สติปัฏฐานกถา เล่ม ๓๗

*สพฺเพ ธมฺมา สติปฏฺฐานาติ? อามนฺตา. สพฺเพ ธมฺมา สติ, สตินฺทฺริยํ, สติพลํ, สมฺมาสติ, สติสมฺโพชฺฌงฺโค, เอกายนมคฺโค, ขยคามี, โพธคามี, อปจยคามี, อนาสวา, อสญฺโญชนิยา, อคนฺถนิยา, อโนฆนิยา, อโยคนิยา, อนีวรณิยา, อปรามฏฺฐา, อนุปาทานิยา, อสงฺกิเลสิกา, สพฺเพ ธมฺมา พุทฺธานุสฺสติ, ธมฺมานุสฺสติ, สํฆานุสฺสติ, สีลานุสฺสติ, จาคานุสฺสติ, เทวตานุสฺสติ, อานาปาน-สติ, มรณานุสฺสติ, กายคตาสติ, อุปสมานุสฺสตีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

*สพฺเพ ธมฺมา สติปฏฺฐานาติ? อามนฺตา. จกฺขายตนํ สติปฏฺฐานนฺติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ จกฺขายตนํ สติปฏฺฐานนฺติ? อามนฺตา. จกฺขายตนํ สติ, สตินฺทฺริยํ, สติพลํ, สมฺมาสติ, สติสมฺโพชฺฌงฺโค, เอกายนมคฺโค, ขยคามี, โพธคามี, อปจยคามี, อนาสวํ, อสญฺโญชนิยํ ฯเปฯ อสงฺกิเลสิกํ, จกฺขายตนํ พุทฺธานุสฺสติ, ธมฺมานุสฺสติ, สงฺฆานุสฺสติ, สีลานุสฺสติ, จาคานุสฺสติ, เทวตานุสฺสติ, อานาปานสติ, มรณานุสฺสติ, กายคตาสติ, อุปสมานุสฺสตีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ โสตายตนํ ฯเปฯ ฆานายตนํ ฯเปฯ ชิวฺหายตนํ ฯเปฯ กายายตนํ ฯเปฯ รูปายตนํ ฯเปฯ สทฺทายตนํ ฯเปฯ คนฺธายตนํ ฯเปฯ รสายตนํ ฯเปฯ โผฏฺฐพฺพายตนํ ฯเปฯ ราโค ฯเปฯ โทโส ฯเปฯ โมโห ฯเปฯ มาโน ฯเปฯ ทิฏฺฐิ ฯเปฯ วิจิกิจฺฉา ฯเปฯ ถีนํ ฯเปฯ อุทฺธจฺจํ ฯเปฯ อหิริกํ ฯเปฯ อโนตฺตปฺปํ ฯเปฯ สติปฏฺฐานนฺติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ อโนตฺตปฺปํ สติปฏฺฐานนฺติ? อามนฺตา. อโนตฺตปฺปํ, สติ, สตินฺทฺริยํ, สติพลํ, สมฺมาสติ ฯเปฯ กายคตาสติ, อุปสมานุสฺสตีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

*สติ สติปฏฺฐานา, สา จ สตีติ? อามนฺตา. จกฺขายตนํ สติปฏฺฐานํ, ตญฺจ สตีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ สติ สติปฏฺฐานา, สา จ สตีติ? อามนฺตา. โสตายตนํ ฯเปฯ กายายตนํ ฯเปฯ รูปายตนํ ฯเปฯ โผฏฺฐพฺพายตนํ ฯเปฯ ราโค ฯเปฯ โทโส ฯเปฯ โมโห ฯเปฯ อโนตฺตปฺปํ สติปฏฺฐานํ, ตญฺจ สตีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ *จกฺขายตนํ สติปฏฺฐานํ, ตญฺจ น สตีติ? อามนฺตา. สติ สติปฏฺฐานา, สา จ น สตีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ โสตายตนํ ฯเปฯ กายายตนํ ฯเปฯ รูปายตนํ ฯเปฯ โผฏฺฐพฺพายตนํ ฯเปฯ ราโค ฯเปฯ โทโส ฯเปฯ โมโห ฯเปฯ อโนตฺตปฺปํ สติปฏฺฐานํ, ตญฺจ น สตีติ? อามนฺตา. สติ สติปฏฺฐานา, สา จ น สตีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

สก. สภาวธรรมทั้งปวงเป็นสติปัฏฐานใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. สภาวธรรมทั้งปวงเป็นสติ เป็นสตินทรีย์ เป็นสติพละ เป็นสัมมาสติ เป็นสติสัมโพชฌงค์ เป็นทางเดียว เป็นเหตุให้ถึงความสิ้นกิเลส ให้ถึงความตรัสรู้ ให้ถึงนิพพาน ไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะ ไม่เป็นอารมณ์ของสังโยชน์ ไม่เป็น อารมณ์ของคันถะ ไม่เป็นอารมณ์ของโอฆะ ไม่เป็นอารมณ์ของโยคะ ไม่เป็นอารมณ์ของนิวรณ์ ไม่เป็นอารมณ์ของปรามาส ไม่เป็นอารมณ์ของอุปาทาน ไม่เป็น อารมณ์ของกิเลส สภาวธรรมทั้งปวงเป็นพุทธานุสสติ ธัมมานุสสติ สังฆานุสสติ สีลานุสสติ จาคานุสสติ เทวตานุสสติ อานาปานสติ มรณานุสสติ กายคตาสติ อุปสมานุสสติใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. สภาวธรรมทั้งปวงเป็นสติปัฏฐานใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. จักขายตนะเป็นสติปัฏฐานใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. จักขายตนะเป็นสติปัฏฐานใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. จักขายตนะเป็นสติ เป็นสตินทรีย์ เป็นสติพละ เป็นสัมมาสติ เป็น สติสัมโพชฌงค์ เป็นทางเดียว เป็นเหตุให้ถึงความสิ้นกิเลส ให้ถึงความตรัสรู้ ให้ ถึงนิพพาน ไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะ ไม่เป็นอารมณ์ของสังโยชน์ ฯลฯ ไม่เป็น อารมณ์ของสังกิเลส จักขายตนะ เป็นพุทธานุสสติ ธัมมานุสสติ สังฆานุสสติ สีลานุสสติ จาคานุสสติ เทวตานุสสติ อานาปานสติ มรณานุสสติ กายคตาสติ อุปสมานุสสติใช่ไหมปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. โสตายตนะ ฯลฯ ฆานายตนะ ฯลฯ ชิวหายตนะ ฯลฯ กายายตนะ ฯลฯ รูปายตนะ ฯลฯ สัททายตนะ ฯลฯ คันธายตนะ ฯลฯ รสายตนะ ฯลฯ โผฏฐัพพายตนะ ฯลฯ ราคะ ฯลฯ โทสะ ฯลฯ โมหะ ฯลฯ มานะ ฯลฯ ทิฏฐิ ฯลฯ วิจิกิจฉา ฯลฯ ถีนะ ฯลฯ อุทธัจจะ ฯลฯ อหิริกะ ฯลฯ อโนตตัปปะ เป็นสติปัฏฐานใช่ไหมปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. อโนตตัปปะเป็นสติปัฏฐานใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. อโนตตัปปะเป็นสติ เป็นสตินทรีย์ เป็นสติพละ เป็นสัมมาสติ ฯลฯ เป็นกายคตาสติ เป็นอุปสมานุสสติใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. สติเป็นสติปัฏฐาน และสติที่เป็นสติปัฏฐานนั้นเป็นสติใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. จักขายตนะเป็นสติปัฏฐาน และจักขายตนะที่เป็นสติปัฏฐานนั้นเป็นสติ ใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. สติเป็นสติปัฏฐาน และสติที่เป็นสติปัฏฐานนั้นเป็นสติใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. โสตายตนะ ฯลฯ กายายตนะ ฯลฯ รูปายตนะ ฯลฯ โผฏฐัพพายตนะ ฯลฯ ราคะ ฯลฯ โทสะ ฯลฯ โมหะ ฯลฯ มานะ ฯลฯ อโนตตัปปะเป็นสติปัฏฐาน และอโนตตัปปะที่เป็นสติปัฏฐานนั้นเป็นสติใช่ไหมปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. จักขายตนะเป็นสติปัฏฐาน แต่จักขายตนะที่เป็นสติปัฏฐานนั้นไม่เป็นสติ ใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. สติเป็นสติปัฏฐาน แต่สติที่เป็นสติปัฏฐานนั้นไม่เป็นสติใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. โสตายตนะ ฯลฯ กายายตนะ ฯลฯ รูปายตนะ ฯลฯ โผฏฐัพพายตนะ ฯลฯ ราคะ ฯลฯ โทสะ ฯลฯ โมหะ ฯลฯ อโนตตัปปะเป็นสติปัฏฐาน แต่ อโนตตัปปะที่เป็นสติปัฏฐานนั้นไม่เป็นสติใช่ไหมปร. ใช่

สก. สติเป็นสติปัฏฐาน แต่สติที่เป็นสติปัฏฐานนั้นไม่เป็นสติใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

*น วตฺตพฺพํ “สพฺเพ ธมฺมา สติปฏฺฐานา”ติ? อามนฺตา. นนุ สพฺเพ ธมฺเม อารพฺภ สติ สนฺติฏฺฐตีติ? อามนฺตา. หญฺจิ สพฺเพ ธมฺเม อารพฺภ สติ สนฺติฏฺฐตีติ, เตน วต เร วตฺตพฺเพ “สพฺเพ ธมฺมา สติปฏฺฐานา”ติ.

*สพฺพํ ธมฺมํ อารพฺภ สติ สนฺติฏฺฐตีติ สพฺเพ ธมฺมา สติปฏฺฐานาติ? อามนฺตา. สพฺพํ ธมฺมํ อารพฺภ ผสฺโส สนฺติฏฺฐตีติ สพฺเพ ธมฺมา ผสฺสปฏฺฐานาติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

*สพฺพํ ธมฺมํ อารพฺภ สติ สนฺติฏฺฐตีติ สพฺเพ ธมฺมา สติปฏฺฐานาติ? อามนฺตา. สพฺพํ ธมฺมํ อารพฺภ เวทนา สนฺติฏฺฐติ ฯเปฯ สญฺญา สนฺติฏฺฐติ ฯเปฯ เจตนา สนฺติฏฺฐติ ฯเปฯ จิตฺตํ สนฺติฏฺฐตีติ สพฺเพ ธมฺมา จิตฺตปฏฺฐานาติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

*สพฺเพ ธมฺมา สติปฏฺฐานาติ? อามนฺตา. สพฺเพ สตฺตา อุปฏฺฐิตสติโน สติยา สมนฺนาคตา สติยา สโมหิตา สพฺเพสํ สตฺตานํ สติ ปจฺจุปฏฺฐิตาติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ปร. ท่านไม่ยอมรับว่า “สภาวธรรมทั้งปวงเป็นสติปัฏฐาน” ใช่ไหม

สก. ใช่

ปร. สติปรารภสภาวธรรมทั้งปวงจึงตั้งมั่นได้มิใช่หรือ

สก. ใช่

ปร. หากสติปรารภสภาวธรรมทั้งปวงจึงตั้งมั่นได้ ดังนั้น ท่านจึงควรยอม รับว่า “สภาวธรรมทั้งปวงเป็นสติปัฏฐาน”สก. สติปรารภสภาวธรรมทั้งปวงจึงตั้งมั่นได้ ดังนั้น สภาวธรรมทั้งปวงจึง เป็นสติปัฏฐานใช่ไหมปร. ใช่

สก. ผัสสะปรารภสภาวธรรมทั้งปวงจึงตั้งมั่นได้ ดังนั้น สภาวธรรมทั้งปวง จึงเป็นผัสสปัฏฐานใช่ไหมปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. สติปรารภสภาวธรรมทั้งปวงจึงตั้งมั่นได้ ดังนั้น สภาวธรรมทั้งปวงจึง เป็นสติปัฏฐานใช่ไหมปร. ใช่

สก. เวทนาปรารภสภาวธรรมทั้งปวงจึงตั้งมั่นได้ ฯลฯ สัญญา ฯลฯ เจตนา ฯลฯ จิตปรารภสภาวธรรมทั้งปวงจึงตั้งมั่นได้ เพราะเหตุนั้น สภาวธรรมทั้งปวง จึงเป็นจิตตปัฏฐานใช่ไหมปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. สภาวธรรมทั้งปวงเป็นสติปัฏฐานใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. สัตว์ทั้งปวงมีสติตั้งมั่น ประกอบด้วยสติ มั่นคงด้วยสติ สติปรากฏแก่ สัตว์ทั้งปวงใช่ไหมปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

*สพฺเพ ธมฺมา สติปฏฺฐานาติ? อามนฺตา. นนุ วุตฺตํ ภควตา “อมตนฺเต ภิกฺขเว น ปริภุญฺชนฺติ เย กายคตาสตึ น ปริภุญฺชนฺติ, อมตนฺเต ภิกฺขเว ปริภุญฺชนฺติ เย กายคตาสตึ ปริภุญฺชนฺตี”ติ (๑) อตฺเถว สุตฺตนฺโตติ? อามนฺตา. สพฺเพ สตฺตา กายคตาสตึ ปริภุญฺชนฺติ ปฏิลพฺภนฺติ อาเสวนฺติ ภาเวนฺติ พหุลีกโรนฺตีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ *สพฺเพ ธมฺมา สติปฏฺฐานาติ? อามนฺตา. นนุ วุตฺตํ ภควตา “เอกายโน อยํ ภิกฺขเว มคฺโค สตฺตานํ วิสุทฺธิยา โสกปริเทวานํ สมติกฺกมาย ทุกฺขโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมาย ญายสฺส อธิคมาย นิพฺพานสฺส สจฺฉิกิริยาย ยทิทํ จตฺตาโร สติปฏฺฐานา”ติ (๒) อตฺเถว สุตฺตนฺโตติ? อามนฺตา. สพฺเพ ธมฺมา เอกายนมคฺโคติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

*สพฺเพ ธมฺมา สติปฏฺฐานาติ? อามนฺตา. นนุ วุตฺตํ ภควตา “รญฺโญ ภิกฺขเว จกฺกวตฺติสฺส ปาตุภาวา สตฺตนฺนํ รตนานํ ปาตุภาโว โหติ. กตเมสํ สตฺตนฺนํ? จกฺกรตนสฺส ปาตุภาโว โหติ, หตฺถิรตนสฺส ปาตุภาโว โหติ, อสฺสรตนสฺส ปาตุภาโว โหติ, มณิรตนสฺส ปาตุภาโว โหติ, อิตฺถิรตนสฺส ปาตุภาโว โหติ, คหปติรตนสฺส ปาตุภาโว โหติ, ปริณายกรตนสฺส ปาตุภาโว โหติ. รญฺโญ ภิกฺขเว จกฺกวตฺติสฺส ปาตุภาวา อิเมสํ สตฺตนฺนํ รตนานํ ปาตุภาโว โหติ.

ตถาคตสฺส ภิกฺขเว ปาตุภาวา อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สตฺตนฺนํ โพชฺฌงฺครตนานํ ปาตุภาโว โหติ. กตเมสํ สตฺตนฺนํ? สติสมฺโพชฺฌงฺครตนสฺส ปาตุภาโว โหติ, ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺค-รตนสฺส ปาตุภาโว โหติ, วีริยสมฺโพชฺฌงฺครตนสฺส ปาตุภาโว โหติ, ปีติสมฺโพชฺฌงฺครตนสฺส ปาตุภาโว โหติ, ปสฺสทฺธิสมฺโพชฺฌงฺครตนสฺส ปาตุภาโว โหติ, สมาธิสมฺโพชฺฌงฺครตนสฺส ปาตุภาโว โหติ, อุเปกฺขาสมฺโพชฺฌงฺครตนสฺส ปาตุภาโว โหติ. ตถาคตสฺส ภิกฺขเว ปาตุภาวา อรหโต สมฺมา- สมฺพุทฺธสฺส อิเมสํ สตฺตนฺนํ โพชฺฌงฺครตนานํ ปาตุภาโว โหตี”ติ (๓) อตฺเถว สุตฺตนฺโตติ? อามนฺตา. ตถาคตสฺส ปาตุภาวา อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สพฺเพ ธมฺมา สติสมฺโพชฺฌงฺครตนาว โหนฺตีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ สพฺเพ ธมฺมา สติปฏฺฐานาติ? อามนฺตา. สพฺเพ ธมฺมา สมฺมปฺปธานา ฯเปฯ อิทฺธิปาทา ฯเปฯ อินฺทฺริยา ฯเปฯ พลา ฯเปฯ โพชฺฌงฺคาติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ สติปฏฺฐานกถา นิฏฺฐิตา.

สก. สภาวธรรมทั้งปวงเป็นสติปัฏฐานใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. พระสูตรที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ว่า “ภิกษุทั้งหลาย ชนเหล่าใดไม่ เจริญกายคตาสติ ชนเหล่านั้นชื่อว่าไม่บรรลุอมตธรรม ชนเหล่าใดเจริญกายคตาสติ ชนเหล่านั้นชื่อว่าบรรลุอมตธรรม” มีอยู่จริงมิใช่หรือปร. ใช่

สก. สัตว์ทั้งปวงเจริญ ได้เฉพาะ ซ่องเสพ เจริญ ทำให้มากซึ่งกายคตาสติ ใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. สภาวธรรมทั้งปวงเป็นสติปัฏฐานใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. พระสูตรที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ว่า “ภิกษุทั้งหลาย ทาง นี้เป็นทางเดียว เพื่อความบริสุทธ์ของเหล่าสัตว์ เพื่อล่วงโสกะและปริเทวะ เพื่อดับทุกข์และโทมนัส เพื่อบรรลุญายธรรม เพื่อทำให้แจ้งนิพพาน ทางนี้คือสติปัฏฐาน ๔” มีอยู่จริง มิใช่หรือปร. ใช่

สก. สภาวธรรมทั้งปวงเป็นทางสายเดียวใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. สภาวธรรมทั้งปวงเป็นสติปัฏฐานใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. พระสูตรที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ว่า “ภิกษุทั้งหลาย เพราะพระเจ้า จักรพรรดิปรากฏ แก้ว ๗ ประการจึงปรากฏ แก้ว ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ (๑) จักรแก้ว (๒) ช้างแก้ว (๓) ม้าแก้ว (๔) มณีแก้ว (๕) นางแก้ว (๖) คหบดีแก้ว (๗) ปริณายกแก้ว เพราะพระเจ้าจักรพรรดิปรากฏ แก้ว ๗ ประการนี้จึงปรากฏ ภิกษุทั้งหลาย เพราะตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าปรากฏ แก้วคือโพชฌงค์ ๗ ประการจึงปรากฏ แก้ว ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ (๑) แก้วคือสติสัมโพชฌงค์ (๒) แก้วคือธัมมวิจยสัมโพชฌงค์ (๓) แก้วคือวิริยสัมโพชฌงค์ (๔) แก้วคือปีติสัมโพชฌงค์ (๕) แก้วคือปัสสัทธิสัมโพชฌงค์ (๖) แก้วคือสมาธิสัมโพชฌงค์ (๗) แก้วคืออุเบกขาสัมโพชฌงค์ เพราะตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าปรากฏ แก้วคือโพชฌงค์ ๗ ประการนี้จึงปรากฏ” มีอยู่จริงมิใช่หรือปร. ใช่

สก. เพราะตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าปรากฏ สภาวธรรมทั้งปวงที่ เป็นแก้วคือสติสัมโพชฌงค์จึงปรากฏใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. สภาวธรรมทั้งปวงเป็นสติปัฏฐานใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. สภาวธรรมทั้งปวงเป็นสัมมัปปธาน ฯลฯ เป็นอิทธิบาท ฯลฯ เป็น อินทรีย์ ฯลฯ เป็นพละ ฯลฯ เป็นโพชฌงค์ใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สติปัฏฐานกถา จบ