พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๖
นิโรธสมาปัตติกถา เล่ม ๓๗
Text layerBuddha’s wordsItems ๑๑๐๐–๑๑๐๓ (Royal Thai)5/10 in วรรคที่ ๖4 editionsThis collection answers by quoting only — the text as each edition has it, never summarised, interpreted, or scored for reliability
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๖ นิโรธสมาปัตติกถา (Royal Thai Volume 37 · Mahachula Volume 37 · Mahamakut Volume 81 · Chaloem Phrakiat Volume 37)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 37, pp. 530–533
(๕๗) ๕. นิโรธสมาปัตติกถา
ว่าด้วยเรื่องนิโรธสมาบัติเป็นอสังขตะ
{๑๑๐๐} [๔๕๗] สกวาทีถามว่า นิโรธสมาบัติเป็นอสังขตะหรือ ?
ส. นิโรธสมาบัติเป็นนิพพาน เป็นที่ต้านทาน เป็นที่เร้น เป็นที่พึ่ง เป็นที่หมาย เป็นฐานะอันไม่เคลื่อน เป็นอมตะหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น
ส. นิโรธสมาบัติเป็นอสังขตะ นิพพานก็เป็นอสังขตะหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. อสังขตะมี ๒ อย่างหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. อสังขตะมี ๒ อย่างหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ที่ต้านทานมี ๒ อย่าง ... มีระหว่างขั้นหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
- ๑นิโรธสมาบัติ หมายถึงสมาบัติคือความไม่เป็นไปแห่งนามขันธ์ ๔ (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๑๙) หรือเรียกว่า สัญญาเวทยิตนิโรธ คือภาวะที่ดับสัญญาและเวทนา เป็นสมาบัติที่สูงเยี่ยมเพราะนามขันธ์ ๔ บริสุทธิ์พรากพ้นจากธรรมที่เป็นปฏิปักษ์อย่างเต็มที่ (ม.อุ.อ. ๑๘๕, ที.ม.อ. ๑๑๓, ม.มู.อ. ๒/๒๕๙)
- ๒ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอันธกะและอุตตราปถกะ ซึ่งมีความเห็นว่านิโรธสมาบัติเป็นอสังขตะ ซึ่งผิดจากความเห็นของฝ่ายสกวาทีที่เห็นว่านิโรธสมาบัตินั้นเมื่อพระโยคาวจรกระทำให้เกิดหรือเข้าอยู่ ก็มีภาวะดับเฉพาะเวลาที่เข้า ดังนั้น จึงกล่าวไม่ได้ว่าเป็นสังขตะหรือเป็นอสังขตะ เพราะไม่มีทั้งสังขตลักษณะและอสังขตลักษณะ (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๑๙)
ส. นิโรธสมาบัติเป็นอสังขตะหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. มีคนบางพวกเข้านิโรธ ได้นิโรธ ยังนิโรธให้เกิดขึ้น ให้เกิดขึ้นพร้อม ให้ตั้งขึ้น ให้ตั้งขึ้นพร้อม ให้บังเกิด ให้บังเกิดเฉพาะ ให้เกิด ให้เกิดพร้อมได้หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. มีคนบางพวกเข้าอสังขตะ ได้อสังขตะ ยังอสังขตะให้เกิดขึ้น ให้เกิดขึ้นพร้อม ให้ตั้งขึ้น ให้ตั้งขึ้นพร้อม ให้บังเกิด ให้บังเกิดเฉพาะ ให้เกิด ให้เกิดพร้อมได้หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
[๔๕๘] ส. ความผ่องแผ้ว ความออกจากนิโรธปรากฏได้หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ความผ่องแผ้ว ความออกจากอสังขตะปรากฏได้หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ผู้เข้านิโรธมีวจีสังขารดับไปก่อน แต่นั้นกายสังขารดับ แต่นั้นจิตตสังขารดับหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ผู้เข้าอสังขตะก็มีวจีสังขารดับไปก่อน แต่นั้นกายสังขารดับ แต่นั้นจิตตสังขารดับหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ผู้ออกจากนิโรธมีจิตตสังขารเกิดขึ้นก่อน แต่นั้นกายสังขารเกิดขึ้น แต่นั้นวจีสังขารเกิดขึ้นหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ผู้ออกจากอสังขตะมีจิตตสังขารเกิดขึ้นก่อน แต่นั้นกายสังขารเกิดขึ้น แต่นั้นวจีสังขารเกิดขึ้นหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๑๐๑} ส. ผัสสะ ๓ คือ สุญญตผัสสะ อนิมิตตผัสสะ อัปปณิหิตผัสสะ ย่อมถูกต้องผู้ออกจากนิโรธแล้วหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ผัสสะ ๓ คือ สุญญตผัสสะ อนิมิตตผัสสะ อัปปณิหิตผัสสะ ย่อมถูกต้องผู้ออกจากอสังขตะแล้วหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๑๐๒} ส. จิตของผู้ที่ออกจากนิโรธแล้วเป็นธรรมชาติน้อมไปสู่วิเวก โน้มไปสู่วิเวก โอนไปสู่วิเวกหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. จิตของผู้ที่ออกจากอสังขตะแล้วก็เป็นธรรมชาติน้อมไปสู่วิเวกโน้มไปสู่วิเวก โอนไปสู่วิเวกหรือ ?
ส. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๑๐๓} [๔๕๙] ป. ท่านไม่ยอมรับว่า “นิโรธสมาบัติเป็นอสังขตะ” หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. นิโรธสมาบัติเป็นสังขตะหรือ ?
ส. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ป. ถ้าอย่างนั้น นิโรธสมาบัติก็ต้องเป็นอสังขตะ
จบ นิโรธสมาปัตติกถา
(๕๘) ๖. อากาสกถา
ว่าด้วยเรื่องอากาศเป็นอสังขตะ
{๑๑๐๔} [๔๖๐] สกวาทีถามว่า อากาศเป็นอสังขตะหรือ ?
ส. อากาศเป็นนิพพาน เป็นที่ต้านทาน เป็นที่เร้น เป็นที่พึ่ง เป็นที่หมาย เป็นฐานะอันไม่เคลื่อน เป็นอมตะหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๑๐๕} ส. อากาศเป็นอสังขตะ นิพพานก็เป็นอสังขตะหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. อสังขตะมี ๒ อย่างหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. อสังขตะมี ๒ อย่างหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ที่ต้านทานมี ๒ อย่าง ... มีระหว่างขั้นหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๑๐๖} ส. อากาศเป็นอสังขตะหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
- ๑อากาศ หมายถึงช่องว่างหรือความว่าง มี ๓ ชนิด คือ (๑) ปริจเฉทากาศ ช่องว่างระหว่างหมวดรูปหนึ่ง ๆ (๒) กสิณุคฆาฏิมากาศ ความว่างของจิตที่เกิดจากภาวะเพิกถอนกสิณหนึ่ง ๆ (๓) อชฎากาศ สภาพที่โล่งว่างทั่วไป (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๒๐)
- ๒ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอุตตราปถกะและนิกายมหิสาสกะ ซึ่งมีความเห็นว่าอากาศทั้ง ๓ ชนิดเป็นอสังขตะทั้งนั้น ซึ่งผิดจากความเห็นของฝ่ายสกวาทีที่เห็นว่า ปริจเฉทากาศเป็นสังขตะ ส่วนกสิณุคฆาฏิมากาศและอชฏากาศเป็นแต่เพียงบัญญัติ (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๒๐)
End of นิโรธสมาปัตติกถา