ชราวรรค

กึสุ ยาว ชรา สาธุ กึสุ สาธุ ปติฏฺฐิตํ

กึสุ นรานํ รตนํ กึสุ โจเรหิ ทูหรนฺติ ฯ

เทวดาทูลถามว่า

อะไรหนอยังประโยชน์ให้สำเร็จ จนกระทั่งชรา อะไรหนอ ตั้งมั่นแล้วยังประโยชน์ให้สำเร็จ อะไรหนอเป็นรัตนะของคนทั้งหลาย อะไรหนอโจรลักไปได้ยาก ฯ

สีลํ ยาว ชรา สาธุ สทฺธา สาธุ ปติฏฺฐิตา

ปญฺญา นรานํ รตนํ ปุญฺญํ โจเรหิ ทูหรนฺติ ฯ

พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า

ศีลยังประโยชน์ให้สำเร็จจนกระทั่งชรา ศรัทธาตั้งมั่นแล้วยังประโยชน์ให้สำเร็จ ปัญญาเป็นรัตนะของคนทั้งหลาย บุญอันโจรลักไปได้ยาก ฯ

กึสุ อชรสา สาธุ กึสุ สาธุ อธิฏฺฐิตํ

กึสุ นรานํ รตนํ กึสุ โจเรหิ หาริยนฺติ ฯ

เทวดาทูลถามว่า

อะไรหนอ เพราะไม่ชำรุดจึงยังประโยชน์ให้สำเร็จ อะไรหนอดำรงมั่นแล้ว ยังประโยชน์ให้สำเร็จ อะไรหนอเป็นรัตนะของชนทั้งหลายอะไรหนอบุคคลพึงนำให้พ้นจากพวกโจรได้ ฯ

สีลํ อชรสา สาธุ สทฺธา สาธุ อธิฏฺฐิตา

ปญฺญา นรานํ รตนํ ปุญฺญํ โจเรหิ หาริยนฺติ ฯ

พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า

ศีล เพราะไม่ชำรุดจึงยังประโยชน์ให้สำเร็จ ศรัทธา ดำรงมั่นแล้วยังประโยชน์ให้สำเร็จ ปัญญา เป็นรัตนะของคนทั้งหลายบุญ อันบุคคลพึงนำไปให้พ้นจากพวกโจรได้ ฯ

กึสุ ปสวโต ๑ มิตฺตํ กึสุ มิตฺตํ สเก ฆเร

กึ มิตฺตํ อตฺถชาตสฺส กึ มิตฺตํ สมฺปรายิกนฺติ ฯ

เทวดาทูลถามว่า

อะไรหนอเป็นมิตรของคนเดินทาง อะไรหนอเป็นมิตรในเรือนของตนอะไรเป็นมิตรของคนมีธุระเกิดขึ้น อะไรหนอเป็นมิตรติดตามไปถึงภพหน้า ฯ

สตฺโถ ปสวโต ๒ มิตฺตํ มาตา มิตฺตํ สเก ฆเร

สหาโย อตฺถชาตสฺส โหติ มิตฺตํ ปุนปฺปุนํ

สยํ กตานิ ปุญฺญานิ ตํ มิตฺตํ สมฺปรายิกนฺติ ฯ

๑ สี. ม. ปวสโต ฯ ยุ. ปถวโต ฯ ๒ สี. ปญฺจสโต ฯ

พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า

พวกเกวียน พวกโคต่างเป็นมิตรของคนเดินทาง มารดาเป็นมิตรในเรือนของตน สหายเป็นมิตรของคนผู้มีธุระเกิดขึ้นเนืองๆ บุญที่ตนทำเองเป็นมิตรติดตามไปถึงภพหน้า ฯ

กึสุ วตฺถุ มนุสฺสานํ กึสูธ ปรมา สขา

กึสุ ภูตา อุปชีวนฺติ เย ปาณา ปฐวึ สิตาติ ฯ

เทวดาทูลถามว่า

อะไรหนอเป็นที่ตั้งของมนุษย์ทั้งหลาย อะไรหนอเป็นสหายอย่างยิ่งในโลกนี้ เหล่าสัตว์มีชีวิตที่อาศัยแผ่นดิน อาศัยอะไรหนอเลี้ยงชีพ ฯ

ปุตฺตา วตฺถุ มนุสฺสานํ ภริยา ปรมา สขา

วุฏฺฐึ ภูตา อุปชีวนฺติ เย ปาณา ปฐวึ สิตาติ ฯ

พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า

บุตรเป็นที่ตั้งของมนุษย์ทั้งหลาย ภรรยาเป็นสหายอย่างยิ่ง เหล่าสัตว์มีชีวิตที่อาศัยแผ่นดิน อาศัยฝนเลี้ยงชีพอยู่ ฯ

กึสุ ชเนติ ปุริสํ กึสุ ตสฺส วิธาวติ

กึสุ สํสารมาปาทิ กึสุ ตสฺส มหพฺภยนฺติ ฯ

เทวดาทูลถามว่า

อะไรหนอยังคนให้เกิด อะไรหนอของเขาย่อมวิ่งพล่าน อะไรหนอเวียนว่ายไปยังสงสาร อะไรหนอเป็นภัยใหญ่ของเขา ฯ

ตณฺหา ชเนติ ปุริสํ จิตฺตมสฺส วิธาวติ

สตฺโต สํสารมาปาทิ ทุกฺขมสฺส มหพฺภยนฺติ ฯ

พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า

ตัณหายังคนให้เกิด จิตของเขาย่อมวิ่งพล่าน สัตว์เวียนว่ายไปยังสงสารทุกข์เป็นภัยใหญ่ของเขา ฯ

กึสุ ชเนติ ปุริสํ กึสุ ตสฺส วิธาวติ

กึสุ สํสารมาปาทิ กิสฺมา น ปริมุจฺจตีติ ฯ

เทวดาทูลถามว่า

อะไรหนอยังคนให้เกิด อะไรหนอของเขาย่อมวิ่งพล่าน อะไรหนอเวียนว่ายไปยังสงสาร สัตว์ย่อมไม่หลุดพ้นจากอะไร ฯ

ตณฺหา ชเนติ ปุริสํ จิตฺตมสฺส วิธาวติ

สตฺโต สํสารมาปาทิ ทุกฺขา น ปริมุจฺจตีติ ฯ

พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า

ตัณหายังคนให้เกิด จิตของเขาย่อมวิ่งพล่าน สัตว์เวียนว่ายไปยังสงสารสัตว์ย่อมไม่หลุดพ้นจากทุกข์ ฯ

กึสุ ชเนติ ปุริสํ กึสุ ตสฺส วิธาวติ

กึสุ สํสารมาปาทิ กึสุ ตสฺส ปรายนนฺติ ฯ

เทวดาทูลถามว่า

อะไรหนอยังคนให้เกิด อะไรหนอของเขาย่อมวิ่งพล่าน อะไรหนอเวียนว่ายไปยังสงสาร อะไรหนอเป็นที่พำนักของสัตว์นั้น ฯ

ตณฺหา ชเนติ ปุริสํ จิตฺตมสฺส วิธาวติ

สตฺโต สํสารมาปาทิ กมฺมํ ตสฺส ปรายนนฺติ ฯ

พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า

ตัณหายังคนให้เกิด จิตของเขาย่อมวิ่งพล่าน สัตว์เวียนว่ายไปยังสงสารกรรมเป็นที่พำนักของสัตว์นั้น ฯ

กึสุ อุปฺปโถ อกฺขาติ ๑ กึสุ รตฺตินฺทิวกฺขโย

กึ มลํ พฺรหฺมจริยสฺส กึ สินานมโนทกนฺติ ฯ

เทวดาทูลถามว่า

อะไรหนอบัณฑิตกล่าวว่าเป็นทางผิด อะไรหนอสิ้นไปตามคืนและวันอะไรหนอเป็นมลทินของพรหมจรรย์ อะไรหนอมิใช่น้ำแต่เป็นเครื่องชำระล้าง ฯ

ราโค อุปฺปโถ อกฺขาติ วโย รตฺตินฺทิวกฺขโย

อิตฺถี มลํ พฺรหฺมจริยสฺส เอตฺถายํ สชฺชเต ปชา

ตโป จ พฺรหฺมจริยญฺจ ตํ สินานมโนทกนฺติ ฯ

พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า

ราคะบัณฑิตกล่าวว่าเป็นทางผิด วัยสิ้นไปตามคืนและวัน หญิงเป็น

มลทินของพรหมจรรย์ หมู่สัตว์นี้ย่อมติดอยู่ในหญิงนี้ ตบะและพรหมจรรย์นั้น มิใช่น้ำแต่เป็นเครื่องชำระล้าง ฯ

กึสุ ทุติยํ ๒ ปุริสสฺส โหติ กึสุ เจนํ ปสาสติ

กิสฺส จาภิรโต มจฺโจ สพฺพทุกฺขา ปมุจฺจตีติ ฯ

เทวดาทูลถามว่า

อะไรหนอเป็นเพื่อนของคน อะไรหนอย่อมปกครองคนนั้น และสัตว์

ยินดีในอะไรจึงพ้นจากทุกข์ทั้งปวงได้ ฯ

สทฺธา ทุติยา ปุริสสฺส โหติ ปญฺญา เจนํ ปสาสติ

นิพฺพานาภิรโต มจฺโจ สพฺพทุกฺขา ปมุจฺจตีติ ฯ

พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า

ศรัทธาเป็นเพื่อนของคน ปัญญาย่อมปกครองคนนั้น สัตว์ยินดีในพระนิพพานจึงพ้นจากทุกข์ทั้งปวงได้ ฯ

กึสุ นิทานํ คาถานํ กึสุ ตาสํ วิยญฺชนํ

กึสุ สนฺนิสฺสิตา คาถา กึสุ คาถานมาสโยติ ฯ

เทวดาทูลถามว่า

อะไรหนอเป็นต้นเหตุของคาถา อะไรหนอเป็นเครื่องปรากฏ(พยัญชนะ)

ของคาถาเหล่านั้น คาถาอาศัยอะไรหนอ อะไรหนอเป็นที่อาศัยของคาถา ฯ

ฉนฺโท นิทานํ คาถานํ อกฺขรา ตาสํ วิยญฺชนํ

นามสนฺนิสิตา คาถา กวิ คาถานมาสโยติ ฯ

ชราวคฺโค ฉฏฺโฐ ฯ

ตสฺสุทฺทานํ

ชรา อชรสา มิตฺตํ วตฺถุ ตีณิ ชนานิ จ

อุปฺปโถ จ ทุติโย จ กวินา ปูริโต วคฺโคติ ฯ

__________

อนฺธวคฺโค สตฺตโม

๑ สี. ม. อกฺขาโต ฯ ๒ โป. ม. ทุติยา ฯ

พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า

ฉันท์เป็นต้นเหตุของคาถา อักขระเป็นเครื่องปรากฏ (พยัญชนะ) ของคาถา คาถาอาศัยแล้วซึ่งชื่อ กวีเป็นที่อาศัยของคาถา ฯ

จบ ชราวรรค ที่ ๖

______________________

สูตรที่กล่าวในชราวรรคนั้น คือ

ชราสูตร อชรสาสูตร มิตตสูตร วัตถุสูตร ชนสูตร ๓ สูตร อุปปถสูตร ทุติยสูตรกับกวิสูตร เต็มวรรคพอดี ฯ