๑๓. อุทยปัญหา เล่ม ๒๕

[๑๑๑๑] เพราะเหตุนั้น ภิกษุผู้รู้อยู่ เมื่อเห็นหมู่สัตว์นี้ผู้ติดข้องอยู่ในบ่วงแห่งมัจจุว่าเป็นผู้ติดอยู่ในขันธ์เครื่องยึดถือ พึงเป็นผู้มีสติ ไม่ยึดมั่นขันธ์อะไร ๆ ในโลกทั้งปวง

จบ ภัทราวุมาณวปัญหาที่ ๑๒

๑๓. อุทยมาณวปัญหา

ว่าด้วยปัญหาของท่านอุทยมาณพ

{๔๓๗} [๑๑๑๒] (ท่านอุทยะกราบทูลว่า)

ข้าพระองค์มีความประสงค์ถามปัญหา จึงได้มาเฝ้าพระองค์ผู้มีฌาน ไม่มีธุลีกิเลส ประทับอยู่ (ที่ปาสาณกเจดีย์) ทรงทำกิจเสร็จแล้ว ไม่มีอาสวะ ทรงถึงฝั่งแห่งธรรมทั้งปวง ขอพระองค์โปรดตรัสบอกสัญญาวิโมกข์อันเป็นเครื่องทำลายอวิชชาด้วยเถิด[๑๑๑๓] (พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า ดูก่อนอุทยะ)

เราขอบอกสัญญาวิโมกข์อันเป็นเครื่องละกามฉันทะและโทมนัสทั้งสองอย่าง เป็นเครื่องบรรเทาถีนะ (ความง่วง) เป็นเครื่องกั้นกุกกุจจะ (ความรำคาญ)

[๑๑๑๔] เราขอบอกอัญญาวิโมกข์อันมีอุเบกขาและสติหมดจด มีความตรึกประกอบด้วยธรรมเป็นเบื้องหน้า เป็นเครื่องทำลายอวิชชา

๑๓. อุทยมาณวปัญหา

[๑๑๑๕] (ท่านอุทยะทูลถามว่า)

สัตว์โลกมีอะไรประกอบไว้ อะไรเล่าเป็นเหตุเที่ยวไปของสัตว์โลกนั้น พระองค์ตรัสว่านิพพานเพราะละอะไรเสียได้[๑๑๑๖] (พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า)

สัตว์โลกมีความเพลิดเพลินประกอบไว้ วิตกเป็นเหตุเที่ยวไปของสัตว์โลกนั้น เรากล่าวว่านิพพานเพราะละตัณหาเสียได้[๑๑๑๗] (ท่านอุทยะกราบทูลต่อไปว่า)

เมื่อสัตว์โลกมีสติอย่างไรเที่ยวไป วิญญาณจึงดับพวกข้าพระองค์มาแล้วเพื่อทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้า พวกข้าพระองค์จะขอฟังพระดำรัสนั้นของพระองค์[๑๑๑๘] (พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า)

เมื่อสัตว์โลกไม่เพลิดเพลินเวทนาในภายในและภายนอกเป็นผู้มีสติอย่างนี้เที่ยวไป วิญญาณจึงดับ

จบ อุทยมาณวปัญหาที่ ๑๓

๑๔. โปสาลมาณวปัญหา

ว่าด้วยปัญหาของท่านโปสาลมาณพ

{๔๓๘} [๑๑๑๙] (ท่านโปสาละทูลถามว่า)

พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์ใดไม่ทรงมีความหวั่นไหวทรงตัดความสงสัยได้แล้ว ทรงถึงฝั่งแห่งธรรมทั้งปวงทรงแสดงอดีตอยู่ ข้าพระองค์มีความประสงค์ถามปัญหา จึงมาเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น[๑๑๒๐] ข้าแต่พระศากยเจ้า ข้าพระองค์ขอทูลถามถึงญาณของบุคคลผู้ก้าวล่วงรูปสัญญาได้แล้ว ละรูปกายทั้งหมดแล้วเห็นอยู่ทั้งภายในภายนอกว่า ‘นัตถิ กิญจิ ไม่มีอะไร’ ดังนี้ บุคคลอย่างนั้นควรจะแนะนำอย่างไร[๑๑๒๑] (พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า ดูก่อนโปสาละ)

ตถาคตรู้ยิ่งซึ่งวิญญาณฐิติ (ภูมิเป็นที่ตั้งแห่งวิญญาณ) ทั้งหมด ย่อมรู้จักบุคคลนั้นผู้ดำรงอยู่ ผู้น้อมไปแล้วในอากิญจัญญายตนสมาบัติ มีสมาบัตินั้นเป็นเบื้องหน้า

[๑๑๒๒] บุคคลนั้นรู้กรรมว่าเป็นเหตุให้เกิดในอากิญจัญญายตนภพมีความเพลิดเพลินเป็นเครื่องประกอบดังนี้ ครั้นรู้จักกรรมนั้นอย่างนี้แล้ว ในลำดับนั้นก็พิจารณาเห็น (ธรรม) ในสมาบัตินั้น นั้นเป็นญาณอันเที่ยงแท้ของบุคคลนั้นผู้เป็นพราหมณ์ที่อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว

จบ โปสาลมาณวปัญหาที่ ๑๔