พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๑๓
นีวุตกถา เล่ม ๓๗
Text layerBuddha’s wordsItems ๑๕๒๓–๑๕๒๕ (Royal Thai)5/10 in วรรคที่ ๑๓4 editionsThis collection answers by quoting only — the text as each edition has it, never summarised, interpreted, or scored for reliability
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๑๓ นีวุตกถา (Royal Thai Volume 37 · Mahachula Volume 37 · Mahamakut Volume 81 · Chaloem Phrakiat Volume 37)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 37, pp. 778–780
(๑๓๐) ๕. นิวุตกถา
ว่าด้วยเรื่องผู้ถูกนิวรณ์ครอบงำละนิวรณ์ได้
{๑๕๒๓} [๖๖๕] สกวาทีถามว่า บุคคลเป็นผู้มีจิตถูกนิวรณ์ครอบงำแล้วย่อมละนิวรณ์หรือ ?
ส. บุคคลเป็นผู้มีจิตกำหนัดแล้วย่อมละราคะ เป็นผู้มีจิตขัดเคืองแล้วย่อมละโทสะ เป็นผู้มีจิตหลงแล้วย่อมละโมหะ เป็นผู้มีจิตเศร้าหมองแล้วย่อมละกิเลสหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. บุคคลละราคะด้วยราคะ ละโทสะด้วยโทสะ ละโมหะด้วยโมหะ ละกิเลสด้วยกิเลสหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ราคะก็สัมปยุตด้วยจิต มรรคก็สัมปยุตด้วยจิตหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. มีความประชุมแห่งผัสสะ ๒ ... แห่งจิต ๒ ดวงหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ราคะเป็นอกุศล มรรคเป็นกุศลหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอุตตราปถกะ ซึ่งมีความเห็นว่า บุคคลผู้ถูกกิเลสคือนิวรณ์ครอบงำ ปิดกั้น ควบคุมจิต จะสามารถละนิวรณ์ได้ กล่าวคือ การละนิวรณ์ได้ดีต้องละในขณะที่จิตถูกนิวรณ์ครอบงำเท่านั้น ซึ่งตางจากความเห็นของฝ่ายสกวาทีที่เห็นว่า การละนิวรณ์ได้นั้นต้องละก่อนที่จิตจะถูกนิวรณ์ครอบงำ (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๗๐)
ส. สภาวธรรมที่เป็นกุศลและอกุศล ที่มีโทษและไม่มีโทษ ที่เลวและประณีต ที่เป็นฝ่ายดำและฝ่ายขาว ซึ่งเป็นข้าศึกกัน มารวมกันได้หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
[๖๖๖] ส. สภาวธรรมที่เป็นกุศลและอกุศล ที่มีโทษและไม่มีโทษ ที่เลวและประณีต ที่เป็นฝ่ายดำและฝ่ายขาว ซึ่งเป็นข้าศึกกัน มารวมกันได้หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สิ่งที่ไกลแสนไกลกันมี ๔ อย่างนี้ ๔ อย่างคืออะไรบ้าง คือ(๑) ฟ้ากับแผ่นดิน นี้เป็นสิ่งที่ไกลแสนไกลกันประการที่ ๑
... ...
เพราะฉะนั้น ธรรมของสัตบุรุษจึงไกลจากธรรมของอสัตบุรุษ”
ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง มิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ถ้าอย่างนั้น ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “สภาวธรรมที่เป็นกุศลและที่เป็นอกุศล ... มารวมกันได้”
{๑๕๒๔} ส. บุคคลเป็นผู้มีจิตถูกนิวรณ์ครอบงำแล้วละนิวรณ์หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า “บุคคลนั้นเมื่อจิตเป็นสมาธิบริสุทธิ์ ผ่องแผ้ว ไม่มีกิเลส ปราศจากอุปกิเลส อ่อน ควรแก่การงาน ตั้งมั่น
- ๑พึงดูเทียบใน องฺ.จตุกก. (แปล) ๒๑/๔๗/๘๓ (อ้างแล้ว หน้า ๕๕๗ ในเล่มนี้)
ไม่หวั่นไหวอย่างนี้ ย่อมโน้มน้อมจิตไปเพื่อญาณที่ทำให้สิ้นอาสวะ” ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง มิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ถ้าอย่างนั้น ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “บุคคลเป็นผู้มีจิตถูกนิวรณ์ครอบงำแล้วละนิวรณ์”{๑๕๒๕} [๖๖๗] ป. ท่านไม่ยอมรับว่า “บุคคลเป็นผู้มีจิตถูกนิวรณ์ครอบงำแล้วละนิวรณ์” หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า “เมื่อบุคคลนั้นรู้เห็นอย่างนี้ จิตย่อมหลุดพ้นแม้จากกามาสวะ ... แม้จากอวิชชาสวะ” ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง มิใช่หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. ถ้าอย่างนั้น บุคคลเป็นผู้มีจิตถูกนิวรณ์ครอบงำแล้วย่อมละนิวรณ์
จบ นิวุตกถา
(๑๓๑) ๖. สัมมุขีภูตกถา
ว่าด้วยเรื่องผู้พรั่งพร้อมด้วยสังโยชน์ละสังโยชน์
{๑๕๒๖} [๖๖๘] สกวาทีถามว่า บุคคลเป็นผู้มีจิตพรั่งพร้อมด้วยสังโยชน์ย่อมละสังโยชน์หรือ ?
- ๑พึงดูเทียบใน ที.สี. (แปล) ๙/๒๔๘/๑๑๙-๑๒๐ เป็นตัน (อ้างแล้ว หน้า ๓๘๘ ในเล่มนี้)
- ๒ปรวาที ในกถานี้หมายสิ่งพวกภิกษุนิกายอุตตราปถกะ ซึ่งมีความเห็นว่า การละสังโยชน์จะต้องละขณะที่จิตประกอบด้วยสังโยชน์ เหมือนกับการละนิวรณ์ (นัย อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๗๐)
End of นีวุตกถา