๔. ปุปผวรรค เล่ม ๒๕

๔ โก อิมํ ปฐวึ วิเชสฺสติ ยมโลกญฺจ อิมํ สเทวกํ

โก ธมฺมปทํ สุเทสิตํ กุสโล ปุปฺผมิว ปเจสฺสติ ฯ

เสโข ปฐวึ วิเชสฺสติ ยมโลกญฺจ อิมํ สเทวกํ

เสโข ธมฺมปทํ สุเทสิตํ กุสโล ปุปฺผมิว ปเจสฺสติ ฯ

เผณูปมํ กายมิมํ วิทิตฺวา

มรีจิธมฺมํ อภิสมฺพุธาโน

เฉตฺวาน มารสฺส ปปุปฺผกานิ

อทสฺสนํ มจฺจุราชสฺส คจฺเฉ ฯ

ปุปฺผานิ เหว ปจินนฺตํ พฺยาสตฺตมนสํ นรํ

สุตฺตํ คามํ มโหโฆว มจฺจุ อาทาย คจฺฉติ ฯ

ปุปฺผานิ เหว ปจินนฺตํ พฺยาสตฺตมนสํ นรํ

อติตฺตํ เยว กาเมสุ อนฺตโก กุรุเต วสํ ฯ

ยถาปิ ภมโร ปุปฺผํ วณฺณวนฺตํ ๑ อเหฐยํ

ปเลติ รสมาทาย เอวํ คาเม มุนี จเร ฯ

น ปเรสํ วิโลมานิ น ปเรสํ กตากตํ

อตฺตโน ว อเวกฺเขยฺย กตานิ อกตานิ จ ฯ

ยถาปิ รุจิรํ ปุปฺผํ วณฺณวนฺตํ อคนฺธกํ

เอวํ สุภาสิตา วาจา อผลา โหติ อกุพฺพโต ฯ

ยถาปิ รุจิรํ ปุปฺผํ วณฺณวนฺตํ สคนฺธกํ ๑

เอวํ สุภาสิตา วาจา สผลา โหติ สุกุพฺพโต ฯ

ยถาปิ ปุปฺผราสิมฺหา กยิรา มาลาคุเฬ ๒ พหู

เอวํ ชาเตน มจฺเจน กตฺตพฺพํ กุสลํ พหุํ ฯ

น ปุปฺผคนฺโธ ปฏิวาตเมติ

น จนฺทนํ ตครมลฺลิกา วา

สตญฺจ คนฺโธ ปฏิวาตเมติ

สพฺพา ทิสา สปฺปุริโส ปวายติ ฯ

จนฺทนํ ตครํ วาปิ อุปฺปลํ อถ วสฺสิกี

เอเตสํ คนฺธชาตานํ สีลคนฺโธ อนุตฺตโร ฯ

อปฺปมตฺโต อยํ คนฺโธ ยฺวายํ ตครจนฺทนี

โย จ สีลวตํ คนฺโธ วาติ เทเวสุ อุตฺตโม ฯ

เตสํ สมฺปนฺนสีลานํ อปฺปมาทวิหารินํ

สมฺมทญฺญา วิมุตฺตานํ มาโร มคฺคํ น วินฺทติ ฯ

ยถา สงฺการธานสฺมึ อุชฺฌิตสฺมึ มหาปเถ

ปทุมํ ตตฺถ ชาเยถ สุจิคนฺธํ มโนรมํ

เอวํ สงฺการภูเตสุ อนฺธภูเต ปุถุชฺชเน

อติโรจติ ปญฺญาย สมฺมาสมฺพุทฺธสาวโก ฯ

ปุปฺผวคฺโค จตุตฺโถ ฯ

๑ โป. ม. ยุ. วณฺณคนฺธํ ฯ

๑ โป. ม. สุคนฺธกํ ฯ ๒ โป. ม. ยุ. มาลาคุเณ ฯ

ใครจักรู้แจ้งแผ่นดินนี้ ใครจักรู้แจ้งยมโลกและมนุษยโลกนี้พร้อมกับเทวโลก ใครจักเลือกสรรบทธรรมที่เราแสดงดีแล้วดุจนายมาลาการผู้ฉลาด เลือกสรรดอกไม้ ฉะนั้น พระเสขะจักรู้แจ้งแผ่นดินพระเสขะจักรู้แจ้งยมโลกและมนุษยโลกนี้พร้อมกับเทวโลก พระเสขะจักเลือกสรรบทธรรมที่เราแสดงดีแล้วดุจนายมาลาการผู้ฉลาดเลือกสรรดอกไม้ ฉะนั้นภิกษุทราบกายนี้ว่า เปรียบด้วยฟองน้ำ ตรัสรู้พร้อมเฉพาะกายนี้ว่ามีพยับแดดเป็นธรรม ตัดดอกไม้อันเป็นประธานของมารแล้ว พึงไปสู่ที่ที่มัจจุราชไม่เห็น มัจจุย่อมจับนระผู้มีใจอันซ่านไปแล้วในอารมณ์ต่างๆ กำลังเลือกเก็บดอกไม้ทั้งหลายนั่นเทียวไปเหมือนห้วงน้ำใหญ่พัดบ้านอันหลับแล้วไป

ฉะนั้น มัจจุผู้ทำซึ่งที่สุดย่อมทำนระผู้มีใจอันซ่านไปแล้วในอารมณ์ต่างๆ กำลังเลือกเก็บดอกไม้ทั้งหลาย ไม่อิ่มแล้วในกามคุณนั่นแล ไว้ในอำนาจ ภมรไม่ยังดอกไม้อันมีสีให้ชอกช้ำ ลิ้มเอาแต่รสแล้วย่อมบินไป แม้ฉันใดมุนีพึงเที่ยวไปในบ้าน ฉันนั้น บุคคลไม่พึงใส่ใจคำแสลงหูของชนเหล่าอื่น ไม่พึงแลดูกิจที่ทำแล้วและยังไม่ได้ทำของชนเหล่าอื่น พึงพิจารณากิจที่ทำแล้วและยังไม่ได้ทำของตนเท่านั้น ดอกไม้งามมีสีแต่ไม่มีกลิ่นแม้ฉันใดวาจาสุภาษิตย่อมไม่มีผลแก่บุคคลผู้ไม่ทำ ฉันนั้น ดอกไม้งามมีสีมีกลิ่นแม้ฉันใด วาจาสุภาษิตย่อมมีผลแก่บุคคลผู้ทำดี ฉันนั้นนายมาลาการพึงทำกลุ่มดอกไม้ให้มาก แต่กองแห่งดอกไม้แม้ฉันใดสัตว์

[ผู้มีอันจะพึงตายเป็นสภาพ] ผู้เกิดแล้วพึงทำกุศลให้มากฉันนั้น กลิ่นดอกไม้ย่อมฟุ้งทวนลมไปไม่ได้ กลิ่นจันทน์หรือกฤษณาและกะลำพัก ย่อมฟุ้งทวนลมไปไม่ได้ ส่วนกลิ่นของสัตบุรุษย่อมฟุ้งทวนลมไปได้เพราะสัตบุรุษฟุ้งไปทั่วทิศ กลิ่นคือศีลเป็นเยี่ยมกว่าคันธชาติเหล่านี้ คือจันทน์ กฤษณา ดอกบัว และมะลิ กลิ่นกฤษณาและจันทน์นี้ เป็นกลิ่นมีประมาณน้อย ส่วนกลิ่นของผู้มีศีลทั้งหลายเป็นกลิ่นสูงสุด ย่อมฟุ้งไปในเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย มารย่อมไม่พบทางของท่านผู้มีศีลถึงพร้อมแล้วมีปกติอยู่ด้วยความไม่ประมาทผู้พ้นวิเศษแล้วเพราะรู้โดยชอบ ดอกปทุมมีกลิ่นหอม พึงเกิดในกองแห่งหยากเยื่ออันเขาทิ้งแล้วในใกล้ทางใหญ่นั้น ย่อมเป็นที่รื่นรมย์ใจฉันใด พระสาวกของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เมื่อปุถุชนทั้งหลายผู้เป็นเพียงดั่งกองหยากเยื่อ ย่อมไพโรจน์ล่วงปุถุชนทั้งหลายผู้เป็นดังคนบอดด้วยปัญญา ฉันนั้น ฯ

จบปุปผวรรคที่ ๔