๓. ปุณณกปัญหา เล่ม ๒๕

๓. ปุณณกมาณวปัญหา

[๑๐๔๙] ภิกษุนั้นรู้ยิ่งซึ่งส่วนสุดทั้งสองและท่ามกลางด้วยปัญญาแล้วไม่ติดอยู่ เราเรียกภิกษุนั้นว่าเป็นมหาบุรุษ ภิกษุนั้นก้าวล่วงตัณหาเป็นเครื่องเย็บไว้ในโลกนี้ได้แล้ว

จบ ติสสเมตเตยยมาณวปัญหาที่ ๒

๓. ปุณณกมาณวปัญหา

ว่าด้วยปัญหาของท่านปุณณกมาณพ

{๔๒๗} [๑๐๕๐] (ท่านปุณณกะทูลถามดังนี้ว่า)

ข้าพระองค์มีความประสงค์ด้วยปัญหาจึงมาเฝ้าพระองค์ผู้ไม่มีเหตุให้หวั่นไหว ผู้ทรงเห็นรากเหง้าของกุศลและอกุศล ฤๅษี มนุษย์ กษัตริย์ และพราหมณ์เป็นอันมากในโลกนี้อาศัยอะไรจึงพากันแสวงหายัญคือไทยธรรมแก่เทวดาทั้งหลาย ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า ข้าพระองค์ขอทูลถามปัญหานั้น ขอพระองค์จงตรัสบอกปัญหานั้นแก่ข้าพระองค์ด้วยเถิด[๑๐๕๑] (พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า ดูก่อนปุณณกะ)

ฤๅษี มนุษย์ กษัตริย์ พราหมณ์เป็นอันมากในโลกนี้ที่พากันแสวงหายัญคือไทยธรรมแก่เทวดาทั้งหลาย หวังความเป็นอย่างนี้ (ความเป็นมนุษย์เป็นต้น) อาศัยชราจึงพากันแสวงหายัญคือไทยธรรมแก่เทวดาทั้งหลาย

[๑๐๕๒] (ท่านปุณณกะทูลถามต่อไปว่า)

ฤๅษี มนุษย์ กษัตริย์ พราหมณ์ พวกใดพวกหนึ่งที่แสวงหายัญคือไทยธรรมแก่เทวดาทั้งหลายมีเป็นอันมากในโลกนี้ ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้นิรทุกข์ ผู้บูชายัญเหล่านั้น ไม่ประมาทแล้วในทางยัญ ข้ามพ้นชาติและชรากันได้แลหรือ ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า ข้าพระองค์ขอทูลถามปัญหานั้น ขอพระองค์จงตรัสบอกปัญหานั้นแก่ข้าพระองค์ด้วยเถิด[๑๐๕๓] (พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า ดูก่อนปุณณกะ)

ชนทั้งหลายย่อมหวัง ย่อมชม ย่อมชอบ ย่อมบูชา ย่อมรำพันถึงกามกันอยู่ เพราะอาศัยลาภ ชนเหล่านั้นยังประกอบการบูชายัญ ยังกำหนัดแล้วด้วยความยินดีในภพ เรากล่าวว่ายังข้ามพ้นชาติและชราไปไม่ได้

[๑๐๕๔] (ท่านปุณณกะทูลถามต่อไปว่า ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์)

ถ้าชนผู้ประกอบการบูชาด้วยยัญทั้งหลายเหล่านั้นยังข้ามพ้นชาติและชราไปไม่ได้ ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์เมื่อเป็นดังนี้ บัดนี้ใครเล่าในเทวโลกและมนุษยโลกข้ามพ้นชาติและชราไปได้แล้ว ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า ข้าพระองค์ขอทูลถามปัญหานั้น ขอพระองค์จงตรัสบอกปัญหานั้นแก่ข้าพระองค์[๑๐๕๕] (พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า ดูก่อนปุณณกะ)

บุคคลใดรู้อัตภาพของผู้อื่นและอัตภาพของตนเป็นต้นในโลก ไม่มีความหวั่นไหวในโลกไหน ๆ เรากล่าวว่า บุคคล

๔. เมตตคูมาณวปัญหา

นั้นเป็นผู้สงบระงับแล้ว ปราศจากควันกิเลสมีกายทุจริตเป็นต้น ปราศจากทุกข์เพราะราคะเป็นต้น ปราศจากความทะยานอยาก ข้ามชาติและชราได้แล้ว

จบ ปุณณกมาณวปัญหาที่ ๓

๔. เมตตคูมาณวปัญหา

ว่าด้วยปัญหาของท่านเมตตคูมาณพ

{๔๒๘} [๑๐๕๖] (ท่านเมตตคูทูลถามว่า)

ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า ข้าพระองค์ขอทูลถามพระองค์ ขอพระองค์จงตรัสบอกปัญหานั้น แก่ข้าพระองค์ข้าพระองค์ย่อมสำคัญพระองค์ว่าเป็นผู้จบเวท อบรมพระองค์แล้ว ความทุกข์ทั้งปวงในโลกซึ่งมีจำนวนมากเกิดแต่ที่ไหนหนอ[๑๐๕๗] (พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า ดูก่อนเมตตคู)

ท่านถามถึงเหตุเกิดแห่งทุกข์กะเราแล้ว เราก็จะบอกเหตุเกิดแห่งทุกข์นั้นตามที่เรารู้ ความทุกข์ทั้งปวงในโลกซึ่งมีจำนวนมากเกิดมาจากอุปธิ

[๑๐๕๘] ผู้ใดแลเป็นคนไม่รู้ ก่ออุปธิไว้ ผู้นั้นเป็นคนเขลา ย่อมเข้าถึงทุกข์บ่อย ๆ เพราะเหตุนั้น บุคคลผู้รู้ประจักษ์เห็นว่าชาติเป็นเหตุเกิดแห่งทุกข์จึงไม่พึงก่ออุปธิ