เนวสัญญานาสัญญายตนกถา เล่ม ๓๗

*เนวสญฺญานาสญฺญายตเน น วตฺตพฺพํ “สญฺญา อตฺถี”ติ? อามนฺตา. อสญฺญภโว อสญฺญคติ อสญฺญสตฺตาวาโส อสญฺญสํสาโร อสญฺญโยนิ อสญฺญตฺตภาวปฏิลาโภติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

นนุ สญฺญาภโว สญฺญาคติ สญฺญาสตฺตาวาโส สญฺญาสํสาโร สญฺญาโยนิ สญฺญตฺตภาวปฏิ-ลาโภติ? อามนฺตา. หญฺจิ สญฺญาภโว สญฺญาคติ ฯเปฯ สญฺญตฺตภาวปฏิลาโภ, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ “เนวสญฺญานาสญฺญายตเน น วตฺตพฺพํ ‘สญฺญา อตฺถี”ติ.

*เนวสญฺญานาสญฺญายตเน น วตฺตพฺพํ “สญฺญา อตฺถี”ติ? อามนฺตา. เอกโวการภโว คติ ฯเปฯ อตฺตภาวปฏิลาโภติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

นนุ จตุโวการภโว คติ ฯเปฯ อตฺตภาวปฏิลาโภติ? อามนฺตา. หญฺจิ จตุโวการภโว คติ ฯเปฯ อตฺตภาวปฏิลาโภ, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ “เนวสญฺญานาสญฺญายตเน น วตฺตพฺพํ ‘สญฺญา อตฺถี”ติ.

สก. ในเนวสัญญานาสัญญายตนภพ ท่านไม่ยอมรับว่า “สัญญามีอยู่” ใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. เนวสัญญานาสัญญายตนภพ เป็นภพที่ไม่มีสัญญา เป็นคติที่ไม่มีสัญญา เป็นสัตตาวาสที่ไม่มีสัญญา เป็นสงสารที่ไม่มีสัญญา เป็นกำเนิดที่ไม่มีสัญญา เป็นการได้อัตภาพที่ไม่มีสัญญาใช่ไหมปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. เนวสัญญานาสัญญายตนภพ เป็นภพที่ไม่มีสัญญา เป็นคติที่ไม่มีสัญญา เป็นสัตตาวาสที่ไม่มีสัญญา เป็นสงสารที่ไม่มีสัญญา เป็นกำเนิดที่ไม่มีสัญญา เป็นการได้อัตภาพที่ไม่มีสัญญามิใช่หรือปร. ใช่

สก. หากเป็นภพที่มีสัญญา เป็นคติที่มีสัญญา ฯลฯ เป็นการได้อัตภาพที่ มีสัญญา ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “ในเนวสัญญานาสัญญายตนภพ ข้าพเจ้าไม่ ยอมรับว่า “สัญญามีอยู่”สก. ในเนวสัญญานาสัญญายตนภพ ท่านไม่ยอมรับว่า “สัญญามีอยู่” ใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. เนวสัญญานาสัญญายตนภพเป็นภพที่มีขันธ์ ๑ เป็นคติ ฯลฯ เป็นการ ได้อัตภาพที่มีขันธ์ ๑ ใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. ภพนั้นเป็นภพ ... เป็นคติ ฯลฯ เป็นการได้อัตภาพที่มีขันธ์ ๔ มิใช่หรือ

ปร. ใช่

สก. หากเป็นภพ ... เป็นคติ ฯลฯ เป็นการได้อัตภาพที่มีขันธ์ ๔ ท่านก็ ไม่ควรยอมรับว่า “ในเนวสัญญานาสัญญายตนภพ ข้าพเจ้าไม่ยอมรับว่า สัญญา มีอยู่”

*อสญฺญสตฺเตสุ น วตฺตพฺพํ “สญฺญา อตฺถิ”, โส จ อสญฺญภโว อสญฺญคติ อสญฺญ-สตฺตาวาโส อสญฺญสํสาโร อสญฺญโยนิ อสญฺญตฺตภาวปฏิลาโภติ? อามนฺตา. เนวสญฺญานาสญฺญา-ยตเน น วตฺตพฺพํ “สญฺญา อตฺถิ”, โส จ อสญฺญภโว อสญฺญคติ อสญฺญสตฺตาวาโส อสญฺญสํสาโร อสญฺญโยนิ อสญฺญตฺตภาวปฏิลาโภติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

*อสญฺญสตฺเตสุ น วตฺตพฺพํ “สญฺญา อตฺถิ”, โส จ เอกโวการภโว คติ ฯเปฯ อตฺตภาวปฏิ-ลาโภติ? อามนฺตา. เนวสญฺญานาสญฺญายตเน น วตฺตพฺพํ “สญฺญา อตฺถิ”, โส จ เอกโวการภโว คติ สตฺตาวาโส สํสาโร โยนิ อตฺตภาวปฏิลาโภติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ *เนวสญฺญานาสญฺญายตเน น วตฺตพฺพํ “สญฺญา อตฺถิ”, โส จ สญฺญาภโว สญฺญาคติ ฯเปฯ สญฺญตฺตภาวปฏิลาโภติ? อามนฺตา. อสญฺญสตฺเตสุ น วตฺตพฺพํ “สญฺญา อตฺถิ”, โส จ สญฺญาภโว สญฺญาคติ ฯเปฯ สญฺญตฺตภาวปฏิลาโภติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

*เนวสญฺญานาสญฺญายตเน น วตฺตพฺพํ “สญฺญา อตฺถิ”, โส จ จตุโวการภโว คติ ฯเปฯ อตฺตภาวปฏิลาโภติ? อามนฺตา. อสญฺญสตฺเตสุ น วตฺตพฺพํ “สญฺญา อตฺถิ”, โส จ จตุโวการภโว คติ ฯเปฯ อตฺตภาวปฏิลาโภติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

*เนวสญฺญานาสญฺญายตเน น วตฺตพฺพํ “สญฺญา อตฺถี”ติ? อามนฺตา. นนุ เนวสญฺญานา- สญฺญายตนํ จตุโวการภโวติ? อามนฺตา. หญฺจิ เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ จตุโวการภโว, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ “เนวสญฺญานาสญฺญายตเน น วตฺตพฺพํ ‘สญฺญา อตฺถี”ติ.

สก. ในหมู่อสัญญสัตว์ ท่านไม่ยอมรับว่า “สัญญามีอยู่” และภพแห่ง อสัญญสัตว์นั้น เป็นภพที่ไม่มีสัญญา เป็นคติที่ไม่มีสัญญา เป็นสัตตาวาสที่ไม่มี สัญญา เป็นสงสารที่ไม่มีสัญญา เป็นกำเนิดที่ไม่มีสัญญา เป็นการได้อัตภาพที่ไม่ มีสัญญาใช่ไหมปร. ใช่

สก. ในเนวสัญญานาสัญญายตนภพ ท่านไม่ยอมรับว่า “สัญญามีอยู่” และเนวสัญญานาสัญญายตนภพนั้นเป็นภพที่ไม่มีสัญญา เป็นคติที่ไม่มีสัญญา เป็นสัตตาวาสที่ไม่มีสัญญา เป็นสงสารที่ไม่มีสัญญา เป็นกำเนิดที่ไม่มีสัญญา เป็นการได้อัตภาพที่ไม่มีสัญญาใช่ไหมปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. ในหมู่อสัญญสัตว์ ท่านไม่ยอมรับว่า “สัญญามีอยู่” และภพแห่ง อสัญญสัตว์นั้นก็เป็นภพที่มีขันธ์ ๑ เป็นคติ ... ฯลฯ เป็นการได้อัตภาพที่มีขันธ์ ๑ ใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. ในเนวสัญญานาสัญญายตนภพ ท่านไม่ยอมรับว่า “สัญญามีอยู่” และ ในเนวสัญญานาสัญญายตนภพก็เป็นภพที่มีขันธ์ ๑ เป็นคติ ... เป็นสัตตาวาส ... เป็นสงสาร ... เป็นกำเนิด ... เป็นการได้อัตภาพที่มีขันธ์ ๑ ใช่ไหมปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. ในเนวสัญญานาสัญญายตนภพ ท่านไม่ยอมรับว่า “สัญญามีอยู่” และภพแห่งอสัญญสัตว์นั้นก็เป็นภพที่มีสัญญา เป็นคติที่มีสัญญา ฯลฯ เป็นการ ได้อัตภาพที่มีสัญญาใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. ในหมู่อสัญญสัตว์ ท่านไม่ยอมรับว่า “สัญญามีอยู่” และภพแห่ง อสัญญสัตว์นั้นก็เป็นภพที่มีสัญญา เป็นคติที่มีสัญญา ฯลฯ เป็นการได้อัตภาพที่ มีสัญญาใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. ในเนวสัญญานาสัญญายตนภพ ท่านไม่ยอมรับว่า “สัญญามีอยู่” และในเนวสัญญานาสัญญายตนภพนั้นก็เป็นภพ ... เป็นคติ ฯลฯ เป็นการได้ อัตภาพที่มีขันธ์ ๔ ใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. ในหมู่อสัญญสัตว์ ท่านไม่ยอมรับว่า “สัญญามีอยู่” และภพแห่ง อสัญญสัตว์นั้นก็เป็นภพ ฯลฯ เป็นการได้อัตภาพที่มีขันธ์ ๔ ใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. ในเนวสัญญานาสัญญายตนภพ ท่านไม่ยอมรับว่า “สัญญามีอยู่” ใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. เนวสัญญานาสัญญายตนภพ เป็นภพที่มีขันธ์ ๔ มิใช่หรือ

ปร. ใช่

สก. หากเนวสัญญานาสัญญายตนภพ เป็นภพที่มีขันธ์ ๔ ท่านก็ไม่ควร ยอมรับว่า “ในเนวสัญญานาสัญญายตนภพ ข้าพเจ้าไม่ยอมรับว่าสัญญามีอยู่”

*เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ จตุโวการภโว, เนวสญฺญานาสญฺญายตเน น วตฺตพฺพํ “สญฺญา อตฺถี”ติ? อามนฺตา. อากาสานญฺจายตนํ จตุโวการภโว, อากาสานญฺจายตเน น วตฺตพฺพํ “สญฺญา อตฺถี”ติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

*เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ จตุโวการภโว, เนวสญฺญานาสญฺญายตเน น วตฺตพฺพํ “สญฺญา อตฺถี”ติ? อามนฺตา. วิญฺญาณญฺจายตนํ ฯเปฯ อากิญฺจญฺญายตนํ จตุโวการภโว, อากิญฺจญฺญายตเน น วตฺตพฺพํ “สญฺญา อตฺถี”ติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

*อากาสานญฺจายตนํ จตุโวการภโว, อตฺถิ ตตฺถ สญฺญาติ? อามนฺตา. เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ จตุโวการภโว, อตฺถิ ตตฺถ สญฺญาติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

*วิญฺญาณญฺจายตนํ ฯเปฯ อากิญฺจญฺญายตนํ จตุโวการภโว, อตฺถิ ตตฺถ สญฺญาติ? อามนฺตา. เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ จตุโวการภโว, อตฺถิ ตตฺถ สญฺญาติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ *เนวสญฺญานาสญฺญายตเน น วตฺตพฺพํ “สญฺญา อตฺถี”ติ วา “นตฺถี”ติ วาติ? อามนฺตา. นนุ เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ จตุโวการภโวติ? อามนฺตา. หญฺจิ เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ จตุโวการภโว, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ “เนวสญฺญานาสญฺญายตเน น วตฺตพฺพํ ‘สญฺญา อตฺถี’ติ วา ‘นตฺถี’ติ วา”ติ.

*เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ จตุโวการภโว, เนวสญฺญานาสญฺญายตเน น วตฺตพฺพํ “สญฺญา อตฺถี”ติ วา “นตฺถี”ติ วาติ? อามนฺตา. อากาสานญฺจายตนํ ฯเปฯ วิญฺญาณญฺจายตนํ ฯเปฯ อากิญฺ- จญฺญายตนํ จตุโวการภโว, อากิญฺจญฺญายตเน น วตฺตพฺพํ “สญฺญา อตฺถี”ติ วา “นตฺถี”ติ วาติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

*อากาสานญฺจายตนํ จตุโวการภโว, อตฺถิ ตตฺถ สญฺญาติ? อามนฺตา. เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ จตุโวการภโว, อตฺถิ ตตฺถ สญฺญาติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

*วิญฺญาณญฺจายตนํ ฯเปฯ อากิญฺจญฺญายตนํ จตุโวการภโว, อตฺถิ ตตฺถ สญฺญาติ? อามนฺตา. เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ จตุโวการภโว, อตฺถิ ตตฺถ สญฺญาติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

*เนวสญฺญานาสญฺญายตเน น วตฺตพฺพํ “สญฺญา อตฺถี”ติ วา “นตฺถี”ติ วาติ? อามนฺตา. นนุ เนวสญฺญานาสญฺญายตนนฺติ? อามนฺตา. หญฺจิ เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ, เตน วต เร วตฺตพฺเพ “เนวสญฺญานาสญฺญายตเน น วตฺตพฺพํ ‘สญฺญา อตฺถี’ติ วา ‘นตฺถี’ติ วาติ.

*เนวสญฺญานาสญฺญายตนนฺติ กตฺวา เนวสญฺญานาสญฺญายตเน น วตฺตพฺพํ “สญฺญา อตฺถี”ติ วา “นตฺถี”ติ วาติ? อามนฺตา. อทุกฺขมสุขา เวทนาติ กตฺวา อทุกฺขมสุขาย (๑) เวทนาย๑ น วตฺตพฺพํ “เวทนา”ติ วา “อเวทนา”ติ วาติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ เนวสญฺญานาสญฺญายตนกถา นิฏฺฐิตา. ตติโย วคฺโค. ตสฺสุทฺทานํ

พลํ สาธารณํ อริยํ สราคํ จิตฺตํ วิมุจฺจติ

วิมุตฺตํ วิมุจฺจมานํ อตฺถิ จิตฺตํ วิมุจฺจมานํ.

อฏฺฐมกสฺส ปุคฺคลสฺส ทิฏฺฐิปริยุฏฺฐานํ ปหีนํ

อฏฺฐมกสฺส ปุคฺคลสฺส นตฺถิ ปญฺจินฺทฺริยานิ จกฺขุํ.

โสตํ ธมฺมุปตฺถทฺธํ ยถากมฺมูปคตญาณํ

เทเวสุ สํวโร อสญฺญสตฺเตสุ สญฺญา เอวเมว ภวคฺคนฺติ.

สก. เนวสัญญานาสัญญายตนภพเป็นภพที่มีขันธ์ ๔ ท่านไม่ยอมรับว่า “ในเนวสัญญานาสัญญายตนภพ สัญญามีอยู่” ใช่ไหมปร. ใช่

สก. อากาสานัญจายตนภพเป็นภพที่มีขันธ์ ๔ ท่านไม่ยอมรับว่า “ใน อากาสานัญจายนตนภพ สัญญามีอยู่” ใช่ไหมปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. เนวสัญญานาสัญญายตนภพเป็นภพที่มีขันธ์ ๔ ท่านไม่ยอมรับว่า “ในเนวสัญญานาสัญญายตนภพ สัญญามีอยู่” ใช่ไหมปร. ใช่

สก. วิญญาณัญจายตนภพ ฯลฯ อากิญจัญญายตนภพ เป็นภพที่มีขันธ์ ๔ แต่ท่านไม่ยอมรับว่า “ในอากิญจัญญายตนภพ สัญญามีอยู่” ใช่ไหมปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. อากาสานัญจายตนภพเป็นภพที่มีขันธ์ ๔ ในภพนั้นสัญญามีอยู่ใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. เนวสัญญานาสัญญายตนภพเป็นภพที่มีขันธ์ ๔ ในภพนั้นสัญญามีอยู่ ใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. วิญญาณัญจายตนภพ ฯลฯ อากิญจัญญายตนภพเป็นภพที่มีขันธ์ ๔ ในภพนั้นสัญญามีอยู่ใช่ไหมปร. ใช่

สก. เนวสัญญานาสัญญายตนภพเป็นภพที่มีขันธ์ ๔ ในภพนั้นสัญญามีอยู่ ใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. ในเนวสัญญานาสัญญายตนภพ ท่านไม่ยอมรับว่า “มีสัญญาก็ใช่ ไม่ มีสัญญาก็ใช่” ใช่ไหมปร. ใช่

สก. เนวสัญญานาสัญญายตนภพเป็นภพที่มีขันธ์ ๔ มิใช่หรือ

ปร. ใช่

สก. หากเนวสัญญานาสัญญายตนภพเป็นภพที่มีขันธ์ ๔ ท่านไม่ควรยอม รับว่า “ในเนวสัญญานาสัญญายตนภพ ข้าพเจ้าไม่ยอมรับว่ามีสัญญาก็มิใช่ ไม่มี สัญญาก็มิใช่”สก. เนวสัญญานาสัญญายตนภพเป็นภพที่มีขันธ์ ๔ ท่านไม่ยอมรับว่า “ใน เนวสัญญานาสัญญายตนภพ สัญญามีและไม่มี” ใช่ไหมปร. ใช่

สก. อากาสานัญจายตนภพ ฯลฯ วิญญาณัญจายตนภพ ฯลฯ อากิญจัญญายตนภพเป็นภพที่มีขันธ์ ๔ ท่านไม่ยอมรับว่า “ในอากิญจัญญายตนภพ มีสัญญาก็ใช่ ไม่มีสัญญาก็ใช่” ใช่ไหมปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. อากาสานัญจายตนภพเป็นภพที่มีขันธ์ ๔ ในภพนั้นสัญญามีอยู่ใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. เนวสัญญานาสัญญายตนภพเป็นภพที่มีขันธ์ ๔ ในภพนั้นสัญญามีอยู่ ใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. วิญญาณัญจายตนภพ ฯลฯ อากิญจัญญายตนภพเป็นภพที่มีขันธ์ ๔ ในภพนั้นสัญญามีอยู่ใช่ไหมปร. ใช่

สก. เนวสัญญานาสัญญายตนภพเป็นภพที่มีขันธ์ ๔ ในภพนั้นสัญญามีอยู่ ใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

ปร. ในเนวสัญญานาสัญญายตนภพ ท่านไม่ยอมรับว่า “มีสัญญาก็ใช่ ไม่มี สัญญาก็ใช่” ใช่ไหมสก. ใช่

ปร. เนวสัญญานาสัญญายตนภพมีอยู่มิใช่หรือ

สก. ใช่

ปร. หากเนวสัญญานาสัญญายตนภพมีอยู่ ดังนั้น ท่านจึงควรยอมรับว่า “ในเนวสัญญานาสัญญายตนภพ ข้าพเจ้าไม่ยอมรับว่า มีสัญญาก็ใช่ ไม่มีสัญญา ก็ใช่”สก. เพราะท่านเข้าใจว่า “เนวสัญญานาสัญญายตนภพมีอยู่” จึงไม่ยอมรับว่า “มีสัญญาก็ใช่ ไม่มีสัญญาก็ใช่” ใช่ไหมปร. ใช่

สก. เพราะท่านเข้าใจว่า “อทุกขมสุขเวทนามีอยู่” จึงไม่ยอมรับว่า มีเวทนาก็ใช่ ไม่มีเวทนาก็ใช่” ใช่ไหมปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

เนวสัญญานาสัญญายตนกถา จบ

ตติยวรรค จบ

รวมกถาที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. พลกถา ๒. อริยันติกถา

๓. วิมุตติกถา ๔. วิมุจจมานกถา

๕. อัฏฐมกกถา ๖. อัฏฐมกัสสอินทริยกถา

๗. ทิพพจักขุกถา ๘. ทิพพโสตกถา

๙. ยถากัมมูปคตญาณกถา ๑๐. สังวรกถา

๑๑. อสัญญกถา ๑๒. เนวสัญญานาสัญญายตนกถา