๒๓. นาควรรค เล่ม ๒๕

๒๓. นาควรรค ๑ เรื่องของพระองค์

๙. เรื่องสาวกเดียรถีย์

[๓๑๘] สัตว์ทั้งหลายผู้ถือมั่นมิจฉาทิฏฐิมักอวดรู้ในสิ่งที่ไม่มีโทษ ว่ามีโทษ แต่ในสิ่งที่มีโทษ กลับเห็นว่าไม่มีโทษ จึงต้อง ถึงทุคติ

[๓๑๙] ส่วนสัตว์ทั้งหลายผู้ถือมั่นสัมมาทิฏฐิ รู้ธรรมที่มีโทษโดย ความเป็นธรรมมีโทษ และธรรมที่ไม่มีโทษก็รู้ว่า เป็นธรรมไม่มีโทษ ย่อมถึงสุคติ

จบ นิรยวรรคที่ ๒๒

๒๓. นาควรรค

หมวดว่าด้วยช้าง

๑.เรื่องของพระองค์

![๓๒๐] เราจักอดกลั้นถ้อยคำที่กล่าวล่วงเกิน ดุจช้างอดทนต่อ ลูกศรที่ยิงไปจากแล่งในสงคราม เพราะคนส่วนมากทุศีล

{๓๓} ![๓๒๑] คนทั้งหลายสามารถนำสัตว์พาหนะที่ฝึกแล้วเข้าไปในที่ชุมนุมชนได้ พระราชาย่อมทรงสัตว์พาหนะที่ฝึกแล้ว ในหมู่มนุษย์ ผู้ที่ฝึกตนแล้ว อดทนถ้อยคำที่กล่าวล่วงเกินได้ เป็นผู้ประเสริฐสุด

พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ธรรมบท

![๓๒๒] ม้าอัสดร ม้าอาชาไนย ม้าสินธพ และช้างใหญ่ที่เรียก ว่ากุญชรที่ฝึกแล้ว เป็นสัตว์ประเสริฐ แต่บุคคลผู้ฝึกตนแล้ว ประเสริฐกว่าสัตว์พาหนะเหล่านั้น

๒. เรื่องภิกษุเคยเป็นนายควาญช้าง

[๓๒๓] บุคคลจะไปยังทิศที่ยังไม่เคยไปด้วยยานพาหนะเหล่านั้น เหมือนอย่างที่คนผู้ฝึกแล้วไปได้ด้วยตนที่ฝึกที่ทรมานดีแล้ว หาได้ไม่

๓. เรื่องบุตรพราหมณ์เฒ่า

![๓๒๔] ช้างนามว่าธนปาลกะ ตกมันจัด ห้ามได้ยาก ถูกผูกไว้ ไม่ย่อมบริโภคฟ่อนหญ้า ช้างนั้นระลึกถึงอยู่แต่ป่านาควัน

๔. เรื่องพระเจ้าปเสนทิโกศล

[๓๒๕] เมื่อบุคคลรับประทานมาก จึงมักง่วง สัปหงก นอน กระสับกระส่าย เหมือนสุกรใหญ่ที่เขาปรนปรือด้วย อาหาร ย่อมมึนซึมเข้าห้องนอนบ่อย ๆ

๒๓. นาควรรค ๗. เรื่องภิกษุหลายรูป

๕. เรื่องสามเณรสานุ

[๓๒๖] เมื่อก่อน จิตนี้ได้เที่ยวจาริกไปตามความปรารถนา ตามความใคร่ ตามความสบาย วันนี้ เราจักข่มจิตนั้นโดย อุบายแยบคาย เหมือนควาญช้างข่มช้างตัวตกมันให้ได้

๖. เรืองช้างปาเวยยกะ

[๓๒๗] ท่านทั้งหลายจงยินดีในความไม่ประมาท จงตามรักษา จิตของตน จงถอนตนขึ้นจากหล่มคือกิเลสที่ถอนได้ยาก ดุจช้างตกหล่มถอนตนขึ้นฉะนั้น

๗. เรื่องภิกษุหลายรูป

[๓๒๘] ถ้าบุคคลพึงได้ผู้มีปัญญา ไปกันได้ เป็นนักปราชญ์ คอย ช่วยเหลือกันมาเป็นสหาย ก็พึงกำจัดอันตรายทั้งปวงเสีย มีสติพอใจเที่ยวไปกับสหายนั้นเถิด

[๓๒๙] ถ้าไม่ได้ผู้มีปัญญา ที่ไปกันได้ เป็นนักปราชญ์ คอย ช่วยเหลือกันมาเป็นสหาย ก็พึงเที่ยวไปคนเดียว ดุจ พระราชาทรงสละแว่นแคว้นคือราชอาณาจักรเที่ยวไป พระองค์เดียว และดุจช้างมาตังคะละฝูงเที่ยวไปในป่า แต่ลำพังฉะนั้น

พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ธรรมบท

[๓๓๐] การเที่ยวไปคนเดียวดีกว่า เพราะความเป็นสหายไม่มีในคนพาล พึงเที่ยวไปคนเดียว และไม่พึงทำบาป ดุจ ช้างมาตังคะมีความขวนขวายน้อยเที่ยวไปในป่าแต่ลำพัง ฉะนั้น

๘. เรื่องมาร

[๓๓๑] เมื่อมีความต้องการเกิดขึ้น สหายทั้งหลายนำความสุข มาให้ได้ การยินดีด้วยปัจจัยตามมีตามได้นำความสุขมา ให้บุญนำความสุขมาให้ในเวลาสิ้นชีวิต การละทุกข์ ทั้งหมดเสียได้นำความสุขมาให้[๓๓๒] การปฏิบัติชอบในมารดานำความสุขมาให้ในโลก การ ปฏิบัติชอบในบิดานำความสุขมาให้ในโลก การปฏิบัติ ชอบในสมณะนำความสุขมาให้ในโลก การปฏิบัติชอบ ในผู้ลอยบาปได้แล้วมีพระพุทธเจ้าเป็นต้นนำความสุขมา ให้ในโลก[๓๓๓] ศีลนำความสุขมาให้ตราบเท่าชรา ศรัทธาตั้งมั่นแล้วนำความสุขมาให้ การได้ปัญญานำความสุขมาให้ การไม่ ทำบาปทุกอย่างนำความสุขมาให้

จบ นาควรรคที่ ๒๓

๒๔. ตัณหาวรรค ๑.เรื่องปลากปิละ

๒๔. ตัณหาวรรค

หมวดว่าด้วยตัณหา

๑. เรื่องปลากปิละ

{๓๔} [๓๓๔] ตัณหาย่อมเจริญแก่คนผู้มักประพฤติตัวประมาท ดุจเถาย่านทรายเจริญในป่า เขาต้องเร่ร่อนไปยังภพน้อยใหญ่ เหมือนวานรต้องการผลไม้จึงโลดแล่นไปในป่าฉะนั้น

[๓๓๕] ตัณหาอันชั่วช้าซึ่งซ่านไปในอารมณ์ต่าง ๆ นี้ครอบงำ ผู้ใดในโลก ความโศกของผู้นั้นย่อมเพิ่มพูนขึ้น เหมือน หญ้าคมบางที่ฝนตกรดแล้วงอกงามอยู่ในป่าฉะนั้น

[๓๓๖] แต่ผู้ใดครอบงำตัณหาอันชั่วช้าซึ่งซ่านไปในอารมณ์ต่าง ๆ ที่ก้าวพ้นได้ยากในโลกนั้นเสียได้ ความโศกย่อมตกไป จากผู้นั้น เหมือนหยดนํ้าตกไปจากใบบัวฉะนั้น

[๓๓๗] เพราะเหตุนั้น เราจึงขอบอกท่านทั้งหลาย ขอความ เจริญจงมีแก่ท่านทั้งหลายที่มาประชุมกันอยู่ในที่นี้ พวก ท่านจงขุดรากตัณหาเสีย เหมือนคนต้องการแฝกขุด หญ้าคมบางออกฉะนั้นเถิด มารอย่าได้รังควานพวกท่าน บ่อย ๆ เหมือนอย่างกระแสน้ำระรานไม้อ้อฉะนั้นเลย