arnon.worldSign in

พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย สุตตนิบาต · อุรควรรค

๘. เมตตสูตร เล่ม ๒๕

Text layerBuddha’s wordsItems ๓๐๘ (Royal Thai)8/12 in อุรควรรค4 editionsThis collection answers by quoting only — the text as each edition has it, never summarised, interpreted, or scored for reliability

พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย สุตตนิบาต อุรควรรค เมตตสูตร (Royal Thai Volume 25 · Mahachula Volume 25 · Mahamakut Volume 46 · Chaloem Phrakiat Volume 25)

ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 25, pp. 527–529

Page 527

๘. เมตตสูตร

ว่าด้วยการแผ่เมตตาจิต

{๓๐๘} [๑๔๓] กุลบุตรผู้ฉลาดในประโยชน์ ปรารถนาจะตรัสรู้บทที่สงบ พึงบำเพ็ญไตรสิกขา พึงเป็นผู้อาจหาญ ชื่อสัตย์ ปฏิบัติตรง ว่าง่าย อ่อนโยน และไม่เย่อหยิ่ง

Footnotes (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเพื่อเป็นพระปริตร(บทสวดป้องกันภัยอันตราย)และเป็นบทเจริญกัมมัฏฐานแก่พวกภิกษุในพระนครสาวัตถีซึ่งไปอยู่ป่าแล้วถูกพวกเทวดารบกวนจึงกลับมา เฝ้าพระองค์ (ขุ.ขุ.อ. ๒๐๘, ขุ.สุ.อ. ๑/๒๐๕)
  2. ๒กุลบุตรผู้ฉลาดในประโยชน์ มี ๕ ประเภท คือ (๑) ผู้บวชเป็นภิกษุในพระพุทธศาสนาแล้วตั้งตนไว้ชอบ ละอเนสนาคือการเลี้ยงชีพด้วยวิธีการที่ไม่เหมาะสม ๒๑ วิธี มีความมุ่งมั่นดำรงตนอยู่ในปาริสุทธิศีล ๔ กล่าวคือ บำเพ็ญปาติโมกขสังวรศีลให้บริบูรณ์ด้วยศรัทธา อินทรียสังวรศีลให้บริบูรณ์ด้วยสติ อาชีวปาริสุทธิศีลให้บริบูรณ์ด้วยวิริยะ และปัจจยสันนิสิตศีลให้บริบูรณ์ด้วยปัญญา (๒) ผู้บวชเป็นภิกษุในพระพุทธศาสนาแล้วชำระปาติโมกขสังวรศีลให้ บริสุทธิ์ด้วยการไม่ล่วงละเมิดกองอาบัติ ๗ กอง ชำระอินทรียสังวรศีลให้บริสุทธิ์ด้วยการไม่ให้ อกุศลธรรมทั้งหลายมีอภิชฌาเป็นต้นเกิดขึ้นในเมื่อจิตรับรู้อารมณ์ทางทวาร ๖ ชำระอาชีวปาริสุทธิ์ศีล ให้บริสุทธิ์ด้วยการละเว้นอเนสนาและด้วยการใช้สอยปัจจัย ๔ ตามที่วิญญูชนสรรเสริญ ชำระปัจจยสันนิสิตศีลด้วยการพิจารณาการใช้สอยปัจจัย และมีสัมปชัญญะในการผลัดเปลี่ยนอิริยาบถ ๔ ตลอดเวลา (๓) ผู้บวชเป็นภิกษุในพระพุทธศาสนาแล้วรู้ว่าศีลจะผ่องแผ้วได้เพราะอาศัยญาณปัญญา เหมือนผ้าสกปรกจะสะอาดได้เพราะอาศัยนํ้าเกลือเป็นต้น จึงใช้นํ้าคือญาณปัญญฺาชำระ ทำศีล ให้บริสุทธิ์ผ่องแผ้ว เป็นผู้ไม่ประมาทรักษากองศีลของตนอย่างเคร่งครัดเหมือนนกต้อยตีวิดหวงไข่ เหมือนจามรีปกป้องหาง เหมือนนารีมีบุตรน้อยคนเดียวถนอมบุตรสุดที่รัก และเหมือนคนตาเดียวทะนุบำรุงนัยน์ต่ำช้างเดียวนั้น หมั่นพิจารณาตนทั้งเช้าและเย็น ก็มองไม่เห็นโทษจากการละเมิดศีลแม้เพียงเล็กน้อย (๔) ผู้บวชเป็นภิกษุในพระพุทธศาสนาแล้วตั้งมั่นอยู่ในศีลอันไม่ทำให้เดือดร้อนใจ หมั่นบำเพ็ญข้อปฏิบัติเพื่อข่มกิเลส แล้วกระทำกสิณบริกรรมยังสมาบัติ ๘ ให้เกิด (๕) ผู้บวชเป็นภิกษุในพระพุทธศาสนาแล้วออกจากสมาบัติพิจารณาสังขารทั้งหลายจนบรรลุอรหัตผลซึ่งจัดว่าเป็น ยอดในบรรดากุลบุตรผู้ฉลาดในประโยชน์ ในพระสูตรนี้หมายถึงกุลบุตร ๔ ประเภทข้างต้น เพราะประเภทที่ ๕ สำเร็จเป็นพระอรหันต์แล้ว (ขุ.ขุ.อ. ๒๑๒-๒๑๓, ขุ.สุ.อ. ๑/๒๐๕-๒๐๗)
  3. ๓บทที่สงบ หมายถึงพระนิพพาน (ขุ.ขุ.อ. ๒๑๒, ขุ.สุ.อ. ๑/๒๐๕)
Page 528

๘. เมตตสูตร

[๑๔๔] กุลบุตรนั้นพึงเป็นผู้สันโดษ เลี้ยงง่าย มีธุระให้น้อย ทำตัวให้เบา มีอินทรีย์สงบ มีปัญญารักษาตน ไม่คะนอง ไม่พัวพันในสกุลทั้งหลาย[๑๔๕] ไม่พึงประพฤติทุจริตอะไร ๆ ที่จะเป็นเหตุให้คนอื่นที่เป็นวิญญูชนตำหนิเอาได้ พึงแผ่เมตตาจิตในสัตว์ทั้งหลายว่า ‘ขอสัตว์ทั้งปวงจงเป็นผู้มีความสุข มีความเกษม มีตน เป็นสุขเถิด[๑๔๖] สัตว์มีชีวิตทั้งหลายไม่เหลือ ทั้งที่เป็นผู้สะดุ้งกลัวหรือเป็นผู้มั่นคง ที่มีร่างกายยาวหรือใหญ่ทั้งที่ปานกลางหรือสั้น ทั้งที่ผอมหรืออ้วน[๑๔๗] ทั้งที่เคยเห็นหรือยังไม่เคยเห็น ทั้งที่อยู่ไกลหรืออยู่ใกล้ ทั้งที่เกิดแล้วหรือแสวงหาที่เกิด ขอสัตว์เหล่านั้นทั้งหมด จงเป็นผู้มีตนเป็นสุขเถิด[๑๔๘] สัตว์ทุกประเภทไม่พึงข่มเหงกัน ไม่พึงดูหมิ่นกันในที่ทุกหนทุกแห่ง ไม่พึงมุ่งร้ายต่อกันเพราะความโกรธและ ความเคียดแค้น’ ดังนี้

Footnotes (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑ทำตัวให้เบา หมายถึงเป็นผู้มีบริขารน้อย มีเพียงอัฐบริขารเที่ยวไป (ขุ.ขุ.อ. ๒๑๗, ขุ.สุ.อ. ๑/๒๑๑)
  2. ๒ผู้มั่นคง หมายถึงพระอรหันต์ซึ่งเป็นผู้ละตัณหาและความกลัวภัยได้แล้ว (ขุ.ขุ.อ. ๒๒๐. ขุ.สุ.อ. ๑/๒๑๕)
  3. ๓ทั้งที่เกิดแล้วหรือแสวงหาที่เกิด คำว่า ทั้งที่เกิดแล้ว (ภูตะ) หมายถึงพระอรหันตขีณาสพ ซึ่งเป็นผู้เกิดเสร็จสิ้นแล้วคือจักไม่เกิดอีกต่อไปคำว่าแสวงหาที่เกิด (สัมภเวสี) หมายถึงพระเสขบุคคล ๗ จำพวกและปุถชนทั้งหลาย (ขุ.ขุ.อ. ๒๒๑, ขุ.สุ.อ. ๑/๒๑๖)
Page 529

[๑๔๙] กุลบุตรผู้ฉลาดในประโยชน์พึงแผ่เมตตาจิตอย่างไม่มีขอบเขตไปในสัตว์ทั้งปวง เหมือนแม่รักถนอมลูกในไสัที่มีอยู่เพียงคนเดียว แม้ชีวิตก็ยอมสละให้ได้ฉะนั้น[๑๕๐] ก็กุลบุตรนั้นพึงแผ่เมตตาจิตอย่างไม่มีขอบเขต ไม่มีเวร ไม่มีศัตรู ทั้งเบื้องบน เบื้องล่าง และท่ามกลาง

[๑๕๑] กุลบุตรผู้เจริญเมตตานั้นจะยืน เดิน นั่ง หรือนอนอยู่ก็ตาม พึงตั้งสตินี้ไว้ตลอดเวลาที่ยังไม่มีความง่วง บัณฑิตทั้งหลายเรียกวิหารธรรมนี้ว่า เป็นพรหมวิหารในธรรมวินัยนี้[๑๕๒] กุลบุตรผู้เจริญเมตตาไม่ยึดมั่นความเห็นผิด มีศีล สมบูรณ์ด้วยทัสสนะ(โสดาปัตติมรรค) กำจัดความยินดีในกิเลสกามและวัตถุกามได้แล้ว จะไม่ต้องกลับมาเกิดในกามภพอีก

๙. เหมวตสูตร

ว่าด้วยเหมวตยักษ์ทูลถามปัญหา

{๓๐๙} [๑๕๓] (สาตาคิรยักษ์กล่าวว่า)

วันนี้เป็นวันอุโบสถ ๑๕ ค่ำ ราตรีสว่างไสวด้วยทิพโยภาส เราทั้งสองไปเฝ้าพระโคดมผู้เป็นพระศาสดาที่มีพระนามเลื่องลือกันดีกว่า

Footnotes (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑ในที่นี้ เบื้องบน หมายถึงอรูปภพ ได้แก่ อรูปพรหม ๔ ชั้น เบื้องล่าง หมายถึงกามภพ ได้แก่ อบายภูมิ ๔ (คือ นรก สัตว์ดิรัจฉาน เปรตวสัย อสุรกาย) มนุษย ๑ และกามาพจรสวรรค์ ๖ ชั้น ท่ามกลาง หมายถึงรูปภพ ได้แก่ รูปพรหม ๑๖ ชั้น (นัย ขุ.ขุ.อ. ๒๒๓, ขุ.สุ.อ. ๑/๒๑๘)

End of ๘. เมตตสูตร