สติปัฏฐานกถา เล่ม ๓๗

ป. หากว่าสภาวธรรมที่เป็นอนาคตซึ่งจักเกิดขึ้นจักเกิดขึ้น ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรยอมรับว่า “สภาวธรรมที่เป็นอนาคตซึ่งจักเกิดขึ้นมีอยู่”{๔๒๕} ส. เพราะท่านเข้าใจว่า “สภาวธรรมที่เป็นอนาคตซึ่งจักเกิดขึ้นจักเกิดขึ้น” จึงยอมรับว่า “สภาวธรรมเหล่านั้นมีอยู่” หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. เพราะท่านเข้าใจว่า “สภาวธรรมที่เป็นอนาคตซึ่งจักเกิดขึ้นจักเกิดขึ้น” จึงยอมรับว่า “สภาวธรรมเหล่านั้นเป็นปัจจุบัน” หรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

ส. เพราะท่านเข้าใจว่า “สภาวธรรมที่เป็นอนาคตซึ่งจักเกิดขึ้นจักเกิดขึ้น” จึงยอมรับว่า “สภาวธรรมเหล่านั้นเป็นปัจจุบัน” หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. เพราะท่านเข้าใจว่า “สภาวธรรมที่เป็นปัจจุบันจักดับ” จึงยอมรับว่า “สภาวธรรมเหล่านั้นไม่มี” หรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

จบ เอกัจจมัตถีติกถา

๘. สติปัฏฐานกถา

ว่าด้วยสติปัฏฐาน

{๔๒๖} [๓๐๑] สกวาทีถามว่า สภาวธรรมทั้งปวงเป็นสติปัฏฐานหรือ ?

ปรวาทีตอบว่า ถูกแล้ว

ส. สภาวธรรมทั้งปวงเป็นสติ เป็นสตินทรีย์ เป็นสติพละ เป็นสัมมาสติ เป็นสติสัมโพชฌงค์ เป็นเอกายนมรรค เป็นเหตุให้ถึงความสิ้นไป

เป็นเหตุให้ถึงความตรัสรู้ เป็นเหตุให้ถึงนิพพาน ไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะ ไม่เป็นอารมณ์ของสังโยชน์ ไม่เป็นอารมณ์ของคันถะ ไม่เป็นอารมณ์ของโอฆะ ไม่เป็นอารมณ์ของโยคะ ไม่เป็นอารมณ์ของนิวรณ์ ไม่เป็นอารมณ์ของปรามาส ไม่เป็นอารมณ์ของอุปาทาน ไม่เป็นอารมณ์ของสังกิเลส สภาวธรรมทั้งปวงเป็นพุทธานุสสติ เป็นธัมมานุสสติ เป็นสังฆานุสสติ เป็นสีลานุสสติ เป็นจาคานุสสติ เป็นเทวตานุสสติ เป็นอานาปานัสสติ เป็นมรณานุสสติ เป็นกายคตาสติ เป็นอุปสมานุสสติหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๔๒๗} ส. สภาวธรรมทั้งปวงเป็นสติปัฏฐานหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. จักขายตนะเป็นสติปัฏฐานหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

ส. จักขายตนะเป็นสติปัฏฐานหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. จักขายตนะเป็นสติ เป็นสตินทรีย์ เป็นสติพละ เป็นสัมมาสติ เป็นสติสัมโพชฌงค์ เป็นเอกายนมรรค เป็นเหตุให้ถึงความสิ้นไป เป็นเหตุให้ถึงความตรัสรู้ เป็นเหตุให้ถึงนิพพาน ไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะ ไม่เป็นอารมณ์ของสังโยชน์ ... ไม่เป็นอารมณ์ของสังกิเลส จักขายตนะเป็นพุทธานุสสติ เป็นธัมมานุสสติ เป็นสังฆานุสสติ เป็นสีลานุสสติ เป็นจาคานุสสติ เป็นเทวตานุสสติ เป็นอานาปานัสสติ เป็นมรณานุสสติ เป็นกายคตาสติ เป็นอุปสมานุสสติหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

ส. โสตายตนะ ... ฆานายตนะ ... ชิวหายตนะ ... กายายตนะ ... รูปายตนะ ... สัททายตนะ ... คันธายตนะ ... รสายตนะ ... โผฏฐัพพายตนะ

... ราคะ ... โทสะ ... โมหะ ... มานะ ... ทิฏฐิ ... วิจิกิจฉา ... ถีนะ ... อุทธัจจะ ... อหิริกะ ... อโนตตัปปะเป็นสติปัฏฐานหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

ส. อโนตตัปปะเป็นสติปัฏฐานหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. อโนตตัปปะเป็นสติ ... เป็นสตินทรีย์ ... เป็นสติพละ ... เป็นสัมมาสติ ... เป็นกายคตาสติ เป็นอุปสมานุสสติหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๔๒๘} ส. สติเป็นสติปัฏฐาน และสตินั้นเป็นสติหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. จักขายตนะเป็นสติปัฏฐาน และจักขายตนะนั้นเป็นสติหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

ส. สติเป็นสติปัฏฐาน และสตินั้นเป็นสติหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. โสตายตนะ ... กายายตนะ ... รูปายตนะ ... โผฏฐัพพายตนะ ... ราคะ ... โทสะ ... โมหะ ... มานะ ... อโนตตัปปะเป็นสติปัฏฐาน และอโนตตัปปะนั้นเป็นสติหรือป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๔๒๙} ส. จักขายตนะเป็นสติปัฏฐาน แต่จักขายตนะนั้นไม่เป็นสติหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. สติเป็นสติปัฏฐาน แต่สตินั้นไม่เป็นสติหรือ

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

ส. โสตายตนะ ... กายาตนะ ... รูปายตนะ ... โผฏฐัพพายตนะ ... ราคะ ... โทสะ ... โมหะ ... อโนตตัปปะ เป็นสติปัฏฐาน แต่อโนตตัปปะนั้นไม่เป็นสติหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. สติเป็นสติปัฏฐาน แต่สตินั้นไม่เป็นสติหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๔๓๐} [๓๐๒] ป. ไม่ควรกล่าวว่า สภาวธรรมทั้งปวงเป็นสติปัฏฐานหรือ ?

ส. ถูกแล้ว

ป. สติปรารภสภาวธรรมทั้งปวงตั้งมั่นได้มิใช่หรือ ?

ส. ถูกแล้ว

ป. หากว่าสติปรารภสภาวธรรมทั้งปวง ตั้งมั่นได้ ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรยอมรับว่า “สภาวธรรมทั้งปวงเป็นสติปัฏฐาน”{๔๓๑} ส. เพราะสติปรารภสภาวธรรมทั้งปวงตั้งมั่นได้ ฉะนั้น สภาวธรรมทั้งปวงจึงชื่อว่าสติปัฏฐานหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. เพราะผัสสะปรารภสภาวธรรมทั้งปวงตั้งมั่นได้ ฉะนั้น สภาวธรรมทั้งปวงจึงชื่อว่าผัสสปัฏฐานหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๔๓๒} ส. เพราะสติปรารภสภาวธรรมทั้งปวงตั้งมั่นได้ ฉะนั้น สภาวธรรมทั้งปวงจึงชื่อว่าสติปัฏฐานหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. เพราะเวทนา ... สัญญา ... เจตนา ... จิตปรารภสภาวธรรมทั้งปวงตั้งมั่นได้ ฉะนั้น สภาวธรรมทั้งปวงจึงชื่อว่าจิตตปัฏฐานหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๔๓๓} ส. สภาวธรรมทั้งปวงเป็นสติปัฏฐานหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. สัตว์ทั้งปวงเป็นผู้ตั้งสติมั่น เป็นผู้ประกอบด้วยสติ เป็นผู้มั่นคงด้วยสติ สติเป็นธรรมชาติเข้าไปตั้งมั่นแก่สัตว์ทั้งปวงหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๔๓๔} [๓๐๓] ส. สภาวธรรมทั้งปวงเป็นสติปัฏฐานหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ชนเหล่าใดไม่ได้บริโภคกายคตาสติ ชนเหล่านั้นชื่อว่าย่อมไม่ได้บริโภคอมตะ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ชนเหล่าใดบริโภคกายคตาสติ ชนเหล่านั้นชื่อว่าย่อมบริโภคอมตะ” ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง มิใช่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. สัตว์ทั้งปวงบริโภค ได้เฉพาะ เสพ อบรม ทำให้มากซึ่งกายคตาสติหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๔๓๕} ส. สภาวธรรมทั้งปวงเป็นสติปัฏฐานหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทางนี้เป็นทางเดียวเพื่อความบริสุทธิ์ของเหล่าสัตว์ เพื่อล่วงโสกะและปริเทวะ

เพื่อความดับสูญแห่งทุกข์และโทมนัส เพื่อบรรลุญายธรรม เพื่อทำให้แจ้งซึ่งพระนิพพาน ทางนี้คือสติปัฏฐาน ๔ ประการ” ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง มิใช่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. สภาวธรรมทั้งปวงเป็นเอกายนมรรคหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ... .

{๔๓๖} ส. สภาวธรรมทั้งปวงเป็นสติปัฏฐานหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะพระเจ้าจักรพรรดิปรากฏ รัตนะ ๗ ประการจึงปรากฏ รัตนะ ๗ ประการ คืออะไรบ้าง คือ (๑) จักรแก้ว (๒) ช้างแก้ว (๓) ม้าแก้ว (๔) แก้วมณี (๕) นางแก้ว (๖) คฤหบดีแก้ว (๗) ปริณายกแก้ว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะพระเจ้าจักรพรรติปรากฏ รัตนะ ๗ ประการเหล่านี้จึงปรากฏดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะพระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าปรากฏ รัตนะคือโพชฌงค์ ๗ จึงปรากฏ รัตนะคือโพชฌงค์ ๗ คืออะไรบ้าง คือ รัตนะคือสติสัมโพชฌงค์ รัตนะคือธัมมวิจยสัมโพชฌงค์ รัตนะคือ วิริยสัมโพชฌงค์ รัตนะคือปีติสัมโพชฌงค์ รัตนะคือปัสสัทธิสัมโพชฌงค์ รัตนะคือสมาธิสัมโพชฌงค์ รัตนะคืออุเบกขาสัมโพชฌงค์ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะพระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าปรากฏ รัตนะคือโพชฌงค์ ๗ เหล่านี้จึงปรากฏ” ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง มิใช่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. สภาวธรรมทั้งปวงเป็นรัตนะคือสติสัมโพชฌงค์ปรากฏ เพราะความปรากฏแห่งพระตถาคตผู้อรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

ส. สภาวธรรมทั้งปวงเป็นสติปัฏฐานหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. สภาวธรรมทั้งปวงเป็นสัมมัปปธาน ... เป็นอิทธิบาท ... เป็นอินทรีย์ ... เป็นพละ ... เป็นโพชฌงค์หรือป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

จบ สติปัฏฐานกถา

๙. เหวัตถีติกถา

ว่าด้วยการซักถามถึงสภาวธรรมที่มีอยู่โดยภาวะอย่างนี้

{๔๓๗} [๓๐๔] สกวาทีถามว่า อดีตมีอยู่หรือ ?

ปรวาทีตอบว่า มีอยู่โดยภาวะอย่างนี้ ไม่มีอยู่โดยภาวะอย่างนี้

ส. มีอยู่ก็นั้นแหละ ไม่มีอยู่ก็นั้นแหละหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

ส. มีอยู่ก็นั้นแหละ ไม่มีอยู่ก็นั้นแหละหรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. อรรถว่ามีอยู่ก็คืออรรถว่าไม่มีอยู่ อรรถว่าไม่มีอยู่ก็คืออรรถว่ามีอยู่ ความมีอยู่ก็คือความไม่มีอยู่ ความไม่มีอยู่ก็คือความมีอยู่ บัญญัติว่ามี