พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๗
เจตสิกกถา เล่ม ๓๗
Text layerBuddha’s wordsItems ๑๑๓๖–๑๑๓๘ (Royal Thai)3/10 in วรรคที่ ๗4 editionsThis collection answers by quoting only — the text as each edition has it, never summarised, interpreted, or scored for reliability
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๗ เจตสิกกถา (Royal Thai Volume 37 · Mahachula Volume 37 · Mahamakut Volume 81 · Chaloem Phrakiat Volume 37)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 37, pp. 548–550
(๖๕) ๓. เจตสิกกถา
ว่าด้วยเรื่องไม่มีเจตสิกธรรม
{๑๑๓๖} [๔๗๕] สกวาทีถามว่า เจตสิกธรรมไม่มีหรือ ?
ส. สภาวธรรมบางอย่างที่สหรคต เกิดร่วม ระคน สัมปยุต เกิดดับพร้อมกัน มีวัตถุอันเดียวกัน มีอารมณ์อันเดียวกันกับจิตมีอยู่มิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าสภาวธรรมบางอย่างที่สหรคต เกิดร่วม ระคน สัมปยุต เกิดดับพร้อมกัน มีวัตถุอันเดียวกัน มีอารมณ์อันเดียวกันกับจิตมีอยู่ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “เจตสิกธรรมไม่มี”{๑๑๓๗} ส. ผัสสะเกิดร่วมกับจิตหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าผัสสะเกิดร่วมกับจิต ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรยอมรับว่า “ผัสสะเป็นเจตสิก
ส. เวทนา ... สัญญา ... เจตนา ... สัทธา ... วิริยะ ... สติ ... สมาธิ ... ปัญญา ... ราคะ ... โทสะ ... โมหะ ... อโนตตัปปะเกิดร่วมกับจิตหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าอโนตตัปปะเกิดร่วมกับจิต ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรยอมรับว่า “อโนตตัปปะเป็นเจตสิก”
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายราชคิริกะและสิทธัตถิกะ ซึ่งมีความเห็นว่าเจตสิกธรรมไม่มีเพราะสภาวธรรมที่เกิดร่วมกับผัสสะเป็นต้นก็ยังไม่มี (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๒๓)
[๔๗๖] ป. ท่านเข้าใจว่า “สภาวธรรมที่เกิดร่วมกับจิตจึงชื่อว่าเจตสิกธรรม” หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. ท่านเข้าใจว่า “สภาวธรรมที่เกิดร่วมกับผัสสะจึงชื่อว่าผัสสสิกธรรม” หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. ท่านเข้าใจว่า “สภาวธรรมที่เกิดร่วมกับจิตจึงชื่อว่าเจตสิกธรรม” หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. ท่านเข้าใจว่า “สภาวธรรมที่เกิดร่วมกับเวทนา ... สัญญา ... เจตนา ... สัทธา ... วิริยะ ... สติ ... สมาธิ ... ปัญญา ... ราคะ ... โทสะ ... โมหะ ... อโนตตัปปะจึงชื่อว่าอโนตตัปปสิกธรรม” หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
[๔๗๗] ส. เจตสิกธรรมไม่มีหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า
“จิตนี้และบรรดาเจตสิกธรรมย่อมปรากฏแก่ผู้ทราบชัด โดยความเป็นอนัตตา ครั้นทราบชัดธรรมทั้ง ๒ นั้น ทั้งที่เลวและประณีตแล้ว ก็เป็นผู้มีความเห็นโดยชอบ ทราบชัดว่ามีอันแตกดับไปเป็นธรรมดา” ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง มิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ถ้าอย่างนั้น เจตสิกธรรมก็ต้องมีอยู่
{๑๑๓๘} ส. เจตสิกธรรมไม่มีหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า “ดูก่อนเกวัฏฏะ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมทายใจ ทายความรู้สึกในใจ ทายความตรึก ทายความตรองของสัตว์อื่นของบุคคลอื่นได้ว่า ‘ใจของท่านเป็นอย่างนี้ ใจของท่านเป็นไปโดยอาการนี้ จิตของท่านเป็นดังนี้” ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง มิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ถ้าอย่างนั้น เจตสิกธรรมก็ต้องมีอยู่
จบ เจตสิกกถา
(๖๖) ๔. ทานกถา
ว่าด้วยเรื่องเจตสิกธรรมเป็นทาน
{๑๑๓๙} [๔๗๘] สกวาทีถามว่า เจตสิกธรรมเป็นทานหรือ ?
ส. จะให้เจตสิกธรรมแก่คนอื่น ๆ ก็ได้หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. จะให้เจตสิกธรรมแก่คนอื่น ๆ ก็ได้หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
- ๑พึงดูเทียบใน ที.สี. (แปล) ๙/๔๘๕/๔๔๑
- ๒ทาน การให้ มี ๓ ประเภท คือ (๑) จาคเจตนา ความตั้งใจที่จะสละหรือเป็นเหตุให้สละ ได้แก่ทานที่ประกอบด้วยกุศลธรรม (๒)วิรัติ การงดเว้น ได้แก่การให้อภัยทาน (๓)ไทยธรรม การให้สิ่งของ ได้แก่การให้ข้าวให้น้ำเป็นทาน แต่เมื่อว่าโดยความหมาย ย่นลงเป็น ๒ ประเภท คือ เจตสิกธรรม (รวมจาคเจตนากับวิรัติ) กับไทยธรรม (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๒๓)
- ๓ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายราชคิริกะและนิกายสิทธัตถิกะ ซึ่งมีความเห็นร่วมกันว่า เจตสิกธรรมเท่านั้นเป็นทาน ไทยธรรมไม่จัดเป็นทาน (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๒๓)
End of เจตสิกกถา