย จกฺขุธาตุยา สมนฺนาคโต, อนาคตาย จกฺขุธาตุยา สมนฺนาคโต, ปจฺจุปฺปนฺนาย จกฺขุธาตุยา สมนฺนาคโตติ? อามนฺตา. ตีหิ จกฺขุธาตูหิ สมนฺนาคโตติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ อตีตาหิ อฏฺฐารสหิ ธาตูหิ สมนฺนาคโต, อนาคตาหิ อฏฺฐารสหิ ธาตูหิ สมนฺนาคโต, ปจฺจุปฺปนฺนาหิ อฏฺฐารสหิ ธาตูหิ สมนฺนาคโตติ? อามนฺตา. จตุปญฺญาสธาตูหิ สมนฺนาคโตติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

*อตีเตน จกฺขุนฺทฺริเยน สมนฺนาคโต, อนาคเตน จกฺขุนฺทฺริเยน สมนฺนาคโต, ปจฺจุปฺปนฺเนน จกฺขุนฺทฺริเยน สมนฺนาคโตติ? อามนฺตา. ตีหิ จกฺขุนฺทฺริเยหิ สมนฺนาคโตติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ อตีเตหิ พาวีสตินฺทฺริเยหิ สมนฺนาคโต, อนาคเตหิ พาวีสตินฺทฺริเยหิ สมนฺนาคโต, ปจฺจุปฺปนฺเนหิ พาวีสตินฺทฺริเยหิ สมนฺนาคโตติ? อามนฺตา. ฉสฏฺฐินฺทฺริเยหิ สมนฺนาคโตติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

สก. บุคคลประกอบด้วยรูปขันธ์ที่เป็นอดีต ที่เป็นอนาคต ที่เป็น ปัจจุบันใช่ไหมปร. ใช่

สก. บุคคลประกอบด้วยรูปขันธ์ ๓ ใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. บุคคลประกอบด้วยขันธ์ ๕ ที่เป็นอดีต ที่เป็นอนาคต ที่เป็นปัจจุบัน ใช่ไหมปร. ใช่

สก. บุคคลประกอบด้วยขันธ์ ๑๕ ใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. บุคคลประกอบด้วยจักขายตนะที่เป็นอดีต ที่เป็นอนาคต ที่เป็นปัจจุบัน ใช่ไหมปร. ใช่

สก. บุคคลประกอบด้วยจักขายตนะ ๓ ใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. บุคคลประกอบด้วยอายตนะ ๑๒ ที่เป็นอดีต ที่เป็นอนาคต ที่เป็น ปัจจุบันใช่ไหมปร. ใช่

สก. บุคคลประกอบด้วยอายตนะ ๓๖ ใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. บุคคลประกอบด้วยจักขุธาตุที่เป็นอดีต ที่เป็นอนาคต ที่เป็นปัจจุบัน ใช่ไหมปร. ใช่

สก. บุคคลประกอบด้วยจักขุธาตุ ๓ ใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. บุคคลประกอบด้วยธาตุ ๑๘ ที่เป็นอดีต ที่เป็นอนาคต ที่เป็นปัจจุบัน ใช่ไหมปร. ใช่

สก. บุคคลประกอบด้วยธาตุ ๕๔ ใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. บุคคลประกอบด้วยจักขุนทรีย์ที่เป็นอดีต ที่เป็นอนาคต ที่เป็นปัจจุบัน ใช่ไหมปร. ใช่

สก. บุคคลประกอบด้วยจักขุนทรีย์ ๓ ใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. บุคคลประกอบด้วยอินทรีย์ ๒๒ ที่เป็นอดีต ที่เป็นอนาคต ที่เป็น ปัจจุบันใช่ไหมปร. ใช่

สก. บุคคลประกอบด้วยอินทรีย์ ๖๖ ใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

*น วตฺตพฺพํ “อตีตานาคเตหิ สมนฺนาคโต”ติ? อามนฺตา. นนุ อตฺถิ อฏฺฐวิโมกฺขฌายี จตุนฺนํ ฌานานํ นิกามลาภี นวนฺนํ อนุปุพฺพวิหารสมาปตฺตีนํ ลาภีติ? อามนฺตา. หญฺจิ อตฺถิ อฏฺฐวิโมกฺขฌายี จตุนฺนํ ฌานานํ นิกามลาภี นวนฺนํ อนุปุพฺพวิหารสมาปตฺตีนํ ลาภี, เตน วต เร วตฺตพฺเพ “อตีตานาคเตหิ สมนฺนาคโต”ติ. อตีตานาคตสมนฺนาคตกถา นิฏฺฐิตา. นวมวคฺโค. ตสฺสุทฺทานํ

อานิสํสทสฺสาวิสฺส สญฺโญชนานํ ปหานํ, อมตารมฺมณํ สญฺโญชนํ, รูปํ สารมฺมณํ, อนุสยา อนารมฺมณา, เอวเมวํ ญาณํ, อตีตานาคตารมฺมณํ จิตฺตํ, สพฺพํ จิตฺตํ วิตกฺกานุปติตํ, สพฺพโส วิตกฺกยโต วิจารยโต วิตกฺกวิปฺผาโร สทฺโท, น ยถาจิตฺตสฺส วาจา, ตเถว กายกมฺมํ, อตีตานาคเตหิ สมนฺนาคโตติ.

ปร. ท่านไม่ยอมรับว่า “บุคคลประกอบด้วยอดีตและอนาคต” ใช่ไหม

สก. ใช่

ปร. บุคคลผู้เพ่งวิโมกข์ ๘ ได้ฌาน ๔ ตามปรารถนา ได้อนุปุพพวิหาร สมาบัติ ๙ มีอยู่มิใช่หรือสก. ใช่

ปร. หากบุคคลผู้เพ่งวิโมกข์ ๘ ได้ฌาน ๔ ตามปรารถนา ได้อนุปุพพวิหารสมาบัติ ๙ มีอยู่ ดังนั้น ท่านจึงควรยอมรับว่า “บุคคลประกอบด้วยอดีต และอนาคต”

อตีตานาคตปัจจุปปันนกถา จบ

นวมวรรค จบ

รวมกถาที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. อานิสังสทัสสาวีกถา ๒. อมตารัมมณกถา

๓. รูปังสารัมมณันติกถา ๔. อนุสยาอนารัมมณกถา

๕. ญาณังอนารัมมณันติกถา ๖. (ก) อตีตารัมมณกถา

๖. (ข) อนาคตารัมมณกถา ๗. วิตักกานุปติตกถา

๘. วิตักกวิปผารสัททกถา ๙. นยถาจิตตัสสวาจาติกถา

๑๐. นยถาจิตตัสสกายกัมมันติกถา ๑๑. อตีตานาคตปัจจุปปันนกถา