ฆัตวาวรรค

เอกมนฺตํ ฐิตา โข สา เทวตา ภควนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ

กึสุ ฆตฺวา ๒ สุขํ เสติ กึสุ ฆตฺวา น โสจติ

กิสฺสสฺส เอกธมฺมสฺส วธํ โรเจสิ โคตมาติ ฯ

เทวดานั้น ยืน ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคด้วยคาถาว่า

ฆ่าอะไรหนอจึงอยู่เป็นสุข ฆ่าอะไรหนอจึงไม่เศร้าโศก ข้าแต่พระโคดมพระองค์ชอบฆ่าอะไรซึ่งเป็นธรรมอันเดียว ฯ

โกธํ ฆตฺวา สุขํ เสติ โกธํ ฆตฺวา น โสจติ

โกธสฺส วิสมูลสฺส มธุรคฺคสฺส เทวเต

วธํ อริยา ปสํสนฺติ ตญฺหิ ฆตฺวา น โสจตีติ ฯ

พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า

ฆ่าความโกรธเสียได้จึงอยู่เป็นสุข ฆ่าความโกรธเสียจึงไม่เศร้าโศก แน่ะเทวดา พระอริยเจ้าทั้งหลาย สรรเสริญการฆ่าความโกรธ ซึ่งมีรากเป็นพิษ มียอดหวาน เพราะฆ่าความโกรธนั้นเสียแล้วย่อมไม่เศร้าโศก ฯ

กึสุ รถสฺส ปญฺญาณํ กึสุ ปญฺญาณมคฺคิโน

กึสุ รฏฺฐสฺส ปญฺญาณํ กึสุ ปญฺญาณมิตฺถิยาติ ฯ

เทวดาทูลถามว่า

อะไรหนอเป็นสง่าของรถ อะไรหนอเป็นเครื่องปรากฏของไฟ อะไรหนอเป็นสง่าของแว่นแคว้น อะไรหนอเป็นสง่าของสตรี ฯ

ธโช รถสฺส ปญฺญาณํ ธูโม ปญฺญาณมคฺคิโน

ราชา รฏฺฐสฺส ปญฺญาณํ ภตฺตา ปญฺญาณมิตฺถิยาติ ฯ

พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า

ธงเป็นสง่าของรถ ควันเป็นเครื่องปรากฏของไฟ พระราชาเป็นสง่าของแว่นแคว้น ภัศดาเป็นสง่าของสตรี ฯ

กึสูธ วิตฺตํ ปุริสสฺส เสฏฺฐํ

กึสุ สุจิณฺโณ ๓ สุขมาวหาติ

กึสุ หเว สาธุตรํ รสานํ

กถํชีวี ๑ ชีวิตมาหุ เสฏฺฐนฺติ ฯ

๑ ม. ยุ. เฉตฺวาวคฺโค ฯ ๒ สี. ฌตฺวา ฯ ยุ. เฉตฺวา ฯ ๓ สุจิณฺณนฺติปิ

ปาเฐน ภวิตพฺพํ ฯ

เทวดาทูลถามว่า

อะไรหนอเป็นทรัพย์เครื่องปลื้มใจอย่างประเสริฐของคนในโลกนี้ อะไรหนอที่บุคคลประพฤติดีแล้วนำความสุขมาให้อะไรหนอเป็นรสดีกว่าบรรดารสทั้งหลาย คนมีชีวิตเป็นอยู่อย่างไร นักปราชญ์ทั้งหลายกล่าวว่ามีชีวิตประเสริฐ ฯ

สทฺธีธ วิตฺตํ ปุริสสฺส เสฏฺฐํ

ธมฺโม สุจิณฺโณ สุขมาวหาติ

สจฺจํ หเว สาธุตรํ รสานํ

ปญฺญาชีวี ชีวิตมาหุ เสฏฺฐนฺติ ฯ

พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า

ศรัทธาเป็นทรัพย์เครื่องปลื้มใจอย่างประเสริฐของคนในโลกนี้ ธรรมที่บุคคลประพฤติดีแล้วนำความสุขมาให้ ความจริงเท่านั้นเป็นรสที่ดียิ่งกว่ารสทั้งหลาย คนที่เป็นอยู่ด้วยปัญญานักปราชญ์ทั้งหลายกล่าวว่ามีชีวิตประเสริฐ ฯ

กึสุ อุปฺปตตํ เสฏฺฐํ กึสุ นิปตตํ วรํ

กึสุ ปวชมานานํ กึสุ ปวทตํ วรนฺติ ฯ

เทวดาทูลถามว่า

บรรดาสิ่งที่งอกขึ้น สิ่งอะไรหนอประเสริฐ บรรดาสิ่งที่ตกไป อะไรหนอประเสริฐ บรรดาสัตว์ที่เดินด้วยเท้า ใครเป็นผู้ประเสริฐบรรดาชนผู้แถลงคารม ใครเป็นผู้ประเสริฐ ฯ

พีชํ อุปฺปตตํ เสฏฺฐํ วุฏฺฐิ นิปตตํ วรา

คาโว ปวชมานานํ ปุตฺโต ปวทตํ วโรติ ฯ

เทวดาผู้หนึ่งแก้ว่า

บรรดาสิ่งที่งอกขึ้น ข้าวกล้าเป็นประเสริฐ บรรดาสิ่งที่ตกไป ฝนเป็นประเสริฐ บรรดาสัตว์ที่เดินด้วยเท้า เหล่าโคเป็นประเสริฐ บรรดาชนผู้แถลงคารม บุตรเป็นประเสริฐ (เพราะไม่กล่าวร้ายให้มารดาบิดา) ฯ

วิชฺชา อุปฺปตตํ เสฏฺฐา อวิชฺชา นิปตตํ วรา

สงฺโฆ ปวชมานานํ พุทฺโธ ปวทตํ วโรติ ฯ

พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า

บรรดาสิ่งที่งอกขึ้น ความรู้เป็นประเสริฐ บรรดาสิ่งที่ตกไป อวิชชาเป็นประเสริฐ บรรดาสัตว์ที่เดินด้วยเท้า พระสงฆ์เป็นประเสริฐบรรดาชนผู้แถลงคารม พระพุทธเจ้าเป็นประเสริฐ ฯ

กึสูธ ภีตา ชนตา อเนกา

มคฺโควเนกายตนปฺปวุตฺโต

ปุจฺฉามิ ตํ โคตม ภูริปญฺญ

กิสฺมึ ฐิโต ปรโลกํ น ภาเยติ ฯ

เทวดาทูลถามว่า

ประชุมชนเป็นอันมากในโลกนี้ กลัวอะไรหนอ มรรคาที่ดีแท้ พระพุทธเจ้าตรัสไว้ด้วยเหตุมิใช่น้อย ข้าแต่พระโคดมผู้มีปัญญาดุจแผ่นดินข้าพระองค์ขอถามถึงเหตุนั้น ว่าบุคคลตั้งอยู่ในอะไรแล้วไม่พึงกลัวปรโลก ฯ

วาจํ มนญฺจ ปณิธาย สมฺมา

กาเยน ปาปานิ อกุพฺพมาโน

พหุนฺนปานํ ฆรมาวสนฺโต

สทฺโธ มุทู สํวิภาคี วทญฺญู

เอเตสุ ธมฺเมสุ ฐิโต จตูสุ

ธมฺเม ฐิโต ปรโลกํ น ภาเยติ ฯ

๑ ม. กึสุ ชีวี ฯ

พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า

บุคคลตั้งวาจาและใจไว้โดยชอบ มิได้ทำบาปด้วยกาย อยู่ครอบครองเรือนที่มีข้าวและน้ำมาก เป็นผู้มีศรัทธา เป็นผู้อ่อนโยน มีปรกติเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ ทราบถ้อยคำ ผู้ที่ตั้งอยู่ในธรรม ๔ อย่างเหล่านี้ ชื่อว่าผู้ดำรงในธรรม ไม่ต้องกลัวปรโลก ฯ

กึสุ ๑ ชีรติ กึ น ชีรติ กึสุ อุปฺปโถติ วุจฺจติ

กึสุ ธมฺมานํ ปริปนฺโถ กึสุ รตฺตินฺทิวกฺขโย

กึ มลํ พฺรหฺมจริยสฺส กึ สินานมโนทกํ

กติ โลกสฺมิ ฉิทฺทานิ ยตฺถ จิตฺตํ น ติฏฺฐติ

ภควนฺตํ ๒ ปุฏฺฐุมาคมฺม กถํ ชาเนมุ ตํ มยนฺติ ฯ

เทวดาทูลถามว่า

อะไรหนอย่อมทรุดโทรม อะไรไม่ทรุดโทรม อะไรหนอท่านเรียกว่าทางผิด อะไรหนอเป็นอันตรายแห่งธรรม อะไรหนอสิ้นไปตามคืนและวัน อะไรหนอเป็นมลทินของพรหมจรรย์ อะไรไม่ใช่น้ำแต่เป็นเครื่องชำระล้าง ในโลกมีช่องกี่ช่องที่จิตไม่ตั้งอยู่ได้ ข้าพระองค์มาเพื่อทูลถามพระผู้มีพระภาค ไฉนข้าพระองค์จะรู้ความข้อนั้นได้ ฯ

รูปํ ชีรติ มจฺจานํ นามโคตฺตํ น ชีรติ

............... ราโค อุปฺปโถติ วุจฺจติ

โลโภ ธมฺมานํ ปริปนฺโถ วโย รตฺตินฺทิวกฺขโย

อิตฺถี มลํ พฺรหฺมจริยสฺส เอตฺถายํ สชฺชเต ปชา

ตโป จ พฺรหฺมจริยญฺจ ตํ สินานมโนทกํ

ฉ โลกสฺมิ ฉิทฺทานิ ยตฺถ จิตฺตํ ๓ น ติฏฺฐติ

อาลสฺยญฺจ ปมาโท จ อนุฏฺฐานมสํยโม

นิทฺทา ตนฺที จ เต ฉิทฺเท สพฺพโส ตํ วิวชฺชเยติ ฯ

๑ โป. ม. ยุ. กึ ฯ ๒ โป. ยุ. ภวนฺตํ ฯ ๓ ม. วิตฺตํ ฯ

พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า

รูปของสัตว์ทั้งหลายย่อมทรุดโทรม นามและโคตรย่อมไม่ทรุดโทรมราคะท่านเรียกว่าทางผิด ความโลภเป็นอันตรายของธรรม วัยสิ้นไปตามคืนและวัน หญิงเป็นมลทินของพรหมจรรย์ หมู่สัตว์นี้ย่อมข้องอยู่ในหญิงนี้ ตบะและพรหมจรรย์ทั้งสองนั้น มิใช่น้ำแต่เป็นเครื่อง

ชำระล้าง ในโลกมีช่องอยู่ ๖ ช่องที่จิตไม่ตั้งอยู่ได้ คือความเกียจ

คร้าน ๑ ความประมาท ๑ ความไม่หมั่น ๑ ความไม่สำรวม ๑ความมักหลับ ๑ ความอ้างเลศไม่ทำงาน ๑ พึงเว้นช่องทั้ง ๖ เหล่านั้นเสียโดยประการทั้งปวงเถิด ฯ

กึสุ อิสฺสริยํ โลเก กึสุ ภณฺฑานมุตฺตมํ

กึสุ สตฺถมลํ ๑ โลเก กึสุ โลกสฺมิมพฺพุทํ

กึสุ หรนฺตํ วาเรนฺติ หรนฺโต ๒ ปน โก ปิโย

กึสุ ปุนปฺปุนายนฺตํ อภินนฺทนฺติ ปณฺฑิตาติ ฯ

เทวดาทูลถามว่า

อะไรหนอเป็นใหญ่ในโลก อะไรหนอเป็นสูงสุดแห่งภัณฑะ ทั้งหลายอะไรหนอเป็นดังสนิมศัสตราในโลก อะไรหนอเป็นเสนียดในโลกใครหนอนำของไปอยู่ย่อมถูกห้าม แต่ใครนำไปกลับเป็นที่รัก ใครหนอมาหาบ่อยๆ บัณฑิตย่อมยินดีต้อนรับ ฯ

วโส ๓ อิสฺสริยํ โลเก อิตฺถี ภณฺฑานมุตฺตมํ

โกโธ สตฺถมลํ โลเก โจรา โลกสฺมิมพฺพุทา

โจรํ หรนฺตํ วาเรนฺติ หรนฺโต สมโณ ปิโย

สมณํ ปุนปฺปุนายนฺตํ อภินนฺทนฺติ ปณฺฑิตาติ ฯ

พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า

อำนาจเป็นใหญ่ในโลก หญิงเป็นสูงสุดแห่งภัณฑะทั้งหลาย ความโกรธเป็นดังสนิมศัสตราในโลก พวกโจรเป็นเสนียดในโลก โจรนำของไปอยู่ย่อมถูกห้าม แต่สมณะนำไปกลับเป็นที่รัก สมณะมาหาบ่อยๆบัณฑิตย่อมยินดีต้อนรับ ฯ

กิมตฺถกาโม น ทเท กึ มจฺโจ น ปริจฺจเช

กึสุ มุญฺเจยฺย กลฺยาณึ ปาปิกญฺจ น โมจเยติ ฯ

เทวดาทูลถามว่า

กุลบุตรผู้ใคร่ประโยชน์ไม่ควรให้สิ่งอะไร คนไม่ควรสละอะไร อะไรหนอที่เป็นส่วนดีงามควรปล่อย แต่ที่เป็นส่วนลามกไม่ควรปล่อย ฯ

อตฺตานํ น ทเท โปโส อตฺตานํ น ปริจฺจเช

วาจํ มุญฺเจยฺย กลฺยาณึ ปาปิกญฺจ น โมจเยติ ฯ

พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า

บุรุษไม่พึงให้ซึ่งตน ไม่พึงสละซึ่งตน วาจาที่ดีควรปล่อย แต่วาจาที่ลามกไม่ควรปล่อย

กึสุ พนฺธติ ปาเถยฺยํ กึสุ โภคานมาสโย

กึสุ นรํ ปริกสฺสติ กึสุ โลกสฺมิ ทุชฺชหํ

กิสฺมึ พทฺธา ปุถู สตฺตา ปาเสน สกุณี ยถาติ ฯ

๑ สี. สตฺถมลนฺติปิ สตฺถามลนฺติปิ ปาโฐ ฯ ๒ สี. หเรนฺตํ ... หเรนฺโต ฯ

๓ สี. วโย ฯ

เทวดาทูลถามว่า

อะไรหนอย่อมรวบรวมไว้ซึ่งเสบียง อะไรหนอเป็นที่มานอนแห่งโภคทรัพย์ทั้งหลาย อะไรหนอย่อมเสือกไสนรชนไป อะไรหนอละได้ยากในโลก สัตว์เป็นอันมากติดอยู่ในอะไรเหมือนนกติดบ่วง ฯ

สทฺธา พนฺธติ ปาเถยฺยํ สิริ โภคานมาสโย

อิจฺฉา นรํ ปริกสฺสติ อิจฺฉา โลกสฺมิ ทุชฺชหา

อิจฺฉาพทฺธา ปุถู สตฺตา ปาเสน สกุณี ยถาติ ฯ

พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า

ศรัทธาย่อมรวบรวมไว้ซึ่งเสบียง ศิริ (คือมิ่งขวัญ) เป็นที่มานอนแห่งโภคทรัพย์ทั้งหลาย ความอยากย่อมเสือกไสนรชนไป ความอยากละได้ยากในโลก สัตว์เป็นอันมากติดอยู่ในความอยาก เหมือนนกติดบ่วง ฯ

กึสุ โลกสฺมิ ปชฺโชโต กึสุ โลกสฺมิ ชาคโร

กึสุ กมฺเม สชีวานํ กึสุ จสฺส อิริยาปโถ

กึสุ อลสํ อนลสญฺจ มาตา ปุตฺตํว โปสติ

กึสุ ภูตา อุปชีวนฺติ เย ปาณา ปฐวึ สิตาติ ฯ

เทวดาทูลถามว่า

อะไรเป็นแสงสว่างในโลก อะไรหนอเป็นธรรมเครื่องตื่นอยู่ในโลก อะไรหนอเป็นสหายในการงานของผู้เป็นอยู่ด้วยการงาน อะไรหนอเป็นเครื่องสืบต่อชีวิตของเขา อะไรหนอย่อมพะนอเลี้ยงบุคคลผู้เกียจคร้านบ้าง ไม่เกียจคร้านบ้าง บ้างมารดาเลี้ยงดูบุตร เหล่าสัตว์มีชีวิตที่อาศัยแผ่นดินอาศัยอะไรหนอเลี้ยงชีวิต ฯ

ปญฺญา โลกสฺมิ ปชฺโชโต สติ โลกสฺมิ ชาคโร

คาโว กมฺเม สชีวานํ สีตสฺส อิริยาปโถ

วุฏฺฐิ อลสํ อนลสญฺจ ๑ มาตา ปุตฺตํว โปสติ

วุฏฺฐึ ภูตา อุปชีวนฺติ เย ปาณา ปฐวึ สิตาติ ฯ

พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า

ปัญญาเป็นแสงสว่างในโลก สติเป็นธรรมเครื่องตื่นอยู่ในโลก ฝูงโคเป็นสหายในการงานของผู้เป็นอยู่ด้วยการงาน ไถเป็นเครื่องต่อชีวิตของเขา ฝนย่อมเลี้ยงบุคคลผู้เกียจคร้านบ้างไม่เกียจคร้านบ้าง เหมือนมารดาเลี้ยงบุตร เหล่าสัตว์มีชีวิตที่อาศัยแผ่นดิน อาศัยฝนเลี้ยงชีวิต ฯ

เกสูธ อรณา โลเก เกสํ วุสิตํ น นสฺสติ

เกธ อิจฺฉํ ๒ ปริชานนฺติ เกสํ โภชิสิยํ สทา

กึสุ มาตา ปิตา ภาตา วนฺทนฺติ นํ ปติฏฺฐิตํ

กึสุ อิธ ชาติหีนํ อภิวาเทนฺติ ขตฺติยาติ ฯ

เทวดาทูลถามว่า

คนพวกไหนหนอไม่เป็นข้าศึกในโลกนี้ พรหมจรรย์ที่อยู่จบแล้วของชนพวกไหน ย่อมไม่เสื่อม คนพวกไหนกำหนดรู้ความอยากได้ในโลกนี้ ความเป็นไทยมีแก่คนพวกไหนทุกเมื่อ มารดาบิดาหรือพี่น้องย่อมไหว้บุคคลนั้น ผู้ตั้งมั่นในศีลคือ ใครหนอ พวกกษัตริย์ย่อมอภิวาทใครหนอ ในธรรมวินัยนี้ ผู้มีชาติต่ำ ฯ

สมณีธ อรณา โลเก สมณานํ วุสิตํ น นสฺสติ

สมณา อิจฺฉํ ปริชานนฺติ สมณานํ โภชิสิยํ สทา

สมณํ มาตา ปิตา ภาตา วนฺทนฺติ นํ ปติฏฺฐิตํ

สมณีธ ชาติหีนํ อภิวาเทนฺติ ขตฺติยาติ ฯ

ฆตฺวาวคฺโค อฏฺฐโม ฯ

ตสฺสุทฺทานํ

ฆตฺวา รถญฺจ วิตฺตญฺจ วุฏฺฐิ ภีตา นชีรติ

อิสฺสรํ กามปาเถยฺยํ ปชฺโชโต อรเณน จาติ ฯ

เทวตาสํยุตฺตํ สมตฺตํ ฯ

๑ สี. วิตฺตมาลสฺยานาลสฺยํ ฯ ๒ อิจฺฉาติ วา ปาโฐ ฯ

พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า

สมณะทั้งหลายในธรรมวินัยนี้ ไม่เป็นข้าศึกในโลก พรหมจรรย์ที่อยู่

จบแล้วของสมณะทั้งหลายย่อมไม่เสื่อม สมณะทั้งหลายย่อมกำหนดรู้ความอยากได้ ความเป็นไทยย่อมมีแก่สมณะทั้งหลายทุกเมื่อ มารดาบิดาหรือพี่น้องย่อมไหว้บุคคลนั้น ผู้ตั้งมั่น (ในศีล) คือสมณะ ถึงพวกกษัตริย์ก็อภิวาทสมณะในธรรมวินัยนี้ ผู้มีชาติต่ำ ฯ

จบ ฆัตวาวรรค ที่ ๘

_________________________

สูตรที่กล่าวในฆัตวาวรรคนั้น คือ

ฆัตวาสูตร รถสูตร วิตตสูตร วุฏฐิสูตร ภีตสูตร นชีรติสูตร อิสสรสูตร กามสูตรปาเถยยสูตร ปัชโชตสูตร และอรณสูตร ฯ

จบ เทวตาสังยุต ฯ