๓. จาปาเถรีคาถา เล่ม ๒๖

ลฏฺฐิหตฺโถ ปุเร อาสิ โส ทานิ มิคลุทฺทโก

อาสาย ปลิปา โฆรา (๑) นาสกฺขึ ปารเมตเส.๑

เมื่อก่อน ตัวเรา(เป็นปริพาชก)ถือไม้เท้า

เดี๋ยวนี้ เรานั้นกลายเป็นพรานล่าเนื้อไปเสียแล้ว

ไม่อาจข้ามจากตัณหาและเปือกตมอันร้ายกาจ

ไปสู่ฝั่งโน้นได้เลย

สุมตฺตํ มํ มญฺญมานา จาปา ปุตฺตมโตสยิ

จาปาย พนฺธนํ เฉตฺวา ปพฺพชิสฺสํ ปุเร อหํ. (๑)

เมื่อก่อน นางจาปาดูหมิ่นเราว่าเป็นคนมัวเมานัก

จึงกล่อมลูกเย้ยหยันเสียดสี

เราจะตัดความเกี่ยวข้องด้วยจาปาไปบวชเสีย

(เรากล่าวว่า)

มา เม กุชฺฌ (๑) มหาวีร มา เม กุชฺฌ ๑ มหามุนิ

น หิ โกธปเรตสฺส สุทฺธิ อตฺถิ กุโต ตโป.

อย่าโกรธเลย ท่านมหาวีระ อย่าโกรธเลย ท่านมหามุนี

เพราะว่า ผู้ถูกความโกรธครอบงำแล้ว ไม่มีความบริสุทธิ์ดอก

แล้วตบะจะมีแต่ที่ไหนเล่า

(อุปกาชีวกกล่าวว่า)

ปกฺกมิสฺสญฺจ นาลาโต โกธนาลาย วจฺฉติ

พนฺธนฺติ อิตฺถิรูเปน สมเณ ธมฺมชีวิโน.

เราจะออกจากบ้านนาลา ใครจะอยู่ในบ้านนาลานี้ได้

เจ้าจะผูกเหล่าสมณะผู้เลี้ยงชีพโดยธรรมด้วยมารยาหญิงอยู่หรือ

(เรากล่าวว่า)

เอหิ กาฬ นิวตฺตสฺสุ ภุญฺช กาเม ยถา ปุเร

อหํ จ เต วสีกตา เย จ เม สนฺติ ญาตกา.

มาสิ ท่านกาฬะ กลับมาเถิด

เชิญบริโภคกามเหมือนแต่ก่อน

ดิฉันและพวกญาติยอมอยู่ในอำนาจของท่าน

(อุปกาชีวกกล่าวว่า)

เอตฺโต เจว (๑) จตุพฺภาคํ ยถา ภาสสิ ตํ จาเป (๒)

ตยิ รตฺตสฺส โปสสฺส อุฬารํ วต ตํ สิยา.

จาปา เจ้ากล่าวคำอ่อนหวานเช่นใดแก่เรา

พึงเปล่งคำอ่อนหวานให้ยิ่งไปกว่านี้อีก ๔ เท่า

คำอ่อนหวานนั้นจะพึงเป็นคำจับใจบุรุษ

ผู้ยินดีในเธอเท่านั้นดอกนะ

(เรากล่าวว่า)

กาฬงฺคินึว ตกฺการึ ปุปฺผิตํ คิริมุทฺธนิ

ผุลฺลํ ทาลิมลฏฺฐึว อนฺโตทีเปว ปาฏลึ.

ท่านกาฬะ ดิฉันซึ่งสะสวย

มีเรือนร่างงามดังต้นคนทามีดอกบานสะพรั่งอยู่บนยอดเขา

ดังเครือทับทิมมีดอกบานแล้ว

ดังต้นแคฝอยมีดอกบานสะพรั่งภายในเกาะ

หริจนฺทนลิตฺตงฺคึ กาสิกุตฺตมธารินึ

ตํ มํ รูปวตึ สนฺตึ กสฺส โอหาย คจฺฉสิ.

มีร่างกายลูบไล้ด้วยจุรณแก่นจันทน์

นุ่งห่มผ้าแคว้นกาสีมีค่ามาก

เพราะเหตุไร ท่านจึงละทิ้งไปเสียเล่า

(อุปกาชีวกกล่าวว่า)

สากุณิโกว สกุณํ (๑) ยถา พนฺธิตุมิจฺฉติ

อาหริเมน รูเปน น มํ ตฺวํ พาธยิสฺสสิ.

เจ้าจะตามเบียดเบียนเราด้วยรูปที่ตกแต่ง

เหมือนอย่างพรานนกประสงค์จะตามเบียดเบียนนก

ไม่ได้ดอกนะ

(เรากล่าวว่า)

อิมญฺจ เม ปุตฺตผลํ กาฬ อุปฺปาทิตํ ตยา

ตํ มํ ปุตฺตวตึ สนฺตึ กสฺส โอหาย คจฺฉสิ.

ท่านกาฬะ ก็ผลคือลูกของเรานี้ท่านทำให้เกิดมาแล้ว

ท่านจะละทิ้งดิฉันซึ่งมีลูกไปเพื่ออะไรเล่า

(อุปกาชีวกกล่าวว่า)

ชหนฺติ ปุตฺเต สปฺปญฺญา ตโต ญาตี ตโต ธนํ

ปพฺพชนฺติ มหาวีรา นาโค เฉตฺวาว พนฺธนํ.

ท่านผู้มีปัญญาทั้งหลาย มีความเพียรมาก ย่อมละพวกลูก

จากนั้นก็ละพวกญาติ ต่อจากนั้นก็ละทรัพย์

ตัดเครื่องผูกพันได้ขาด แล้วออกบวช

เหมือนพญาช้างทำเครื่องผูกให้ขาดแล้วหนีไป

(เรากล่าวว่า)

อิทานิ เต อิมํ ปุตฺตํ ทณฺเฑน ฉุริกาย วา

ภูมิยํ วา นิสุมฺเภยฺยํ (๑) ปุตฺตโสกา น คจฺฉสิ.

บัดนี้ ดิฉันจะเอาท่อนไม้ทุบ

หรือเอากริชแทงลูกคนนี้ของท่านให้ล้มลงเหนือพื้นดิน

เพราะความเศร้าโศกถึงลูก

ท่านจะไปไม่ได้แน่

(อุปกาชีวกกล่าวว่า)

สเจ ปุตฺตํ สิงฺคาลานํ กุกฺกุรานํ ปทาหิสิ

น มํ ปุตฺตกเต (๑) ชมฺมิ ปุนราวตฺตยิสฺสสิ.

ถึงเจ้าจักยอมมอบลูกให้ฝูงสุนัขจิ้งจอก(กินเป็นอาหาร)

แน่ะหญิงเลว เพราะลูกเป็นต้นเหตุ

เจ้าจักทำเราให้หวนกลับมาอีกไม่ได้ดอก

(เรากล่าวว่า)

หนฺท โข ทานิ ภทนฺเต กุหึ กาฬ คมิสฺสสิ

กตมํ คามํ นิคมํ นครํ ราชธานิโย.

ท่านกาฬะผู้เจริญ บัดนี้ ท่านจักไปที่ไหน

จะเป็นหมู่บ้าน นิคม นคร ราชธานีไหน ก็เชิญเถิด

(อุปกาชีวกกล่าวว่า)

อหุมฺห ปุพฺเพ คณิโน อสฺสมณา สมณมานิโน

คาเมน คามํ วิจริมฺห นคเร ราชธานิโย.

เมื่อก่อน เราเป็นเจ้าคณะ

ไม่เป็นสมณะ แต่สำคัญตัวว่าเป็นสมณะ

ได้เที่ยวไปตามหมู่บ้านทุกหมู่บ้าน ทุกนคร ทุกราชธานี

เอโส หิ ภควา พุทฺโธ นทึ เนรญฺชรํ ปติ

สพฺพทุกฺขปฺปหานาย ธมฺมํ เทเสติ ปาณินํ

ตสฺสาหํ สนฺติกํ คจฺฉํ โส เม สตฺถา ภวิสฺสติ.

พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นตรัสรู้ ณ ที่ใกล้ฝั่งแม่น้ำเนรัญชรา

ทรงแสดงธรรมโปรดหมู่สัตว์เพื่อให้ละทุกข์ทั้งปวง

เราควรจักไปเฝ้าพระองค์

พระองค์จักเป็นศาสดาของเรา

(เรากล่าวว่า)

วนฺทนํ ทานิ วชฺชาสิ โลกนาถํ อนุตฺตรํ

ปทกฺขิณญฺจ กตฺวาน อาทิเสยฺยาสิ ทกฺขิณํ.

บัดนี้ ขอท่านพึงกราบทูลพระโลกนาถผู้ยอดเยี่ยม

ถึงการถวายอภิวาทของดิฉัน

และพึงทำประทักษิณ

แล้วอุทิศส่วนบุญให้ดิฉันด้วย

(อุปกาชีวกกล่าวว่า)

เอตํ โข ลพฺภมเมฺหหิ ยถา ภาสสิ ตํ จาเป

วนฺทนํ ทานิ เต วชฺชํ โลกนาถํ อนุตฺตรํ

ปทกฺขิณญฺจ กตฺวาน อาทิสิสฺสามิ ทกฺขิณํ.

แม่จาปา ข้อที่เจ้าพูดกับเรา เรารับได้

บัดนี้เราจักกราบทูลพระโลกนาถผู้ยอดเยี่ยม

ถึงการถวายอภิวาทของเจ้า

และจักทำประทักษิณ

แล้วอุทิศส่วนบุญให้แก่เจ้าแน่

ตโต จ กาโฬ ปกฺกามิ นทึ เนรญฺชรํ ปติ

โส อทฺทสาสิ สมฺพุทฺธํ เทเสนฺตํ อมตํ ปทํ.

ต่อแต่นั้น ท่านกาฬะได้เดินทางไปใกล้ฝั่งแม่น้ำเนรัญชรา

ได้พบพระสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้กำลังทรงแสดงอมตบท

ทุกฺขํ ทุกฺขสมุปฺปาทํ ทุกฺขสฺส จ อติกฺกมํ

อริยฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ ทุกฺขูปสมคามินํ.

คือ ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ความดับทุกข์

และอริยมรรคมีองค์ ๘ เป็นข้อปฏิบัติให้ถึงความดับทุกข์

ตสฺส ปาทานิ วนฺทิตฺวา กตฺวาน นํ ปทกฺขิณํ

จาปาย อาทิสิตฺวาน ปพฺพชึ อนคาริยํ

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ.

จาปา เถรี.

ถวายอภิวาทพระยุคลบาทของพระองค์

ทำประทักษิณพระองค์

แล้วอุทิศส่วนบุญให้จาปา

บวชเป็นบรรพชิต บรรลุวิชชา ๓

ได้ทำตามคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าแล้ว