๒. สุชาตชาดก เล่ม ๒๗

{๗๐๖} [๗๐๖] ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นเจ้าแห่งทิศพระมหากษัตริย์พึงทรง ใคร่ครวญก่อนปฏิบัติราชกิจยังไม่ทรงใคร่ครวญก่อนแล้วไม่ พึงปฏิบัติพระยศและพระเกียรติคุณของพระราชาผู้ทรง ใคร่ครวญก่อนปฏิบัติราชกิจย่อมมีแต่เจริญขึ้น

๒. สุชาตชาดก (๓๕๒)

ว่าด้วยคำคมของคนฉลาด

(บิดาของสุชาตกุมารโพธิสัตว์กล่าวว่า)

{๗๐๗} [๗๐๗] เหตุไฉนหนอเจ้าจึงดูเหมือนรีบร้อนเกี่ยวหญ้าสดมาแล้วบ่น เพ้อถึงวัวแก่ที่ปราศจากชีวิตแล้วว่า ‘กินเสีย ๆ’[๗๐๘] วัวที่ตายไปแล้วจะพึงลุกขึ้นมาได้เพราะหญ้าและนํ้าก็หาไม่ เจ้าบ่นเพ้อไปเปล่า ๆ เหมือนคนสติเสียฉะนั้น(สุชาตกุมารโพธิสัตว์กล่าวว่า)

{๗๐๘} [๗๐๙] ศีรษะ เท้าหน้า เท้าหลัง หาง และหูของวัว ก็ยังอยู่ตามที่ อย่างนั้น ผมเข้าใจว่าวัวตัวนี้จะต้องลุกขึ้นได้[๗๑๐] ศีรษะหรือมือเท้าของคุณปู่ก็มิได้ปรากฏอยู่เลย คุณพ่อนั่นแหละ มาร้องไห้อยู่ที่สถูปดิน เป็นคนสติเสียเองมิใช่หรือ(บิดากล่าวชมบุตรชายว่า)

{๗๐๙} [๗๑๑] เจ้ามารดพ่อผู้เร่าร้อนให้สงบยังความกระวนกระวายทั้งปวง ให้ดับไป เหมือนใช้นํ้ารดไฟที่ติดเปรียงให้ดับไปฉะนั้น

{๗๑๐} [๗๑๒] ลูกศรคือความโศกเศร้าที่อยู่ในใจของพ่อก็ถูกเจ้าผู้บรรเทา ความโศกเศร้าถึงบิดาของพ่อผู้ถูกความโศกเศร้าครอบงำถอนขึ้นแล้ว

[๗๑๓] พ่อนั้นถอนลูกศรคือความโศกเศร้าขึ้นได้แล้ว ปราศจากความ โศกเศร้า ไม่ขุ่นมัว จะไม่โศกเศร้าไม่ร้องไห้ต่อไป เพราะได้ฟังคำของเจ้า นะลูกรัก

{๗๑๑} [๗๑๔] คนผู้มีปัญญา มีใจอนุเคราะห์เขาทำกันอย่างนี้ คือ ทำให้ผู้ที่ โศกเศร้าหันกลับจากความโศกเศร้าได้เหมือนสุชาตกุมารทำ บิดาให้หันกลับจากความโศกเศร้าฉะนั้น

๓. เวนสาขชาดก (๓๕๓)

ว่าด้วยทำดีได้ดี ทำชั่วได้ชั่ว

(อาจารย์ทิศาปาโมกข์โพธิสัตว์กล่าวสอนพรหมทัตกุมารว่า)

{๗๑๒} [๗๑๕] ดูก่อนพรหมทัต ความเกษมสำราญ ๑ ภักษาหารอย่างดี ๑ ความสำราญในร่างกาย ๑ ไม่อยู่ได้ตลอดกาลเมื่อสิ้นประโยชน์ตนไป เธอก็อย่าได้จมลง เหมือนคนที่เรือแตก เมื่อไม่ได้ที่พึ่งก็จมลงในกลางทะเลฉะนั้นเลย{๗๑๓} [๗๑๖] บุรุษทำกรรมเหล่าใดไว้ เขาย่อมเห็นกรรมเหล่านั้นในตน ผู้ทำกรรมดีย่อมได้ดี ผู้ทำกรรมชั่วย่อมได้ชั่ว บุคคลหว่านพืชเช่นใด ย่อมได้รับผลเช่นนั้น