๖. ปัชโชตสูตร เล่ม ๑๕

๖. ปัชโชตสูตร

[๖๘] เทวดากล่าวว่า

โลกย่อมรุ่งเรืองเพราะแสงสว่าง

ทั้งหลายใด แสงสว่างทั้งหลายนั้นย่อมมีอยู่

เท่าไรในโลก ข้าพระองค์ทั้งหลายมาเพื่อ

จะทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้า ไฉนจะรู้จักแสงสว่างที่ทูลถามนั้น.

[๖๙] พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

แสงสว่างทั้งหลายในโลกมีอยู่ ๔

อย่าง แสงสว่างที่ ๕ มิได้มีในโลกนี้

ดวงอาทิตย์สว่างในกลางวัน ดวงจันทร์

สว่างในกลางคืน อนึ่ง ไฟย่อมรุ่งเรืองใน

กลางวันและกลางคืนทุกหนแห่ง พระ-

สัมพุทธเจ้าประเสริฐกว่าแสงสว่างทั้งหลาย

แสงสว่างของพระสัมพุทธเจ้า เป็นแสง-

สว่างอย่างเยี่ยม.

อรรถกถาปัชโชตสูตร

พึงทราบวินิจฉัยในปัชโชตสูตรที่ ๖ ต่อไป :-

บทว่า ปุฏฺฐํ แก้เป็น ปุจฺฉิตํ แปลว่า เพื่อจะทูลถาม. บทว่ากถํ ชาเนมุ แก้เป็น กถํ ชาเนยฺยาม แปลว่า ไฉนข้าพระองค์จักทราบ.

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า

แสงสว่างทั้งหลายในโลกมีอยู่ ๔

อย่าง แสงสว่างที่ ๕ มิได้มีในโลกนี้ ดวง-

อาทิตย์สว่างในกลางวัน ดวงจันทร์สว่าง

ในกลางคืน อนึ่ง ไฟย่อมรุ่งเรืองใน

กลางวันและกลางคืนทุกหนแห่ง พระสัม-

มาสัมพุทธเจ้าประเสริฐกว่าแสงสว่างทั้ง-

หลาย แสงสว่างของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

เป็นแสงสว่างอย่างเยี่ยม.

บทว่า ทิวารตฺตึ แปลว่า ในกลางวันและกลางคืน. บทว่า ตตฺถตตฺถ แปลว่า ทุกหนแห่ง คือ สว่างไสวในที่นั้น ๆ นั่นแหละ. บทว่าเอสา อาภา แปลว่า แสงสว่างของพระพุทธเจ้านี้. ถามว่า แสงสว่างของพระพุทธเจ้านี้ เป็นไฉน. ตอบว่า แสงสว่างแม้ทั้งปวงเหล่านี้ คือ แสงสว่างคือฌานก็ตาม แสงสว่างคือปีติก็ตาม แสงสว่างคือปสาทะก็ตาม แสงสว่างคือธรรมกถาก็ตาม จงยกไว้ แสงสว่างอันเกิดขึ้นเพราะความปรากฏแห่งพระ-พุทธเจ้าทั้งหลายชื่อว่า แสงสว่างแห่งพระพุทธเจ้า แสงสว่างนี้เท่านั้นยอดเยี่ยมประเสริฐสูงสุดกว่าแสงสว่างทั้งหมด ไม่มีแสงสว่างอื่นเทียบได้ ดังนี้แล.

จบอรรถกถาปัชโชตสูตรที่ ๖

๗. สรสูตร

[๗๐] เทวดากล่าวว่า

สงสารทั้งหลายย่อมกลับแต่ที่ไหน

วัฏฏะย่อมไม่เป็นไปในที่ไหน นามก็ดี

รูปก็ดี ย่อมดับหมดในที่ไหน.

[๗๑] พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

น้ำ ดิน ไฟ ลม ย่อมไม่ตั้ง

อยู่ในที่ใด สงสารทั้งหลายย่อมกลับแต่ที่นี้

วัฏฏะย่อมไม่เป็นไปในที่นี้ นามก็ดี รูปก็ดี

ย่อมดับหมดในที่นี้.

อรรถกถาสรสูตร

พึงทราบวินิจฉัยในสรสูตรที่ ๗ ต่อไป :-

บทว่า กุโต สรา นิวตฺตนฺติ ได้แก่ ความท่องเที่ยวไปในสงสารนี้ย่อมสิ้นสุดลงแต่ที่ไหน. อธิบายว่า เทวดาย่อมทูลถามว่า สงสารทั้งหลายอาศัยอะไร จึงไม่เป็นไป ดังนี้. พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า

ดินน้ำไฟลม ย่อมไม่ตั้งอยู่ในที่ใด

สงสารทั้งหลายย่อมสิ้นสุดลงแต่ที่นี้ วัฏฏะ