พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๗
อิโตทินนกถา เล่ม ๓๗
Text layerBuddha’s wordsItems ๑๑๕๓–๑๑๕๗ (Royal Thai)6/10 in วรรคที่ ๗4 editionsThis collection answers by quoting only — the text as each edition has it, never summarised, interpreted, or scored for reliability
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๗ อิโตทินนกถา (Royal Thai Volume 37 · Mahachula Volume 37 · Mahamakut Volume 81 · Chaloem Phrakiat Volume 37)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 37, pp. 561–564
(๖๘) ๖. อิโตทินนกถา
ว่าด้วยเรื่องทานที่บุคคลอุทิศให้จากโลกนี้
{๑๑๕๓} [๔๘๘] สกวาทีถามว่า บุคคลผู้ไปสู่ปรโลกยังอัตภาพให้เป็นไปได้ในปรโลกนั้นด้วยทานอันบุคคลให้แล้วจากโลกนี้หรือ ?
ส. เมื่อให้จีวรจากโลกนี้ ก็ใช้สอยจีวรนั้นในปรโลกนั้นหรือ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. เมื่อให้บิณฑบาตจากโลกนี้ ... เมื่อให้เสนาสนะจากโลกนี้ ... เมื่อให้คิลานปัจจัยเภสัชบริขารจากโลกนี้ ... เมื่อให้ของขบเคี้ยวจากโลกนี้ ... เมื่อให้ของกินจากโลกนี้ ... เมื่อให้นํ้าดื่มจากโลกนี้ ก็บริโภคนํ้าดื่มนั้นในปรโลกนั้นหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๑๕๔} ส. บุคคลผู้ไปสู่ปรโลกยังอัตภาพให้เป็นไปได้ในปรโลกนั้นด้วยทานอันบุคคลให้แล้วจากโลกนี้หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ผู้อื่นเป็นผู้ทำแก่ผู้อื่น สุขและทุกข์ผู้อื่นทำให้ ผู้อื่นทำ ผู้อื่นเสวยผลหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายราชคิริกะและนิกายสิทธัตถิกะ ซึ่งมีความเห็นว่าบุคคลที่ล่วงลับไปแล้วย่อมดำรงชีพอยู่ในปรโลกได้ด้วยทานวัตถุที่บุคคลอุทิศให้จากโลกนี้ เพราะอาศัยพระพุทธพจน์ในเปตวัตถุว่า ‘ผู้ที่ตายไปเป็นเปรตย่อมดำรงชีพอยู่ในเปตติวิสัยนั้นด้วยผลทานที่พวกญาติมิตรอุทิศให้จากมนุษยโลกนี้’ (ขุ.เปต. (แปล) ๒๖/๑๙/๑๙๔) เป็นข้ออ้าง (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๒๖)
{๑๑๕๕} [๔๘๙] ป. ท่านไม่ยอมรับว่า “บุคคลผู้ไปสู่ปรโลกยังอัตภาพให้เป็นไปได้ในปรโลกนั้นด้วยทานอันบุคคลให้แล้วจากโลกนี้” หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. พวกเปรตเห็นเขาให้ทานเพื่อประโยชน์แก่ตน ย่อมอนุโมทนา ยังจิตให้เสื่อมใส ยังปีติให้เกิดขึ้น ได้โสมนัสมิใช่หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. หากว่าพวกเปรตเห็นเขาให้ทานเพื่อประโยชน์แก่ตน ย่อมอนุโมทนา ยังจิตให้เสื่อมใส ยังปีติให้เกิดขึ้น ได้โสมนัส ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรยอมรับว่า “บุคคลผู้ไปสู่ปรโลกยังอัตภาพให้เป็นไปได้ในปรโลกนั้นด้วยทานอันบุคคลให้แล้วจากโลกนี้”{๑๑๕๖} [๔๙๐] ป. ท่านไม่ยอมรับว่า “บุคคลผู้ไปสู่ปรโลกยังอัตภาพให้เป็นไปได้ในปรโลกนั้นด้วยทานอันบุคคลให้แล้วโลกนี้” หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า
“นํ้าฝนที่ตกบนที่ดอนย่อมไหลไปสู่ที่ลุ่ม ฉันใด ทานที่ญาติหรือมิตรอุทิศให้แล้วจากมนุษยโลกนี้ย่อมสำเร็จผลแก่เปรตทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันห้วงนํ้าใหญ่ที่เต็มย่อมยังสาครให้เต็มเปี่ยมด้วย ฉันใด ทานที่ญาติหรือมิตรอุทิศให้แล้วจากมนุษยโลกนี้ย่อมสำเร็จผลแก่เปรตทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกันก็ในเปรติวิสัยนั้น ไม่มีกสิกรรม ไม่มีโครักขกรรม ไม่มีการค้าขายเช่นนั้น การซื้อการขายด้วยเงินตราก็ไม่มี
ผู้ที่ตายไปเป็นเปรตย่อมดำรงชีพอยู่ในเปรตวิสัยนั้นด้วยผลทานที่พวกญาติมิตรอุทิศให้จากมนุษย์โลกนี้” ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง มิใช่หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. ถ้าอย่างนั้น บุคคลไปสู่ปรโลกก็ต้องยังอัตภาพให้เป็นไปได้ในปรโลกนั้นด้วยทานอันบุคคลให้แล้วแต่โลกนี้{๑๑๕๗} [๔๙๑] ป. ท่านไม่ยอมรับว่า “บุคคลผู้ไปสู่ปรโลกก็ต้องยังอัตภาพให้เป็นไปได้ในปรโลกนั้นด้วยทานอันบุคคลให้แล้วจากโลกนี้” หรือส. ถูกแล้ว
ป. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มารดาบิดาเล็งเห็นฐานะ ๕ ประการนี้ จึงปรารถนาบุตรเกิดในตระกูล ฐานะ ๕ ประการคืออะไรบ้าง คือ(๑) บุตรที่เราเลี้ยงมาแล้วจักเลี้ยงเราตอบแทน
(๒) จักทำกิจแทนเรา
(๓) วงศ์ตระกูลจักดำรงอยู่ได้นาน
(๔) บุตรจักปกครองทรัพย์มรดก
(๕) เมื่อเราทำกาละล่วงลับไปแล้ว บุตรจักบำเพ็ญทักษิณาทานให้
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มารดาบิดาเล็งเห็นฐานะ ๕ ประการนี้แล จึงปรารถนาบุตรเกิดในตระกูล”
มารดาบิดาผู้ฉลาดเล็งเห็นฐานะ ๕ประการ จึงปรารถนาบุตร คือ บุตรที่เราเลี้ยงมาแล้ว จักเลี้ยงเราตอบ ๑ จัก
- ๑พึงดูเทียบใน ขุ.ขุ. (แปล) ๒๕/๖-๘ (ติโรกุฑฑสูตร) /๑๗
ทำกิจแทนเรา ๑ วงศ์ตระกูลจักดำรงอยู่ได้นาน ๑ บุตรจักปกครองทรัพย์มรดก ๑ เมื่อเราทำกาละ ล่วงลับไปแล้ว บุตรจักบำเพ็ญทักษิณาทานให้ ๑ มารดาบิดาผู้ฉลาดเล็งเห็นฐานะ ๕ ประการนี้ จึงปรารถนาบุตร
ฉะนั้น บุตรผู้เป็นสัตบุรุษ ผู้สงบ เป็นคนกตัญญูกตเวที เมื่อระลึกถึงบุรพคุณของท่าน จึงเลี้ยงมารดาบิดา ทำกิจแทนท่าน เชื่อฟังโอวาท เลี้ยงสนองพระคุณท่านสมกับที่ท่านเป็นบุรพการี ดำรงวงศ์ตระกูล บุตรผู้มีศรัทธาถึงพร้อมด้วยศีล ย่อมเป็นที่สรรเสริญทั่วไป” ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง มิใช่หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. ถ้าอย่างนั้น บุคคลผู้ไปสู่ปรโลกก็ต้องยังอัตภาพให้เป็นไปได้ในปรโลกนั้นด้วยทานอันบุคคลให้แล้วจากโลกนี้
จบ อิโตทินนกถา
(๖๙) ๗. ปฐวีกัมมวิปาโกตกถา
ว่าด้วยเรื่องแผ่นดินเป็นกรรมวิบาก
{๑๑๕๘} [๔๙๒] สกวาทีถามว่า แผ่นดินเป็นกรรมวิบากหรือ ?
- ๑พึงดูเทียบใน องฺ.ปญฺจก. (แปล) ๒๒/๓๙/๖๔
- ๒ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอันธกะ ซึ่งมีความเห็นว่า แผ่นดินเป็นกรรมวิบากคือเกิดจากผลของกรรม เพราะเทียบเคียงหลักกรรมที่อำนวยความเป็นผู้มีอำนาจความเป็นใหญ่ให้บนแผ่นดินแล้วจึงสรุปว่าแผ่นดินเป็นกรรมวิบาก (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๒๗)
End of อิโตทินนกถา