ทุกนิบาต

๑ อาตุรํ อสุจึ ปูตึ ปสฺส นนฺเท สมุสฺสยํ

อสุภาย จิตฺตํ ภาเวหิ เอกคฺคํ สุสมาหิตํ ฯ

อนิมิตฺตญฺจ ภาเวหิ มานานุสยมุชฺชห

ตโต มานาภิสมยา อุปสนฺตา จริสฺสสิ ฯ

อิตฺถํ สุทํ ภควา นนฺทํ สิกฺขมานํ อิมาหิ คาถาหิ อภิณฺหํ

โอวทติ ฯ

ได้ทราบว่า พระผู้มีพระภาคได้ตรัสสอนนางนันทาสิกขมานาเนืองๆ ด้วยพระ

คาถาเหล่านี้ อย่างนี้ว่า

ดูกรนางนันทา เธอจงพิจารณาอัตภาพอันกระดูก ๓๐๐ ท่อนยกขึ้นแล้วอันกระสับกระส่าย ไม่สะอาด เป็นของเปื่อยเน่า จงอบรมจิตให้ตั้งมั่นมีอารมณ์เดียว ด้วยอสุภภาวนา อนึ่ง เธอจงอบรมจิตให้หานิมิตมิได้และบรรเทาซึ่งอนุสัย คือมานะ เพราะการละมานะเสียได้ แต่นั้นจักเป็นผู้สงบเที่ยวไป.

๒ เย อิเม สตฺต โพชฺฌงฺคา มคฺคา นิพฺพานปตฺติยา

ภาวิตา เต มยา สพฺเพ ยถา พุทฺเธน เทสิตา ฯ

ทิฏฺโฐ หิ เม โส ภควา อนฺติโมยํ สมุสฺสโย

วิกฺขีโณ ชาติสํสาโร นตฺถิทานิ ปุนพฺภโว ฯ

ชนฺตา ๒ ฯ

๑ ม. เอกกนิปาโต นิฏฺฐิโต ฯ สพฺพตฺถ อีทิสปาโฐ ทิสฺสติ ฯ ๒ ยุ. เชนฺตี ฯ

โพชฌงค์ ๗ ประการนี้ อันเป็นหนทางแห่งการบรรลุนิพพาน เราเจริญแล้วทั้งหมด ตามที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงไว้แล้ว พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเราเห็นแล้ว เพราะฉะนั้น อัตภาพร่างกายของเรานี้มีในที่สุดชาติสงสารสิ้นแล้ว บัดนี้ การเกิดอีกไม่มี.

๓ สุมุตฺติเก สุมุตฺติกา สาธุมุตฺติกมฺหิ มุสลสฺส

อหิริโก เม ฉตฺตกํ วาปิ อุกฺขลิกา เม ทลิทฺทภาวาติ ๑ ฯ

ราคญฺจ อหํ โทสญฺจ วิจฺฉินฺทนฺตี วิหรามิ

สา รุกฺขมูลมุปคมฺม อโห สุขนฺติ สุขโต ฌายามิ ฯ

อญฺญตรา เถรีภิกฺขุนี อปญฺญาตา ฯ

เราพ้นแล้วพ้นแล้วด้วยดี เป็นผู้พ้นดีแล้วจากสาก จากสามี ผู้หาความละอายมิได้ ซึ่งเราไม่ชอบใจ จากการทำร่มของสามีที่เราไม่ชอบใจจากหม้อข้าว จากความขัดสน เราได้ตัดราคะ และโทสะขาดแล้ว เราเข้าไปอาศัยโคนไม้ เพ่งฌานอยู่โดยความสุขว่า สุขหนอ.

๔ ยาว กาสิชนปโท สุงฺโก เม ตตฺตโก อหุ

ตํ กตฺวา นิคโม ๒ อคฺฆํ อคฺเฆนคฺฆํ ฐเปสิ มํ ฯ

อถ นิพฺพินฺทหํ รูเป นิพฺพินฺทญฺจ วิรชฺชหํ

มา ปุน ชาติสํสารํ สนฺธาเวยฺยํ ปุนปฺปุนํ

ติสฺโส วิชฺชา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ

อฑฺฒกาสี ๓ ฯ

กาสีชนบทมีประมาณเท่าใด ส่วนของเราได้มีแล้วประมาณเท่านั้นชาวนิคมกำหนดราคา แคว้นกาสีไว้แล้ว ตั้งราคาเราไว้ครึ่งราคาแคว้นกาสีภายหลังเราเบื่อหน่ายในรูป เบื่อหน่ายจึงคลายกำหนัด ไม่พึงแล่นไปสู่ชาติสงสารอีกบ่อยๆ วิชชา ๓ เราทำให้แจ้งแล้ว คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าเราก็ทำเสร็จแล้ว.

๕ กิญฺจาปิ โขมฺหิ กิสิกา คิลานา พาฬฺหทุพฺพลา

ทณฺฑโมลุพฺภ คจฺฉามิ ปพฺพตํ อภิรูหิย ฯ

สงฺฆาฏึ นิกฺขิปิตฺวาน ปตฺตกญฺจ นิกุชฺชิย

เสเล ขมฺเภสึ อตฺตานํ ตโมกฺขนฺธํ ปทาลิย ฯ

จิตฺตา ฯ

เราเป็นผู้มีร่างกายผอม ทุพพลภาพหนักเพราะความไข้ ถือไม้เท้าไปในที่ไหนๆ ก็จริง ถึงอย่างนั้น เรายังขึ้นภูเขาได้ วางผ้าสังฆาฏิ และคว่ำบาตร แล้วนั่งบนภูเขา ทำลายกองแห่งความมืด ข่มตนไว้.

๖ กิญฺจาปิ โขมฺหิ ทุกฺขิตา ทุพฺพลา คตโยพฺพนา

ทณฺฑโมลุพฺภ คจฺฉามิ ปพฺพตํ อภิรูหิย ฯ

นิกฺขิปิตฺวาน สงฺฆาฏึ ปตฺตกญฺจ นิกุชฺชิย

นิสินฺนา จมฺหิ เสลมฺหิ อถ จิตฺตํ วิมุจฺจิ เม

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ

เมตฺติกา ฯ

๑ ม. เทฑฺฑุภํ วาติ ฯ ๒ โป. ม. เนคโม ฯ ๓ โป. ม. อฑฺฒกาสิ ฯ

เราเป็นผู้ถึงแล้วซึ่งทุกข์ มีกำลังน้อย ผ่านพ้นความเป็นสาวไปแล้วถือไม้เท้าไปในที่ไหนๆ ก็จริง ถึงอย่างนั้น เรายังขึ้นภูเขาได้ วางผ้าสังฆาฏิและคว่ำบาตร แล้วนั่งบนภูเขา ทีนั้นจิตของเราหลุดพ้นแล้ววิชชา ๓ เราได้บรรลุแล้ว คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าเราทำเสร็จแล้ว.

๗ จาตุทฺทสี ปญฺจทสี ๑ ยา จ ปกฺขสฺส อฏฺฐมี

ปาฏิหาริกปกฺขญฺจ อฏฺฐงฺคสุสมาคตํ

อุโปสถํ อุปคจฺฉึ เทวกายาภินนฺทินี ฯ

สาชฺช เอเกน ภตฺเตน มุณฺฑา สงฺฆาฏิปารุตา

เทวกายํ น ปตฺเถหํ วิเนยฺย หทเย ทรํ ฯ

มิตฺตา ฯ

เราปรารถนาเทพนิกายชั้นจาตุมมหาราช จึงเข้าจำอุโบสถอันประกอบด้วยองค์ ๘ ประการ ตลอดวัน ๑๔ ค่ำ ๑๕ ค่ำ ๘ ค่ำ แห่งปักษ์ และตลอดปาฏิหาริยปักข์ วันนี้เรามีการบริโภคภัตตาหารครั้งเดียว มีศีรษะโล้น ห่มผ้าสังฆาฏิบวชแล้ว เรากำจัดความกระวนกระวาย ในหฤทัยเสียได้ไม่ปรารถนาเทพนิกายอีก.

๘ อุทฺธํ ปาทตลา อมฺม อโธ เจ ๒ เกสมตฺถกา

ปจฺจเวกฺขสฺสุมํ กายํ อสุจึ ปูติคนฺธิกํ ฯ

เอวํ วิหรมานาย สพฺโพ ราโค สมูหโต

ปริฬาโห สมุจฺฉินฺโน สีติภูตมฺหิ นิพฺพุตา ฯ

อภยมาตา ฯ

ข้าแต่แม่ ท่านจงพิจารณากายอันนี้อันไม่สะอาดเปื่อยเน่า มีกลิ่นเหม็นเบื้องต้นตั้งแต่ปลายเท้าขึ้นไป เบื้องต่ำตั้งแต่ปลายผมลงมา เราได้พิจารณาอยู่อย่างนี้ ถอนราคะทั้งปวงได้แล้ว ตัดความเร่าร้อนขาดแล้วเป็นผู้มีใจเย็น ดับสนิทแล้ว.

๙ อภเย ภิทุโร กาโย ยตฺถ สตฺตา ปุถุชฺชนา

นิกฺขิปิสฺสามิมํ เทหํ สมฺปชานา ปฏีสตา ๓ ฯ

พหูหิ ทุกฺขธมฺเมหิ อปฺปมาทรตาย เม

ตณฺหกฺขโย อนุปฺปตฺโต กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ

อภยตฺเถรี ฯ

๑ ม. จาตุทฺทสึ ปญฺจทสึ ฯ ๒ โป. ม. อโธ เว ฯ ๓ ม. ยุ. สตีมตี ฯ

ดูกรพระอภยเถรี ปุถุชนทั้งหลายเป็นผู้ข้องอยู่ในกายใด กายนั้นเป็นของไม่เที่ยง เพราะมีอันแตกไปเป็นสภาพ เรามีสติรู้สึกตัวอยู่ว่า เราอันทุกข์มากมายถูกต้องแล้ว จักละทิ้งร่างกายนี้ไว้ เราผู้ยินดีแล้วในความไม่ประมาท บรรลุความสิ้นตัณหาแล้ว ได้ทำคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าเสร็จแล้ว.

๑๐ จตุกฺขตฺตุํ ปญฺจกฺขตฺตุํ วิหารา อุปนิกฺขมึ

อลทฺธา เจตโส สนฺตึ จิตฺเต อวสวตฺตินี ฯ

ตสฺสา เม อฏฺฐมี รตฺติ ยโต ตณฺหา สมูหตา

พหูหิ ทุกฺขธมฺเมหิ อปฺปมาทรตาย เม

ตณฺหกฺขโย อนุปฺปตฺโต กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ

สามา ฯ

ทุกนิปาโต สมตฺโต ฯ

เรามีปกติไม่ยังใจให้อยู่ในอำนาจ จึงไม่ได้ความสงบใจ ต้องออกไปจากวิหาร ๔ ครั้ง ๕ ครั้ง จำเดิมแต่เราได้รับโอวาทในสำนักพระอานนทเถระเป็นวันที่ ๘ ตัณหาอันเราถอนขึ้นแล้ว เราเป็นผู้อันทุกข์เป็นอันมากถูกต้องแล้ว ยินดีแล้วในความไม่ประมาท บรรลุความสิ้นตัณหาแล้วได้ทำคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าเสร็จแล้ว.

จบ ทุกนิบาต.