๑. อชิตปัญหา เล่ม ๒๕

[๑๐๓๕] “ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ ผู้มีพระจักษุ พราหมณ์พาวรีพร้อมด้วยพวกศิษย์มีจิตเบิกบานโสมนัส ขอถวายบังคมพระยุคลบาทของพระองค์”[๑๐๓๖] พระพุทธเจ้าตรัสว่า “ขอพราหมณ์พาวรีพร้อมด้วยพวกศิษย์จงมีความสุขกันเถิด และท่านเองก็ขอให้มีความสุข มีชีวิตอยู่ยืนนานเถิด มาณพ[๑๐๓๗] ท่านทั้งหลายเราให้โอกาสแล้ว ปรารถนาจะถามข้อสงสัยในใจข้อใด ก็จงถามข้อสงสัยนั้น ทั้งของพวกพราหมณ์พาวรี ของท่านเอง หรือของพราหมณ์ทั้งหลายได้ทุก ๆ ข้อ”[๑๐๓๘] เมื่อพระสัมพุทธเจ้าทรงประทานโอกาสแล้ว อชิตพราหมณ์จึงนั่งประนมมือ แล้วทูลถามปัญหาเป็นข้อแรกกะพระตถาคตเจ้าในบริษัทนั้น

จบ วัตถุคาถา

๑. อชิตมาณวปัญหา

ว่าด้วยปัญหาของอชิตมาณพ

{๔๒๕} [๑๐๓๙] (ท่านอชิตะทูลถามว่า)

โลกอันอะไรเล่าหุ้มห่อไว้ โลกไม่ปรากฏเพราะเหตุอะไรสิอะไรเล่าเป็นเครื่องฉาบทาโลกนั้น ขอพระองค์จงตรัสบอก อะไรเล่าเป็นภัยใหญ่ของโลกนั้น

๑. อชิตมาณวปัญหา

[๑๐๔๐] (พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า ดูก่อนอชิตะ)

โลกอันอวิชชาหุ้มห่อไว้ โลกไม่ปรากฏเพราะความตระหนี่ (และความประมาท) เรากล่าวตัณหาว่าเป็นเครื่องฉาบทาโลก ทุกข์เป็นภัยใหญ่ของโลกนั้น

[๑๐๔๑] (ท่านอชิตะทูลถามว่า)

กระแสทั้งหลายย่อมไหลไปในอายตนะทั้งปวง อะไรเป็นเครื่องกั้นกระแสทั้งหลาย ขอพระองค์จงตรัสบอกธรรมเป็นเครื่องกั้นกระแสทั้งหลาย กระแสทั้งหลายอันอะไรย่อมปิดกั้นได้[๑๐๔๒] (พระผู้มีพระภาคเจ้าตอบว่า ดูก่อนอชิตะ)

กระแสเหล่าใดบรรดามีในโลก สติเป็นเครื่องกั้น กระแสเหล่านั้น เรากล่าวสติว่าเป็นเครื่องกั้นกระแสทั้งหลาย กระแสเหล่านั้นอันปัญญาย่อมปิดกั้นได้[๑๐๔๓] (ท่านอชิตะทูลถามว่า ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์)

ปัญญา สติ และนามรูป ย่อมดับไป ณ ที่ไหน ข้าพระองค์ ทูลถามแล้ว ขอพระองค์จงตรัสบอกความข้อนั้นแก่ข้าพระองค์ด้วยเถิด[๑๐๔๔] (พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า ดูก่อนอชิตะ)

ท่านได้ถามปัญหาข้อใดแล้ว เราจะแก้ปัญหาข้อนั้นแก่ท่านนามรูปดับไปไม่มีเหลือ ณ ที่ใด นามรูป (รวมปัญญาและสติ) นั้นก็ดับไป ณ ที่นั้น เพราะวิญญาณดับ

[๑๐๔๕] (ท่านอชิตะทูลถามว่า ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์)

ปวงท่านผู้ได้ตรัสรู้ธรรมแล้ว และผู้ยังเป็นเสขบุคคลอยู่ในพระศาสนานี้ มีอยู่เป็นจำนวนมาก ข้าพระองค์ทูลถามแล้ว ขอพระองค์ผู้มีพระปรีชาได้โปรดตรัสบอกข้อปฏิบัติของท่านเหล่านั้นแก่ข้าพระองค์ด้วยเถิด[๑๐๔๖] (พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า ดูก่อนอชิตะ)

ภิกษุไม่พึงกำหนัดยินดีในกามทั้งหลาย พึงเป็นผู้มีใจไม่ขุ่นมัว ฉลาดในธรรมทั้งปวง มีสติอยู่

จบ อชิตมาณวปัญหาที่ ๑

๒. ติสสเมตเตยยมาณวปัญหา

ว่าด้วยปัญหาของท่านติสสเมตเตยยมาณพ

{๔๒๖} [๑๐๔๗] (ท่านติสสเมตเตยยะทูลถามว่า)

ใครเป็นผู้สันโดษแล้วในโลกนี้ ความหวั่นไหวย่อมไม่มีแก่ใคร ใครรู้ส่วนสุดทั้งสองแล้ว ย่อมไม่ยึดติดอยู่ในท่ามกลางด้วยปัญญา พระองค์ตรัสเรียกใครว่าเป็นมหาบุรุษใครก้าวล่วงตัณหาเป็นเครื่องเย็บไว้ในโลกนี้ได้แล้ว[๑๐๔๘] (พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า ดูก่อนเมตเตยยะ)

ภิกษุผู้ประพฤติพรหมจรรย์เพราะเห็นโทษในกามทั้งหลายเป็นผู้ปราศจากตัณหา มีสติทุกเมื่อ ทราบแล้ว ดับกิเลสได้แล้ว ความหวั่นไหวย่อมไม่มีแก่ภิกษุนั้น