เอกกนิบาต

๑ สุขํ สุปาหิ เถริเก กตฺวา โจเฬน ปารุตา

อุปสนฺโต หิ เต ราโค สุกฺขฑากํว กุมฺภิยํ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อญฺญตรา เถรี อปญฺญาตา ภิกฺขุนี คาถํ อภาสิตฺถาติ ฯ

ได้ยินว่าภิกษุณีเถรีรูปหนึ่งผู้ไม่ปรากฏชื่อ ได้ภาษิตคาถาไว้อย่างนี้ว่าดูกรพระเถรี ท่านจงทำไตรจีวรด้วยท่อนผ้า แล้วนุ่งห่มให้สบายเถิดเพราะว่าราคะของท่านสงบระงับแล้ว ดุจน้ำผักดองอันแห้งในหม้อ

ฉะนั้น.

๒ มุตฺเต มุญฺจสฺสุ ๒ โยเคหิ จนฺโท ราหุคฺคโห อิว

วิปฺปมุตฺเตน จิตฺเตน อนณา ภุญฺชาหิ ปิณฺฑกํ ฯ

อิตฺถํ สุทํ ภควา มุตฺตํ สิกฺขมานํ อิมาย คาถาย อภิณฺหํ

โอวทติ ๓ ฯ

ได้ยินว่าพระผู้มีพระภาค ทรงกล่าวสอนนางมุตตาสิกขมานาเนืองๆ ด้วยพระคาถานี้ อย่างนี้ว่า

ดูกรนางมุตตา เธอจงเปลื้องจิตจากกิเลสเครื่องประกอบทั้งหลาย ดุจพระจันทร์ถูกราหูจับแล้วพ้นจากเครื่องเศร้าหมอง ฉะนั้น เธอมีจิตหลุด

พ้นแล้ว จงไม่มีหนี้บริโภคก้อนข้าวเถิด.

๓ ปุณฺเณ ปูรสฺสุ ธมฺเมหิ จนฺโท ปณฺณรเสริว

ปริปุณฺณาย ปญฺญาย ตโมกฺขนฺธํ ปทาลย ๕ ฯ

ปุณฺณา ๔ ฯ

ดูกรนางปุณณา เธอจงบริบูรณ์ด้วยธรรมทั้งหลาย เหมือนพระจันทร์ในวันเพ็ญ ฉะนั้น เธอจงทำลายกองแห่งความมืดด้วยปัญญาอันบริบูรณ์

เถิด.

๔ ติสฺเส สิกฺขสฺสุ สิกฺขาย มา ตํ โยคา อุปจฺจคุํ

สพฺพโยควิสํยุตฺตา จร โลเก อนาสวา ฯ

ติสฺสา ๕ ฯ

๑ ม. สพฺพตฺถ คาถาปริโยสาเน อิติสทฺโท ทิสฺสติ ฯ ๒ ม. ยุ. มุจฺจสฺสุ ฯ

๓ ม. โอวทตีติ ฯ ๔ ม. อิตฺถํ สุทํ-เถรี คาถํ อภาสิตฺถาติ ฯ ๕ ม. ติสฺสาเถรี ฯ

สพฺพตฺถ อีทิสฏฺฐาเน เถรีติ ปาโฐ ทิสฺสติ ฯ

ดูกรนางดิสสา เธอจงศึกษาในไตรสิกขา กิเลสเครื่องประกอบทั้งหลายอย่าครอบงำเธอเลย เธอจงเป็นผู้ไม่เกาะเกี่ยวด้วยโยคะทั้งปวง ไม่มี

อาสวะ เที่ยวไปในโลกเถิด.

๕ ติสฺเส ยุญฺชสฺสุ ธมฺเมหิ ขโณ ตํ มา อุปจฺจคา

ขณาตีตา หิ โสจนฺติ นิรยมฺหิ สมปฺปิตา ฯ

อญฺญตรา ติสฺสา ฯ

ดูกรนางดิสสา เธอจงประกอบด้วยธรรมทั้งหลาย ขณะอย่าได้ก้าวล่วงเธอไปเสีย เพราะว่าชนทั้งหลายผู้มีขณะอันก้าวล่วงแล้ว ย่อมพากันไป

ยัดเยียดในนรกเศร้าโศกอยู่.

๖ ธีเร นิโรธํ ผุเสหิ สญฺญาวูปสมํ สุขํ

อาราธเยหิ ๑ นิพฺพานํ โยคกฺเขมํ อนุตฺตรํ ฯ

ธีรา ฯ

ดูกรนางธีรา เธอจงถูกต้องนิโรธอันเป็นที่สงบระงับสัญญาเป็นสุข เธอจงทำนิพพานอันยอดเยี่ยมปลอดโปร่งจากโยคะให้สำเร็จเถิด.

๗ ธีรา ธีเรหิ ธมฺเมหิ ภิกฺขุนี ภาวิตินฺทฺริยา

ธาเรหิ อนฺติมํ เทหํ เชตฺวา มารํ สวาหนํ ฯ

อญฺญตรา ธีรา ฯ

นางธีราภิกษุณีผู้มีอินทรีย์อันอบรมแล้ว ด้วยธรรมทั้งหลายอันเป็นเครื่องทรง เธอจงชนะมารพร้อมด้วยพาหนะแล้วทรงไว้ซึ่งกายอันมีในที่สุดเถิด.

๘ สทฺธาย ปพฺพชิตฺวาน มิตฺเต มิตฺตรตา ภว

ภาเวหิ กุสเล ธมฺเม โยคกฺเขมสฺส ปตฺติยา ฯ

มิตฺตา ฯ

ดูกรนางมิตตา เธอบวชแล้วด้วยศรัทธา จงเป็นผู้ยินดีแล้วในกัลยาณมิตรจงอบรมกุศลทั้งหลายให้เจริญ เพื่อบรรลุธรรมอันเป็นแดนเกษมจาก

โยคะ.

๙ สทฺธาย ปพฺพชิตฺวาน ภเทฺร ภทฺรรตา ภว

ภาเวหิ กุสเล ธมฺเม โยคกฺเขมํ อนุตฺตรํ ฯ

ภทฺรา ฯ

ดูกรนางภัทรา เธอบวชแล้วด้วยศรัทธา จงเป็นผู้ยินดีแล้วในธรรมอันเจริญ จงอบรมกุศลทั้งหลายให้เจริญ เพื่อบรรลุธรรมอันเกษมจากโยคะ

อย่างยอดเยี่ยม.

๑๐ อุปสเม ตเร โอฆํ มจฺจุเธยฺยํ สุทุตฺตรํ

ธาเรหิ อนฺติมํ เทหํ เชตฺวา มารํ สวาหนํ ฯ

อุปสมา ฯ

ดูกรนางอุปสมา เธอจงข้ามโอฆะอันเป็นบ่วงมารที่ข้ามได้แสนยาก เธอ

จงชนะมารพร้อมด้วยพาหนะ ทรงไว้ซึ่งกายอันมีในที่สุด.

๑๑ สุมุตฺตา สาธุมุตฺตมฺหิ ตีหิ ขุชฺเชหิ มุตฺติยา

อุทุกฺขเลน มุสเลน ปตินา ขุชฺชเกน จ

มุตฺตมฺหิ ชาติมรณา ภวเนตฺติ สมูหตา ฯ

มุตฺตา ฯ

๑ ม. ยุ. อาราธยาหิ ฯ

เราผู้ชื่อว่ามุตตาเป็นผู้หลุดพ้นแล้วด้วยดี ด้วยการหลุดพ้นจากความค่อม๓ อย่าง คือ ค่อมเพราะครก ๑ ค่อมเพราะสาก ๑ ค่อมเพราะสามี ๑และเป็นผู้หลุดพ้นแล้วจากความเกิดและความตาย ถอนตัณหาเครื่อง

นำไปสู่ภพขึ้นได้แล้ว.

๑๒ ฉนฺทชาตา อวสายี ๑ มนสา จ ผุฏฺฐา ๒ สิยา

กาเมสุ อปฺปฏิพทฺธจิตฺตา อุทฺธํโสตาติ วุจฺจติ ฯ

ธมฺมทินฺนา ฯ

เราเป็นผู้มีฉันทะอันเกิดแล้ว มีที่สุดอันมิใช่วิสัย เป็นผู้ถูกต้องแล้วซึ่งนิพพานด้วยใจ และไม่มีจิตปฏิพัทธ์ในกามทั้งหลาย บัณฑิตย่อมเรียกว่า

มีกระแสในเบื้องต้น.

๑๓ กโรถ พุทฺธสาสนํ ยํ กตฺวา นานุตปฺปติ

ขิปฺปํ ปาทานิ โธวิตฺวา เอกมนฺเต นิสีทถ ฯ

วิสาขา ฯ

ท่านทั้งหลาย จงทำตามคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ที่บุคคลทำแล้วไม่เดือดร้อนในภายหลัง ขอท่านทั้งหลายรีบล้างเท้าทั้งสองแล้วนั่ง ณ ที่

ควรเถิด.

๑๔ ธาตุโย ทุกฺขโต ทิสฺวา มา ชาติ ปุนราคมิ

ภเว ฉนฺทํ วิราเชตฺวา อุปสนฺตา จริสฺสสิ ฯ

สุมนา ฯ

ท่านจงพิจารณาเห็นธาตุ ทั้งหลายโดยความเป็นทุกข์แล้ว อย่าเข้าถึงความเกิดอีกเลย ท่านคลายความพอใจในภพแล้ว จักเป็นผู้สงบระงับ

เที่ยวไป.

๑๕ กาเยน สํวุตา อาสึ วาจาย อุท เจตสา

สมูลํ ตณฺหํ อพฺพุยฺห สีติภูตมฺหิ นิพฺพุตา ฯ

อุตฺตรา ฯ

เราเป็นผู้สำรวมแล้วด้วยกาย วาจา และใจ ถอนตัณหาขึ้นพร้อมทั้งราก

แล้ว เป็นผู้มีความเย็นใจดับสนิทแล้ว.

๑๖ สุขํ ตฺวํ วุฑฺฒิเก เสหิ กตฺวา โจเฬน ปารุตา

อุปสนฺโต หิ เต ราโค สีติภูตาสิ นิพฺพุตา ฯ

สุมนา วุฑฺฒปพฺพชิตา ฯ

ดูกรนางสุมนาผู้เจริญ ท่านจงทำไตรจีวรด้วยท่อนผ้า นุ่งห่มแล้วนอนให้สบายเถิด เพราะราคะของท่านสงบระงับแล้ว ท่านเป็นผู้มีความเย็นใจ

ดับสนิทแล้ว.

๑๗ ปิณฺฑปาตํ จริตฺวาน ทณฺฑมาทาย ๓ ทุพฺพลา

เวธมาเนหิ คตฺเตหิ ตตฺเถว นิปตึ ฉมา

ทิสฺวา อาทีนวํ กาเย อถ จิตฺตํ วิมุจฺจิ เม ฯ

ธมฺมา ฯ

๑ ยุ. อวสาเย ฯ ๒ ม. ยุ. ผุฏา ฯ ๓ ม. ยุ. ทณฺฑโมลุพฺภ ฯ

เราเป็นคนทุพพลภาพ มีกายอันสั่นเทา ถือไม้เท้าเที่ยวไปเพื่อบิณฑบาตได้ล้มลงที่แผ่นดินตรงนั้นเอง ที่นั้นจิตของเราหลุดพ้นแล้ว เพราะ

พิจารณาเห็นโทษในกาย.

๑๘ หิตฺวา ฆเร ปพฺพชิตฺวา หิตฺวา ปุตฺตํ ปสุํ ปิยํ

หิตฺวา ราคญฺจ โทสญฺจ อวิชฺชญฺจ วิราชิย

สมูลํ ตณฺหํ อพฺพุยฺห อุปสนฺตมฺหิ นิพฺพุตา ฯ

สงฺฆา ฯ

เอกิกา ๑ เถริโย สมตฺตา ฯ

เราละเรือนและละบุตร ทั้งสัตว์ของเลี้ยงอันเป็นที่รักออกบวชแล้ว ละราคะ โทสะ และคลายอวิชชาแล้ว ถอนตัณหาพร้อมทั้งราก เป็นผู้

สงบระงับดับแล้ว.

จบ เอกกนิบาต