พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๓
สังวรกถา เล่ม ๓๗
Text layerBuddha’s wordsItems ๘๒๘–๘๓๗ (Royal Thai)10/12 in วรรคที่ ๓4 editionsThis collection answers by quoting only — the text as each edition has it, never summarised, interpreted, or scored for reliability
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๓ สังวรกถา (Royal Thai Volume 37 · Mahachula Volume 37 · Mahamakut Volume 80 · Chaloem Phrakiat Volume 37)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 37, pp. 412–417
ทิพพโสตญาณ อันเป็นธาตุบริสุทธิ์มาก่อนเลย” ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง มิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ถ้าอย่างนั้น ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “ยถากัมมูปคตญาณเป็นทิพพจักขุ”
จบ ยถากัมมูปคตญาณกถา
(๓๐) ๑๐. สังวรกถา
ว่าด้วยเรื่องความสำรวมในหมู่เทวดา
{๘๒๘} [๓๗๙] สกวาทีถามว่า ความสำรวมมีอยู่ในหมู่เทวดาหรือ ?
ส. ความไม่สำรวมก็มีอยู่ในหมู่เทวดาหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๘๒๙} ส. ความไม่สำรวมไม่มีในหมู่เทวดาหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
- ๑ปุพเพนิวาสานุสสติญาณ ความรู้แจ้งด้วยการระลึกชาติได้ ทิพพจักขุญาณ ความรู้แจ้งด้วยตาทิพย์ เจโตปริยญาณ ความรู้แจ้งที่กำหนดใจผู้อี่นได้ อิทธิวิธญาณ ความรู้แจ้งด้วยการแสดงฤทธิ์ต่างๆได้ จุตูปปาตญาณ ความรู้แจ้งจุติและอุบัติของสรรพสัตว์ ทิพพโสตญาณ ความรู้แจ้งด้วยหูทิพย์ (นัยขุ.เถร.อ. ๒/๔๔๓)
- ๒พึงดูเทียบใน ขุ.เถร. (แปล) ๒๖/๙๙๖/๕๖๑
- ๓ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอันธกะและสมิติยะ ซึ่งมีความเห็นว่า ในหมู่เทวดาตั้งแต่ชั้นดาวดึงส์ขึ้นไปมีความสำรวมด้วยการไม่ล่วงละเมิดศีล ๕ (อภิ.ปญฺจ.อ. ๑๙๙) ซึ่งความจริง สกวาทีถามถึงสติสังวร ความสำรวมด้วยสติ คือ การมีสติยับยั้งชั่งใจไม่ล่วงละเมิด แต่ปรวาทีเข้าใจว่าการไม่ละเมิดศีล ๕ ของพวกเทวดาจัดเป็นความสำรวม
ส. ความสำรวมก็ไม่มีในหมู่เทวดาหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๘๓๐} ส. ศีลคือความสำรวมจากความไม่สำรวม ความสำรวมมีอยู่ในหมู่เทวดามิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ศีลคือความสำรวมจากความไม่สำรวมใด ความไม่สำรวมนั้นก็มีอยู่ในหมู่เทวดาหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ท่านจงรับรู้นิคหะดังต่อไปนี้ หากว่าศีลคือความสำรวมจากความไม่สำรวม ความสำรวมมีอยู่ในหมู่เทวดา ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรยอมรับว่า “ศีลคือความสำรวมจากความไม่สำรวมใด้ ความไม่สำรวมนั้นก็มีอยู่ในหมู่เทวดา” คำที่ท่านกล่าวขัดแย้งไว้ในตอนต้นนั้นว่า “ข้าพเจ้ายอมรับว่าศีลคือความสำรวมจากความไม่สำรวม ความสำรวมมีอยู่ในหมู่เทวดา แต่ไม่ยอมรับว่าศีลคือความสำรวมจากความไม่สำรวมใด ความไม่สำรวมนั้นก็มีอยู่ในหมู่เทวดา” ดังนี้จึงผิดอนึ่ง หากท่านไม่ยอมรับว่า “ศีลคือความสำรวมจากความไม่สำรวมใด ความไม่สำรวมนั้นก็มีอยู่ในหมู่เทวดา” ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “ศีลคือความสำรวมจากความไม่สำรวม ความสำรวมมีอยู่ในหมู่เทวดา” คำที่ท่านกล่าวขัดแย้งไว้ในตอนต้นนั้นว่า “ข้าพเจ้ายอมรับว่าศีลคือความสำรวมจากความไม่สำรวม ความสำรวมมีอยู่ในหมู่เทวดา แต่ไม่ยอมรับว่าศีลคือความสำรวมจากความไม่สำรวมใด ความไม่สำรวมนั้นก็มีอยู่ในหมู่เทวดา” ดังนี้จึงผิด{๘๓๑} ส. ความสำรวมมีอยู่ในหมู่มนุษย์ ความไม่สำรวมก็มีอยู่ในหมู่มนุษย์นั้นหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ความสำรวมมีอยู่ในหมู่เทวดา ความไม่สำรวมก็มีอยู่ในหมู่เทวดานั้นหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๘๓๒} ส. ความสำรวมมีอยู่ในหมู่เทวดา แต่ความไม่สำรวมไม่มีอยู่ในหมู่เทวดานั้นหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ความสำรวมมีอยู่ในหมู่มนุษย์ แต่ความไม่สำรวมไม่มีอยู่ในหมู่มนุษย์นั้นหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๘๓๓} [๓๘๐] ส. เจตนาเป็นเครื่องเว้นจากปาณาติบาตมีอยู่ในหมู่เทวดาหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ปาณาติบาตก็มีอยู่ในหมู่เทวดาหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. เจตนาเป็นเครื่องเว้นจากการดื่มน้ำเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาทมีอยู่ในหมู่เทวดาหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. การดื่มน้ำเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาทก็มีอยู่ในหมู่เทวดาหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๘๓๔} ส. ปาณาติบาตไม่มีอยู่ในหมู่เทวดาหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. เจตนาเป็นเครื่องเว้นจากปาณาติบาตก็ไม่มีในหมู่เทวดาหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. การดื่มนํ้าเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาทไม่มีอยู่ในหมู่เทวดาหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. เจตนาเป็นเครื่องเว้นจากการดื่มน้ำเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาทก็ไม่มีอยู่ในหมู่เทวดาหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๘๓๕} ส. เจตนาเป็นเครื่องเว้นจากปาณาติบาตมีอยู่ในหมู่มนุษย์ ปาณาติบาตก็มีอยู่ในหมู่มนุษย์นั้นหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. เจตนาเป็นเครื่องเว้นจากปาณาติบาตมีอยู่ในหมู่เทวดา ปาณาติบาตก็มีอยู่ในหมู่เทวดานั้นหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. เจตนาเป็นเครื่องเว้นจากการดื่มนํ้าเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาทมีอยู่ในหมู่มนุษย์ การดื่มนํ้าเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาทก็มีอยู่ในหมู่มนุษย์นั้นหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. เจตนาเป็นเครื่องเว้นจากการดื่มนํ้าเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาทมีอยู่ในหมู่เทวดา การดื่มน้ำเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาทก็มีอยู่ในหมู่เทวดานั้นหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๘๓๖} ส. เจตนาเป็นเครื่องเว้นจากปาณาติบาตมีอยู่ในหมู่เทวดา ปาณาติบาตไม่มีอยู่ในหมู่เทวดานั้นหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. เจตนาเป็นเครื่องเว้นจากปาณาติบาตมีอยู่ในหมู่มนุษย์ ปาณาติบาตไม่มีอยู่ในหมู่มนุษย์นั้นหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. เจตนาเป็นเครื่องเว้นจากการดื่มน้ำเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาทมีอยู่ในหมู่เทวดา การดื่มน้ำเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาทไม่มีอยู่ในหมู่เทวดานั้นหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. เจตนาเป็นเครื่องเว้นจากการดื่มน้ำเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาทมีอยู่ในหมู่มนุษย์ การดื่มน้ำเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาทไม่มีอยู่ในหมู่มนุษย์นั้นหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๘๓๗} ป. ความสำรวมไม่มีในหมู่เทวดาหรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. เทวดาทั้งปวงเป็นผู้ผลาญชีวิตสัตว์ เป็นผู้ถือเอาสิ่งของที่เจ้าของมิได้ให้ เป็นผู้ประพฤติผิดในกาม เป็นผู้พูดเท็จ เป็นผู้ดื่มน้ำเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาทหรือ ?
ส. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ป. ถ้าอย่างนั้น ความสำรวมก็มีอยู่ในหมู่เทวดา
จบ สังวรกถา
(๓๑) ๑๑. อสัญญกถา
ว่าด้วยเรื่องอสัญญสัตว์
{๘๓๘} [๓๘๑] สกวาทีถามว่า สัญญามีอยู่ในอสัญญสัตว์ทั้งหลายหรือ ?
ส. ภพของอสัญญสัตว์เป็นภพที่มีสัญญา เป็นคติที่มีสัญญา เป็นที่อยู่ของสัตว์ที่มีสัญญา เป็นที่เวียนว่ายตายเกิด(สงสาร)ที่มีสัญญา เป็นกำเนิดที่มีสัญญา เป็นการได้อัตภาพที่มีสัญญาหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น
{๘๓๙} ส. ภพของอสัญญสัตว์เป็นภพที่ไม่มีสัญญา เป็นคติที่ไม่มีสัญญา เป็นที่อยู่ของสัตว์ที่ไม่มีสัญญา เป็นที่เวียนว่ายตายเกิดที่ไม่มีสัญญา เป็นกำเนิดที่ไม่มีสัญญา เป็นการได้อัตภาพที่ไม่มีสัญญามิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าภพของอสัญญสัตว์เป็นภพที่ไม่มีสัญญา เป็นคติที่ไม่มีสัญญา เป็นที่อยู่ของสัตว์ที่ไม่มีสัญญา เป็นที่เวียนว่ายตายเกิด(สงสาร)ที่ไม่มีสัญญา เป็นกำเนิดที่ไม่มีสัญญา เป็นการได้อัตภาพที่ไม่มีสัญญา ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “สัญญามีอยู่ในอสัญญสัตว์ทั้งหลาย”
- ๑อสัญญสัตว์ หรืออสัญญีสัตว์ สัตว์จำพวกเทพไม่มีสัญญา ไม่เสวยเวทนา มีอัตภาพเพียงรูปเท่านั้น ได้แก่เหล่าเทวดาชั้นรูปพรหมจตุตถฌานภูมิ (ที.สี.อ. ๑๐๘, อภิ.วิ.อ. ๕๖๗)
- ๒ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอันธกะ ซึ่งมีความเห็นว่า การปฏิสนธิของสัตว์จะเว้นจากวิญญาณไม่ได้โดยอ้างพระพุทธพจน์ว่า ‘เพราะสังขารเป็นปัจจัย จึงมีวิญญาณ’ ดังนั้น แม้พวกอสัญญสัตว์ก็ยังมีสัญญาอยู่ในขณะจุติและปฏิสนธิตามพระพุทธพจน์ว่า ‘ก็แลเทวดาเหล่านั้นย่อมจุติจากชั้นนั้นเพราะมีสัญญาเกิดขึ้น’ (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๐๐)
End of สังวรกถา