๑๐. กุกกุฏชาดก เล่ม ๒๗

{๑๔๑๙} [๑๔๔๙] ทาส ทาสี คนอาศัยพวกเราเลี้ยงชีพ คนใช้ และภรรยาทั้งหมด ก็ประพฤติธรรมเพราะมุ่งประโยชน์ในโลกหน้า เพราะเหตุนี้แหละ คนในตระกูลของเราจึงไม่ตายแต่ยังหนุ่มสาว(พราหมณ์แสดงคุณของผู้ประพฤติธรรมในท้ายสุดว่า)

{๑๔๒๐} [๑๔๕๐] ธรรมแลย่อมรักษาผู้มีปกติประพฤติธรรมธรรมที่บุคคล ประพฤติดีแล้วย่อมนำสุขมาให้นี้เป็นอานิสงส์ในธรรมที่ ประพฤติดีแล้ว ผู้ประพฤติธรรมย่อมไม่ไปสู่ทุคติ{๑๔๒๑} [๑๔๕๑] ธรรมแลย่อมรักษาผู้มีปกติประพฤติธรรมเหมือนร่มใหญ่ใน ฤดูฝนฉะนั้นธัมมปาละลูกของเราเป็นผู้ที่ธรรมคุ้มครองแล้ว กระดูกที่ท่านนำเอามานี้เป็นกระดูกสัตว์อื่นลูกของเรายังมี ความสุข

๑๐. กุกกุฏชาดก

(๔๔๘) ว่าด้วยพญาไก่พ้นศัตรูได้เพราะรู้เท่าทัน

(พญาไก่โพธิสัตว์ไม่ยอมเชื่อฟังคำของเหยี่ยวที่มาล่อลวงไปอยู่ด้วยกัน จึงกล่าวธรรมกถาท่ามกลางเหล่าเทวดาที่พากันให้สาธุการว่า)

{๑๔๒๒} [๑๔๕๒] บุคคลไม่ควรไว้ใจในคนทำบาป คนมักพูดเหลาะแหละ คนเห็นแก่ตัว และคนทำเป็นสงบเกินไปก็ไม่ควรไว้ใจ

{๑๔๒๓} [๑๔๕๓] มีคนพวกหนึ่งที่มีปกติเหมือนโคกระหายนํ้าทำทีเหมือนจะ กลํ้ากลืนมิตรด้วยวาจาแต่มิใช่ด้วยการงาน ไม่ควรไว้ใจคนเช่นนั้น

{๑๔๒๔} [๑๔๕๔] คนพวกหนึ่งชอบประนมมือเปล่า ได้แต่พูดรับปากเป็น มนุษย์กระพี้ ไม่มีความกตัญญู ไม่ควรเข้าใกล้คนเช่นนั้น

{๑๔๒๕} [๑๔๕๕] ไม่ควรทำความข้องเกี่ยวกับหญิงหรือชายผู้มีจิตกลับกลอก ไม่ ควรไว้ใจคนเช่นนั้น

{๑๔๒๖} [๑๔๕๖] ไม่ควรไว้ใจบุคคลผู้ย่างก้าวไปสู่กรรมที่ไม่ประเสริฐ เป็นคนไม่แน่นอน ฆ่าได้ทุกคน ผู้เป็นเหมือนดาบที่เขาลับแล้วปกปิดไว้

{๑๔๒๗} [๑๔๕๗] คนบางพวกในโลกนี้มาในรูปของมิตร เข้ามาใกล้ด้วยวิธีต่าง ๆ ด้วยคำพูดที่อ่อนหวาน แต่ไร้นํ้าใจ แม้คนเช่นนั้นก็ไม่ควรไว้ใจ

{๑๔๒๘} [๑๔๕๘] คนเช่นนั้นเป็นคนโง่เขลา พบเห็นสิ่งของหรือทรัพย์สินตรงไหน จะทรยศเพื่อนตรงนั้นก็ได้ จะฆ่าเพื่อนเสียแล้วหลบไปก็ได้

(พระบรมศาสดาผู้เป็นพระธรรมราชาตรัสว่า)

{๑๔๒๙} [๑๔๕๙] มีคนเป็นจำนวนมากที่ปิดบังมาคบหาในรูปของมิตร จึงควรตีจากคนชั่วเหล่านั้นเสีย เหมือนไก่ตีจากเหยี่ยวฉะนั้น

{๑๔๓๐} [๑๔๖๐] อนึ่ง ผู้ใดไม่รู้เท่าทันเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นได้โดยฉับพลัน หลงไปตามอำนาจศัตรู ผู้นั้นย่อมเดือดร้อนในภายหลัง

{๑๔๓๑} [๑๔๖๑] ส่วนผู้ใดรู้เท่าทันเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นได้โดยฉับพลัน ผู้นั้นย่อมพ้นจากการเบียดเบียนของศัตรู เหมือนไก่พ้นจากเหยี่ยวฉะนั้น

{๑๔๓๒} [๑๔๖๒] นรชนผู้มีปัญญาเห็นประจักษ์ควรหลีกหลบบุคคลผู้ไม่ตั้งอยู่ในธรรม มุ่งทำการกำจัดอยู่เป็นนิจ เป็นดังแร้วที่เขาดักไว้ไนป่า เช่นนั้นเสียให้ห่างไกล เหมือนไก่ในป่าไม้หลีกหลบเหยี่ยวฉะนั้น

๑๑. มัฎฐกุณฑลิชาดก (๔๔๙)

ว่าด้วยคนร้องไห้ถึงคนตายเป็นคนโง่เขลา

(พราหมณ์ผู้คร่ำครวญถึงบุตรที่ตายจากไปถามมาณพผู้เป็นเทพบุตร จำแลงร่างมาเพื่อแสดงธรรมว่า)

{๑๔๓๓} [๑๔๖๓] เธอประดับตกแต่งร่างกาย ใส่ต่างหูเกลี้ยงเกลา ทัดทรงดอกไม้ ลูบไล้ด้วยจันทน์แดง ประคองแขนคร่ำครวญอยู่ท่ามกลางป่า เธอเป็นทุกข์ถึงอะไรเล่า(มาณพผู้เป็นเทพบุตรโพธิสัตว์จำแลงร่างมาตอบว่า)

{๑๔๓๔} [๑๔๖๔] เรือนรถที่ทำด้วยทองคำงามผุดผ่องเกิดขึ้นแก่ข้าพเจ้า ข้าพเจ้า ยังหาล้อคู่แห่งรถนั้นไม่ได้ ด้วยความทุกข์นั้นข้าพเจ้าคงจะต้อง สิ้นชีวิตแน่(พราหมณ์กล่าวว่า)

{๑๔๓๕} [๑๔๖๕] เธออยากได้คู่ล้อทำด้วยทอง ทำด้วยแก้ว ทำด้วยทองแดง หรือ ทำด้วยเงิน จงบอกฉันมาเถอะพ่อหนุ่มผู้เจริญ ฉันจะทำให้ เธอได้ล้อคู่นั้น(มาณพตอบแก่พราหมณ์นั้นว่า)

{๑๔๓๖} [๑๔๖๖] ดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ทั้งสองย่อมปรากฏในทางโคจรนี้ รถทองของข้าพเจ้าจะงดงามได้ก็ด้วยล้อคู่นั้น