วรรณาโรหวรรค

วณฺณาโรเหน ชาติยา พลนิกฺกมเนน จ

สุพาหุ น มยา เสยฺโย สุทาโฐ ๑ อิติ ภาสสิ ฯ

ท่านผู้มีเขี้ยวงามกล่าวว่า เสือโคร่งชื่อสุพาหุนี้ มีลักษณะ วรรณะชาติ กำลังกาย และกำลังความเพียร ไม่ประเสริฐไปกว่าเรา.

วณฺณาโรเหน ชาติยา พลนิกฺกมเนน จ

สุทาโฐ น มยา เสยฺโย สุพาหุ อิติ ภาสสิ ฯ

เสือโคร่งชื่อสุพาหุกล่าวว่า ราชสีห์ผู้มีเขี้ยวงาม มีลักษณะ วรรณะชาติ กำลังกาย และกำลังความเพียร ไม่ประเสริฐไปกว่าเรา.

เอวญฺเจ มํ วิหรนฺตํ สุพาหุ สมฺม ทุพฺภสิ

นทานาหํ ตยา สทฺธึ สํวาสมภิโรจเย ฯ

แนะเพื่อนสุพาหุ ถ้าท่านจะประทุษร้ายเราผู้อยู่กับท่านอย่างนี้ บัดนี้เราก็ไม่พึงยินดีอยู่ร่วมกับท่านต่อไป.

โย ปเรสํ วจนานิ สทฺทเหถ ๒ ยถาตถํ

ขิปฺปํ ภิชฺเชถ มิตฺตสฺมึ เวรญฺจ ปสเว พหุํ ฯ

ผู้ใดเชื่อฟังคำของคนอื่นตามที่เป็นจริง ผู้นั้นต้องพลันแตกจากมิตรและต้องประสบเวรเป็นอันมาก.

น โส มิตฺโต โย สทา อปฺปมตฺโต

เภทาสงฺกี รนฺธเมวานุปสฺสี

ยสฺมิญฺจ เสติ อุรสีว ปุตฺโต

สเว มิตฺโต โย อเภชฺโช ปเรภีติ ฯ

วณฺณาโรหชาตกํ ปฐมํ ฯ

๑ ม. สุทาฐ ฯ ๒ ม. สทฺทเหยุย ฯ

ผู้ใดไม่ประมาททุกขณะ มุ่งความแตกร้าว คอยแต่จับความผิด ผู้นั้นไม่ชื่อว่าเป็นมิตร ส่วนผู้ใดอันคนอื่นยุให้แตกกันไม่ได้ ไม่มีความรังเกียจมิตร นอนอยู่อย่างปลอดภัย เหมือนบุตรนอนแอบอกมารดา ฉะนั้นผู้นั้นนับว่าเป็นมิตรแท้.

จบ วรรณาโรหชาดกที่ ๑.

สีลํ เสยฺโย สุตํ เสยฺโย อิติ เม สํสโย อหุ

สีลเมว สุตา เสยฺโย อิติ เม นตฺถิ สํสโย ฯ

ข้าพระองค์มีความสงสัยว่า ศีลประเสริฐ หรือสุตะประเสริฐ ศีลนี่แหละประเสริฐกว่าสุตะ ข้าพระองค์ไม่มีความสงสัยแล้ว.

โมฆา ชาติ จ วณฺโณ จ สีลเมว กิรุตฺตมํ

สีเลน อนุเปตสฺส สุเตนตฺโถ น วิชฺชติ ฯ

ชาติและวรรณะเป็นของเปล่า ได้สดับมาว่า ศีลเท่านั้นประเสริฐที่สุดบุคคลผู้ไม่ประกอบด้วยศีล ย่อมไม่ได้ประโยชน์เพราะสุตะ.

ขตฺติโย จ อธมฺมฏฺโฐ เวสฺโส จาธมฺมนิสฺสิโต

เต ปริจฺจชฺชุโภ โลเก อุปปชฺชนฺติ ทุคฺคตึ ฯ

กษัตริย์และแพศย์ผู้ไม่ตั้งอยู่ในธรรม ไม่อาศัยธรรม ชนทั้งสองนั้นละโลกนี้ไปแล้ว ย่อมเข้าถึงทุคติ.

ขตฺติยา พฺราหฺมณา เวสฺสา สุทฺทา จณฺฑาลปุกฺกุสา

อิธ ธมฺมํ จริตฺวาน ภวนฺติ ติทิเว สมา ฯ

กษัตริย์ พราหมณ์ แพศย์ ศูทร คนจัณฑาล และคนเทหยากเยื่อประพฤติธรรมในธรรมวินัยนี้แล้ว ย่อมเป็นผู้เสมอกันในไตรทิพย์.

น เวทา สมฺปรายาย น ชาติ นปิ ๑ พนฺธวา

สกญฺจ สีลสํสุทฺธํ สมฺปรายสุขาวหนฺติ ๒ ฯ

สีลวีมํสชาตกํ ทุติยํ ฯ

เวท ชาติ แม้พวกพ้อง ก็ไม่สามารถจะให้อิสริยยศหรือความสุขในภพหน้าได้ ส่วนศีลของตนเองที่บริสุทธิ์ดีแล้ว ย่อมนำความสุขในภพหน้ามาให้ได้.

จบ สีลวีมังสชาดกที่ ๒.

หิรินฺตรนฺตํ วิชิคุจฺฉมานํ

ตวาหมสฺมิ อิติ ภาสมานํ

เสยฺยานิ กมฺมานิ อนาทิยนฺตํ

เนโส มมนฺติ อิติ นํ วิชญฺญา ฯ

ผู้ใดหมดความอาย เกลียดชังความมีเมตตา กล่าวอยู่ว่า เราเป็นมิตรสหายของท่าน ไม่ได้เอื้อเฟื้อทำการงานที่ดีกว่า บัณฑิตรู้จักผู้นั้นได้ดีว่า ผู้นี้มิใช่มิตรสหายของเรา.

ยญฺหิ กยิรา ตญฺหิ วเท ยํ น กยิรา น ตํ วเท

อกโรนฺตํ ภาสมานํ ปริชานนฺติ ปณฺฑิตา ฯ

๑ ม. นาปิ ฯ ยุ. โนปิ ฯ ๒ สี. ม. สมฺปรายสุขาย จ ฯ

เพราะว่า บุคคลชอบทำอย่างไร ก็พึงกล่าวอย่างนั้น ไม่ชอบทำอย่างไรก็ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น บัณฑิตทั้งหลายรู้จักบุคคลนั้นว่า ผู้ไม่ทำให้สมกับพูด เป็นแต่กล่าวอยู่ว่า เราเป็นมิตรสหายของท่าน.

น โส มิตฺโต โย สทา อปฺปมตฺโต

เภทาสงฺกี รนฺธเมวานุปสฺสี

ยสฺมิญฺจ เสติ อุรสีว ปุตฺโต

สเว มิตฺโต โย อเภชฺโช ปเรภิ ฯ

ผู้ใดไม่ประมาทอยู่ทุกขณะ มุ่งความแตกร้าว คอยแต่จับความผิด ผู้นั้นไม่ชื่อว่าเป็นมิตร ส่วนผู้ใดอันคนอื่นยุให้แตกกันไม่ได้ ไม่มีความรังเกียจในมิตร นอนอยู่อย่างปลอดภัย เหมือนบุตรนอนแอบอกมารดา ฉะนั้น ผู้นั้นนับว่าเป็นมิตรแท้.

ปาโมชฺชกรณํ ฐานํ ปสํสาวหนํ สุขํ

ผลานิสํโส ภาเวติ วหนฺโต โปริสํ ธุรํ ฯ

กุลบุตรผู้มองเห็นผลอานิสงส์ เมื่อจะนำธุระของบุรุษ ย่อมให้เกิดฐานะคือ การทำความปราโมทย์ และความสุข อันจะนำความสรรเสริญมาให้.

ปวิเวกรสํ ปิตฺวา รสํ อุปสมสฺส จ

นิทฺทโร โหติ นิปฺปาโป ธมฺมปีติรสํ ปิวนฺติ ฯ

หิริชาตกํ ตติยํ ฯ

บุคคลได้ดื่มรสอันเกิดจากวิเวก รสแห่งความสงบ และรสคือธรรมปีติย่อมเป็นผู้ไม่มีความกระวนกระวาย เป็นผู้หมดบาป.

จบ หิริชาดกที่ ๓.

โกนุ สนฺตมฺหิ ปชฺโชเต อคฺคิปริเยสนํ จรํ

อทฺทกฺขิ รตฺตึ ๑ ขชฺโชตํ ชาตเวทํ อมญฺญถ ฯ

ใครหนอ เมื่อไฟมีอยู่ ยิ่งเที่ยวแสวงหาไฟอีก เห็นหิ่งห้อยในเวลากลางคืน ก็มาสำคัญว่าเป็นไฟ.

สฺวาสฺส ๒ โคมยจุณฺณานิ อภิมตฺถํ ติณานิ จ

วิปรีตาย สญฺญาย นาสกฺขิ ปชฺชเลตเว ฯ

บุคคลนั้น เอาจุรณโคมัยและหญ้าขยี้ให้ละเอียดโปรยลงบนหิ่งห้อยเพื่อจะให้เกิดไฟ ก็ไม่สามารถจะให้ไฟลุกได้ ด้วยความสำคัญวิปริตฉันใด.

เอวมฺปิ อนุปาเยน อตฺถํ น ลภเต มูโค ๓

วิสาณโต ควํ โทหํ ยตฺถ ขีรํ น วินฺทติ ฯ

คนพาล ย่อมไม่ได้สิ่งที่ต้องประสงค์โดยมิใช่อุบาย นมโคไม่มีที่เขาโค คนรีดนมโคจากเขาโค ย่อมไม่ได้นม ก็ฉันนั้น.

วิวิเธหิ อุปาเยหิ อตฺถํ ปปฺโปนฺติ มาณวา

นิคฺคเหน อมิตฺตานํ มิตฺตานํ ปคฺคเหน จ ฯ

๑ ม. รตฺติ ฯ ๒ ม. สฺวสฺส ฯ ๓ ม. มิโค ฯ

ชนทั้งหลาย ย่อมบรรลุถึงประโยชน์ด้วยอุบายต่างๆ คือ ด้วยการข่มศัตรูและด้วยการยกย่องมิตร.

เสนีโมกฺขูปลาเภน ๑ วลฺลภานํ นเยน จ

ชคตึ ชคตีปาลา ๒ อาวสนฺติ วสุนฺธรนฺติ ฯ

ขชฺโชปนกชาตกํ จตุตฺถํ ฯ

พระเจ้าแผ่นดินทั้งหลาย ย่อมครอบครองแผ่นดินอยู่ได้ ก็ด้วยการได้อำมาตย์ผู้เป็นประมุขของเสนี และด้วยการแนะนำของอำมาตย์ผู้ที่ทรงโปรดปราน.

จบ ขัชโชปนกชาดกที่ ๔.

ธุตฺโตมฺหิ ๓ สมฺม สุมุข ชูเต อกฺขปราชิโต

หเรหิ ๔ อมฺพปกฺกานิ วีริยนฺเต ภกฺขยามเส ฯ

ดูกรสหายผู้มีหน้างาม เราเป็นนักเลงสะกา แพ้เขาเพราะลูกบาด ท่านจงทิ้งมะม่วงสุกลงมาบ้าง เราจะได้บริโภคเพราะความเพียรของท่าน.

อลิกํ วต มํ สมฺม อภูเตน ปสํสสิ

โก เต สุโต วา ทิฏฺโฐ วา สุมุโข นาม มกฺกโฏ ฯ

ดูกรสหาย ท่านมากล่าวสรรเสริญเราผู้ลอกแลก ด้วยคำไม่เป็นจริง ขึ้นชื่อว่าลิงที่มีหน้างาม ท่านเคยได้ยินหรือเคยได้เห็นที่ไหนมาบ้าง?

อชฺชาปิ เม ตํ มนสิ ยํ มํ ตฺวํ อหิตุณฺฑิก

ธญฺญาปณํ ปวิสิตฺวา มตฺโต ฉาตํ หนาสิ มํ ฯ

ดูกรหมองู ท่านทำกรรมใดไว้กะเรา กรรมนั้นย่อมปรากฏอยู่ในหัวใจของเราจนวันนี้ ท่านเข้าไปยังตลาดขายข้าวเปลือก เมาสุราแล้ว ตีเราผู้กำลังหิวโหยถึงสามครั้ง.

ตาหํ สรํ ทุกฺขเสยฺยํ อปิ รชฺชมฺปิ การเย

เนวาหํ ยาจิโต ทชฺชํ ตถาหิ ภยตชฺชิโต ฯ

เราระลึกถึงการนอนเป็นทุกข์ อยู่ที่ตลาดนั้นได้ อนึ่ง ถึงท่านจะยกราชสมบัติให้เราครอบครอง ท่านขอมะม่วงเราแม้ผลเดียว เราก็ไม่ให้เพราะว่าเราถูกท่านคุกคามให้กลัวเสียแล้ว.

ยญฺจ ชญฺญา กุเล ชาตํ คพฺเภ ติตฺตํ อมจฺฉรึ

เตน สขิญฺจ มิตฺตญฺจ ธีโร สนฺธาตุมรหตีติ ฯ

อหิตุณฺฑิกชาตกํ ปญฺจมํ ฯ

อนึ่ง บัณฑิตรู้จักผู้ใดที่เกิดในตระกูล เอิบอิ่มอยู่ในห้อง ไม่มีความตระหนี่ ก็ควรจะผูกความเป็นสหาย และมิตรภาพกับผู้นั้นไว้ให้สนิท.

จบ อหิตุณฑิกชาดกที่ ๕.

มธุวณฺณํ มธุรสํ มธุคนฺธํ วิสํ อหุ

คุมฺพิโย ฆาสเมสาโน อรญฺเญ โอทหี วิสํ ฯ

๑ ม. เสนาโมกฺขปลาเภน ฯ ๒ ม. ชคติปาลา ฯ ๓ สี. วุตฺโตมฺหิ ฯ ๔ สี. ยุ. เสเวหิ ฯ

ยักษ์ชื่อคุมพิยะเที่ยวหาเหยื่อของตนอยู่ ได้วางยาพิษอันมีสี กลิ่นและรสเหมือนน้ำผึ้งไว้ในป่า.

มธุ อิติ มญฺญมานา เย ตํ วิสมสายิสุํ ๑

เตสนฺตํ กฏุกํ อาสิ มรณํ เตนุปาคมม ฯ

สัตว์เหล่าใด มาสำคัญว่าน้ำผึ้ง กินยาพิษนั้นเข้าไป ยาพิษนั้นเป็นของร้ายแรงกว่าสัตว์เหล่านั้น สัตว์เหล่านั้น ต้องพากันเข้าถึงความตาย เพราะยาพิษนั้น.

เย จ โข ปฏิสงฺขาย วิสนฺติ ๒ ปริวชฺชยุํ

เต อาตุเรสุ สุขิตา ทยฺหมาเนสุ นิพฺพุตา ฯ

ส่วนสัตว์เหล่าใดพิจารณารู้ว่า เป็นยาพิษแล้ว ละเว้นเสีย สัตว์เหล่านั้น เมื่อสัตว์ที่บริโภคยาพิษเข้าไป กระสับกระส่ายอยู่ ถูกฤทธิ์ยาพิษแผดเผาอยู่ ก็เป็นผู้มีความสุข ดับความทุกข์เสียได้.

เอวเมว มนุสฺเสสุ วิสกามา ๓ สโมหิตา

อามิสํ พนฺธนญฺเจตํ มจฺจุวโส ๔ คุหาสโย ฯ

วัตถุกามทั้งหลายฝังอยู่ในมนุษย์ บัณฑิตพึงทราบว่าเป็นยาพิษ เหมือนกับยาพิษ อันยักษ์วางไว้ที่หนทางฉะนั้น กามคุณนี้ชื่อว่าเป็นเหยื่อของสัตวโลก และชื่อว่าเป็นเครื่องผูกมัดสัตวโลกไว้ มฤตยูมีถ้ำคือร่างกายเป็นที่อยู่อาศัย.

เอวเมว อิเม กาเม อาตุรา ปริจาริเก

เย สทา ปริวชฺชนฺติ สงฺคํ โลเก อุปจฺจคุนฺติ ฯ

คุมฺพิยชาตกํ ฉฏฺฐํ ฯ

บัณฑิตเหล่าใด ผู้มีความเร่าร้อน ย่อมละเว้นกามคุณเหล่านี้ อันเป็นเครื่องบำรุง ปรุงกิเลส เสียได้ในกาลทุกเมื่อ บัณฑิตเหล่านั้นนับว่าได้ก้าวล่วงกิเลสเครื่องข้องในโลกแล้ว เหมือนกับผู้ละเว้นยาพิษที่ยักษ์วางไว้ในหนทางใหญ่ ฉะนั้น.

จบ คุมพิยชาดกที่ ๖.

ยฺวายํ สาลิยจฺฉาโปติ กณฺหสปฺปํ อคาหยิ

เตน สปฺเปนยํ ทฏฺโฐ หโต ปาปานุสาสโก ฯ

ผู้ใดลวงให้เราจับงูเห่าว่า นี่ลูกนกสาลิกา ผู้นั้นตามพร่ำสอนสิ่งที่ลามกถูกงูนั้นกัดตายแล้ว.

อหนฺตรมหนฺตารํ โย นโร หนฺตุมิจฺฉติ

เอวํ โส นิหโต เสติ ยถายํ ปุริโส หโต ฯ

คนใดปรารถนาจะฆ่าบุคคลผู้ไม่ฆ่าเอง และผู้ไม่ใช้คนอื่นให้ฆ่าตน คนนั้นถูกฆ่าแล้วนอนตายอยู่ เหมือนกับบุรุษผู้ถูกงูกัดตายแล้ว ฉะนั้น.

อหนนฺตมฆาเตนฺตํ ๕ โย นโร หนฺตุมิจฺฉติ

เอวํ โส นิหโต เสติ ยถายํ ปุริโส หโต ฯ

คนใดปรารถนาจะฆ่าบุคคลผู้ไม่เบียดเบียนตน และไม่ฆ่าตน คนนั้นถูกฆ่าแล้วนอนตายอยู่ เหมือนกับบุรุษถูกงูกัดตายแล้ว ฉะนั้น.

ยถา ปํสุมุฏฺฐิ ปุริโส ปฏิวาตํ ปฏิกฺขิเป

ตเมว โส รโช หนฺติ ยถายํ ปุริโส หโต ฯ

๑ ม. วิสมขาทิสุํ ฯ ๒ สี. ม. วิสนฺตํ ฯ ๓ ม. วิสํ กามา ฯ ๔ ม. มจฺจุเวโส ฯ

๕ ม. อหนฺตารมฆาเตนฺตํ ฯ

บุรุษผู้กำฝุ่นไว้ในมือ พึงซัดฝุ่นไปในที่ทวนลม ละอองฝุ่นนั้น ย่อมหวนกลับมากระทบบุรุษนั้นเอง เหมือนบุรุษถูกงูกัดตายแล้ว ฉะนั้น.

โย อปฺปทุฏฺฐสฺส นรสฺส ทุสฺสติ

สุทฺธสฺส โปสสฺส อนงฺคณสฺส

ตเมว พาลํ ปจฺเจติ ปาปํ

สุขุโม รโช ปฏิวาตํว ขิตฺโตติ ฯ

สาลิยชาตกํ สตฺตมํ ฯ

ผู้ใดประทุษร้ายคนผู้ไม่ประทุษร้ายตน เป็นคนบริสุทธิ์ ไม่มีความผิดเลย บาปย่อมกลับมาถึงคนพาลผู้นั้นเอง เหมือนกับละอองละเอียดที่บุคคลซัดไปทวนลม ฉะนั้น.

จบ สาลิยชาดกที่ ๗.

อมิตฺตหตฺถตฺถคตา ตจสารสมปฺปิตา

ปสนฺนมุขวณฺณาตฺถ กสฺมา ตุเมฺห น โสจถ ฯ

พวกเจ้าตกอยู่ในเงื้อมมือของศัตรู ถูกเขาจองจำด้วยท่อนไม้ไผ่แล้วยังเป็นผู้มีสีหน้าผ่องใส เพราะเหตุไรพวกเจ้าจึงไม่เศร้าโศกเล่า?

น โสจนาย ปริเทวนาย

อตฺโถ จ ลพฺภา ๑ อปิ อปฺปโกปิ

โสจนฺตเมนํ ทุขิตํ วิทิตฺวา

ปจฺจตฺถิกา อตฺตมนา ภวนฺติ ฯ

บุคคลไม่พึงได้ความเจริญแม้แต่เล็กน้อย ด้วยความเศร้าโศก และความร่ำรำพัน พวกศัตรูรู้ว่า บุคคลนั้นเศร้าโศก ได้รับความทุกข์ ย่อมดีใจ.

ยโต จ โข ปณฺฑิโต อาปทาสุ

น เวธติ อตฺถวินิจฺฉยญฺญู

ปจฺจตฺถิกาสฺส ทุขิตา ภวนฺติ

ทิสฺวา มุขํ อวิการํ ปุราณํ ฯ

ส่วนบัณฑิตผู้ฉลาดในการวินิจฉัยความ ย่อมไม่สะทกสะท้านเพราะอันตรายที่จะเกิดขึ้นไม่ว่าเมื่อไร พวกศัตรูได้เห็นหน้าของบัณฑิตนั้น อันไม่เปลี่ยนแปลง เป็นเหมือนแต่ก่อน ย่อมเกิดความทุกข์.

ชปฺเปน มนฺเตน สุภาสิเตน

อนุปฺปทาเนน ปเวณิยา วา

ยถา ยถา ยตฺถ ลเภถ อตฺถํ

ตถา ตถา ตตฺถ ปรกฺกเมยฺย ฯ

๑ ม. อตฺโถว ลพฺโภ ฯ

บุคคลจะพึงได้ประโยชน์ในที่ใด ด้วยประการใดๆ เช่น การร่ายมนต์การปรึกษาท่านผู้รู้ การกล่าววาจาอ่อนหวาน การให้สินบน หรือการสืบวงศ์ตระกูล พึงหาเพียรในที่นั้น ด้วยประการนั้นๆ เถิด.

ยโต จ ชาเนยฺย อลพฺภเนยฺโย

มยา วา อญฺเญน วา เอส อตฺโถ

อโสจมาโน อธิวาสเยยฺย

กมฺมํ ทฬฺหํ กินฺติ กโรมิทานีติ ฯ

ตจสารชาตกํ อฏฺฐมํ ฯ

ก็ในการใด บัณฑิตพึงรู้ว่า ประโยชน์นี้เราหรือคนอื่นไม่พึงได้รับ ในกาลนั้น ก็ไม่ควรเศร้าโศก ควรอดกลั้นไว้ด้วยคิดเสียว่า กรรมเป็นของมั่นคง บัดนี้ เราจะกระทำอย่างไรดี.

จบ ตจสารชาดกที่ ๘.

กฺยาหํ เทวานมกรํ กึ ปาปํ ปกตํ มยา

ยํ เม สิรสฺมึ โอหจฺจ จกฺกํ ภมติ มตฺถเก ฯ

ข้าพเจ้าได้กระทำอะไรไว้ให้แก่เทวดาทั้งหลาย ข้าพเจ้าได้กระทำบาปกรรมอะไรไว้ จักรกรดจึงได้มากระทบศีรษะของข้าพเจ้าพัดอยู่บนกระหม่อม?

อติกฺกมฺม รมณกํ สทามตฺตญฺจ ทูภกํ

พฺรหฺมตรญฺจ ปาสาทํ เกนตฺเถน อิธาคโต ฯ

ท่านล่วงเลยปราสาทแก้วผลึก ปราสาทแก้วมณี ปราสาทเงิน และปราสาททอง แล้วมาในที่นี้เพราะเหตุอะไร?

อิโต พหุตรา โภคา อตฺร มญฺเญ ภวิสฺสเร

อิติ เอตาย สญฺญาย ปสฺส มํ พฺยสนํ คตํ ฯ

เชิญท่านดูข้าพเจ้าผู้ถึงความฉิบหาย เพราะความสำคัญเช่นนี้ว่า โภคสมบัติในที่นี้ เห็นจะมีมากกว่าโภคสมบัติในปราสาททั้งสี่นั้น.

จตุพฺภิ อฏฺฐชฺฌคมา อฏฺฐาภิ จาปิ ๑ โสฬส

โสฬสาภิ จ ทฺวตฺตึส อตฺริจฺฉํ จกฺกมาสโท

อิจฺฉาหตสฺส โปสสฺส จกฺกํ ภมติ มตฺถเก ฯ

ท่านละทิ้งนางเวมานิกเปรต ๔ มาได้นางเวมานิกเปรต ๘ ละทิ้งนางเวมานิกเปรต ๘ มาได้นางเวมานิกเปรต ๑๖ ละทิ้งนางเวมานิกเปรต ๑๖ มาได้นางเวมานิกเปรต ๓๒ ปรารถนาไม่รู้จักพอ จึงมายินดีจักรกรดจักรกรดจึงพัดอยู่บนกระหม่อมของท่าน ผู้ถูกความปรารถนาครอบงำไว้.

อุปริ วิสาลา ทุปฺปูรา ๒ อิจฺฉาวิสทคามินี ๓

เย จ ตํ อนุคิชฺฌนฺติ เต โหนฺติ จกฺกธาริโนติ ฯ

มิตฺตวินฺทุกชาตกํ นวมํ ฯ

๑ ม. อฏฺฐาปิหิ จ ฯ ๒ สี. อุปริ วิสาลํ ทุปฺปูรํ ฯ ๓ ม. อิจฺฉาวิสฏคามินี ฯ

อันธรรมดา ตัณหาเป็นสิ่งที่กว้างขวางอยู่ ณ เบื้องบน ให้เต็มได้ยากมักเป็นไปตามอำนาจของความปรารถนา เพราะฉะนั้น ชนเหล่าใดมากำหนัดยินดีตัณหานั้น ชนเหล่านั้นจึงต้องเป็นผู้ทูนจักรกรดไว้.

จบ มิตตวินทุกชาดกที่ ๙.

หํโส ปลาสมวจ นิโคฺรโธ สมฺม ชายติ

องฺกสฺมึ เต นิสินฺโนว โส เต มมฺมานิ เฉชฺชติ ๑ ฯ

พระยาหงส์ได้กล่าวกะปลาสเทวดาว่า ดูกรสหาย ต้นไทรเกิดติดอยู่ที่ค่าคบของท่านแล้ว มันเจริญขึ้นแล้ว จะตัดชีวิตของท่านเสีย.

วฑฺฒตาเมว นิโคฺรโธ ปติฏฺฐสฺส ภวามหํ

ยถา ปิตา จ มาตา จ เอวเมโส ๒ ภวิสฺสติ ฯ

ข้าพเจ้าจะเป็นที่พึ่งทำต้นไทรให้เจริญขึ้น ต้นไทรนี้จักเป็นที่พึ่งของข้าพเจ้า เหมือนมารดาบิดา เป็นที่พึ่งของบุตรแล้ว บุตรกลับเป็นที่พึ่งของมารดาบิดา ฉะนั้น.

ยํ ตฺวํ องฺกสฺมึ วฑฺเฒสิ ขีรรุกฺขํ ภยานกํ

อามนฺต โข ตํ คจฺฉาม วุฑฺฒิมสฺส น รุจฺจติ ฯ

เหตุใดท่านจึงให้ต้นไม้ที่น่าหวาดเสียวดุจข้าศึก เจริญขึ้นอยู่ที่ค่าคบ เหตุนั้นข้าพเจ้าบอกท่านแล้วจะไป ความเจริญแห่งต้นไทรนั้น ข้าพเจ้าไม่ชอบใจเลย.

อิทานิ โข มํ ภายติ ๓ มหาเนรุนิทสฺสนํ

หํสสฺส อนภิญฺญาย มหา เม ภยมาคตํ ฯ

บัดนี้ ต้นไทรนี้ทำให้เราน่าหวาดเสียวภัยอันใหญ่หลวง ได้มาถึงเราเพราะไม่รู้สึกถึงคำ อันใหญ่หลวงของพระยาหงส์ ซึ่งควรเปรียบด้วยขุนเขาสิเนรราช.

น ตสฺส วุฑฺฒิ กุสลปฺปสตฺถา

โย วฑฺฒมาโน ฆสเต ปติฏฺฐํ

ตสฺสูปโรธํ ปริสงฺกมาโน

ปตารยี มูลวธาย ธีโรติ ฯ

ปลาสชาตกํ ทสมํ ฯ

วณฺณาโรหวคฺโค ทุติโย ๔ ฯ

_______________

๑ ม. เฉจฺฉติ ฯ ๒ ม. เอวํ เม โส ฯ ๓ ม. ภาเยติ ฯ ๔ อิธ ตสฺสุทฺทานํ

ตติยวคฺคาวสาเน สโมหิตํ ฯ

ผู้ใด เมื่อกำลังเจริญอยู่ กระทำที่พึ่งอาศัยให้พินาศไปเสีย ความเจริญของผู้นั้น ท่านผู้ฉลาดไม่สรรเสริญ นักปราชญ์รังเกียจความพินาศของผู้นั้น จึงเพียรพยายามที่จะตัดรากเหง้าเสีย.

จบ ปลาสชาดกที่ ๑๐.

จบ วรรณาโรหวรรคที่ ๒.

_________________

รวมชาดกที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. วรรณาโรหชาดก ๒. สีลวีมังสชาดก

๓. หิริชาดก ๔. ขัชโชปนกชาดก

๕. อหิตุณฑิกชาดก ๖. คุมพิยชาดก

๗. สาลิยชาดก ๘. ตจสารชาดก

๙. มิตตวินทุกชาดก ๑๐. ปลาสชาดก