๔. จุลลธนุคคหชาดก เล่ม ๒๗

(พระเจ้ายวะเสด็จดำเนินสาธยายไปจนถึงหัวบันไดว่า)

{๘๑๕} [๘๒๖] นี่เจ้าคนโง่ เจ้ายังเป็นเด็กวัยรุ่นอยู่ในปฐมวัยมายืนถือ ท่อนไม้ยาวนี้อยู่ เราจะไม่ยอมยกชีวิตให้แก่เจ้า

(พระเจ้ายวะทรงรอดพ้นความตายมาได้ จึงเปล่งพระอุทานว่า)

{๘๑๖} [๘๒๗] เราเป็นผู้ที่บุตรปรารถนาจะฆ่าจะพ้นจากความตายวันนี้ เพราะว่าอยู่บนวิมานในอากาศก็หาไม่ หรือเพราะบุตรสุดที่รัก ซึ่งเปรียบด้วยอวัยวะก็หาไม่เราพ้นจากความตายมาได้ เพราะคาถาที่อาจารย์ผูกให้{๘๑๗} [๘๒๘] อันวิชาความรู้ควรศึกษาให้ทุกอย่าง ไม่ว่าจะเป็นชั้นต่ำ ชั้นสูง หรือปานกลาง ควรรู้ประโยชน์ของวิชาทุกอย่างที่ศึกษา แต่ ไม่ควรใช้วิชาทุกอย่างนั้น ย่อมมีสักเวลาหนึ่งที่วิชาความรู้นั้น ๆ จะนำประโยชน์มาให้

๔. จุลลธนุคคหชาดก (๓๗๔)

ว่าด้วยจุลลธนุคคหบัณฑิต

(ภรรยาของจุลลธนุคคหบัณฑิตกล่าวกับนายโจรว่า)

{๘๑๘} [๘๒๙] ข้าแต่พราหมณ์ ท่านถือเอาห่อเครื่องประดับทั้งหมดข้ามฝั่งไป แล้วขอจงรีบกลับมารับเอาฉันข้ามไปเดี๋ยวนี้ด้วย

(นายโจรได้สดับแล้ว ข้ามไปยืนอยู่ฝั่งโน้นแล้วกล่าวว่า)

{๘๑๙} [๘๓๐] นางผู้เจริญมาเปลี่ยนเราซึ่งไม่เคยเชยชิดกับชายผู้เคยเชยชิดมานาน เปลี่ยนเราซึ่งไม่ใช่ขาประจำกับชายผู้เป็นขาประจำ นางผู้เจริญจะพึงเปลี่ยนเรากับผู้อื่นอีก เราจักไปให้ไกลยิ่งกว่าที่นี้อีก

(สุนัขจิ้งจอก เอ่ยถามว่า)

{๘๒๐} [๘๓๑] ใครกันนี่มาส่งเสียงหัวเราะอยู่ในพุ่มขี้เหล็กในที่นี้ก็ไม่มีการฟ้อนรำ ขับร้อง หรือการดีดสีตีเป่า แน่ะนางงามผู้มีตะโพกอันผึ่งผาย ทำไมเจ้าจึงมาระริกระรี้อยู่ในเวลาที่ควรร้องไห้(ภรรยาของจุลลธนุคคหบัณฑิตกล่าวว่า)

{๘๒๑} [๘๓๒] แน่ะสุนัขจิ้งจอกพาลผู้โง่เขลาชาติชัมพุกะเจ้าเป็นสัตว์มี ปัญญาน้อย หมดสิ้นปลาและชิ้นเนื้อซบเซาอยู่เหมือนคนกำพร้า

(สุนัขจิ้งจอกกล่าวว่า)

{๘๒๒} [๘๓๓] โทษของผู้อื่นเห็นได้ง่าย ส่วนโทษของตนเห็นได้ยาก เจ้า นั่นแหละที่หมดสิ้นทั้งผัวและชายชู้แล้ว ซบเซาเสียกว่าเราอีก

(ภรรยาของจุลลธนุคคหบัณฑิตกล่าวว่า)

{๘๒๓} [๘๓๔] แน่ะพญาเนื้อชาติชัมพุกะ ท่านกล่าวอย่างใด ข้อนี้ก็เป็นอย่างนั้น ฉันไปจากที่นี้แล้ว จักเป็นผู้อยู่ในอำนาจของสามี

(ท้าวสักกเทวราชทรงสดับคำนั้น จึงตรัสว่า)

{๘๒๔} [๘๓๕] ผู้ใดลักภาชนะดินไปได้ แม้ภาชนะสำริดผู้นั้นก็ลักไปได้ บาปอย่างที่เจ้าเคยทำไว้แล้วนั่นแหละ เจ้าก็คงจะทำอย่างนั้นอีก

๕. กโปตกชาดก (๓๗๕)

ว่าด้วยนกพิราบโพธิสัตว์กับกาขโมยของกินมนุษย์

(กาหวังจะกินปลา จึงกล่าวว่า)

{๘๒๕} [๘๓๖] บัดนี้ เราเป็นสุข ไม่มีโรค ไร้เสี้ยนหนาม นกพิราบก็บินออก ไปแล้วบัดนี้เราจักทำความยินดีแก่ใจบ้างเพราะเหตุว่า ชิ้นเนื้อและแกงจะทำให้เราเกิดกำลัง(นกพิราบโพธิสัตว์เห็นกาถูกถอนขนทาด้วยเปรียงเน่า จึงเยาะเย้ยว่า)

{๘๒๖} [๘๓๗] ไยนกยางผู้มีเมฆเป็นปู่ตัวนี้จึงมีหงอน คงจะเป็นโจร ดูก่อน แม่นกยาง ท่านจงมาข้างนี้เถิด กาผู้เป็นสหายของเราดุร้ายนะ(กาได้ฟังดังนั้น จึงกล่าวว่า)

{๘๒๗} [๘๓๘] ท่านก็ได้เห็นเราผู้ถูกพ่อครัวถอนขน ทาด้วยน้ำข้าวผสมเปรียง เช่นนี้แล้ว ไม่ควรจะมาหัวเราะเยาะเลย(นกพิราบก็ยังเย้ยหยันต่อไปว่า)

{๘๒๘} [๘๓๙] ท่านอาบน้ำดีแล้ว ลูบไล้ดีแล้ว เอิบอิ่มไปด้วยข้าวและน้ำ และมีแก้วไพฑูรย์อยู่ที่คอ ได้ไปกชังคลประเทศ มาหรือ(กากล่าวว่า)

{๘๒๙} [๘๔๐] ผู้เป็นมิตรหรือมิใช่มิตรของท่านก็ตามอย่าได้ไปยังกชังคล ประเทศเลยเพราะว่าคนในประเทศนั้นถอนขนของเราออก แล้วผูกกระเบื้องไว้ที่คอ