ปฏิจจวาร เล่ม ๔๒

๔. สัญโญชนโคจฉกะ

๒๐. สัญโญชนทุกะ ๑.ปฏิจจวาร

๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๔๑๘} [๑] สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์อาศัยสภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ ทิฏฐิสัญโญชน์ อวิชชาสัญโญชน์อาศัยกามราคสัญโญชน์เกิดขึ้น สีลัพพตปรามาสสัญโญชน์ อวิชชาสัญโญชน์อาศัยกามราคสัญโญชน์เกิดขึ้น มานสัญโญชน์ อวิชชาสัญโญชน์อาศัยกามราคสัญโญชน์เกิดขึ้น อวิชชาสัญโญชน์อาศัยกามราคสัญโญชน์เกิดขึ้น อิสสาสัญโญชน์ อวิชชาสัญโญชน์อาศัยปฏิฆสัญโญชน์เกิดขึ้น มัจฉริยสัญโญชน์ อวิชชาสัญโญชน์อาศัยปฏิฆสัญโญชน์เกิดขึ้น อวิชชาสัญโญชน์อาศัยปฏิฆสัญโญชน์เกิดขึ้น ภวราคสัญโญชน์ อวิชชาสัญโญชน์อาศัยมานสัญโญชน์เกิดขึ้น อวิชชาสัญโญชน์อาศัยภวราคสัญโญชน์เกิดขึ้น อวิชชาสัญโญชน์อาศัยวิจิกิจฉาสัญโญชน์เกิดขึ้น (๑)สภาวธรรมที่ไม่เป็นสัญโญชน์อาศัยสภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยสภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์เกิดขึ้น (๒)

สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์และที่ไม่เป็นสัญโญชน์อาศัยสภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ทิฏฐิสัญโญชน์ อวิชชาสัญโญชน์ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยกามราคสัญโญชน์เกิดขึ้น (พึงผูกให้เป็นจักรนัย) (๓)

[๒] สภาวธรรมที่ไม่เป็นสัญโญชน์อาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นสัญโญชน์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่

ไม่เป็นสัญโญชน์เกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... หทัยวัตถุอาศัยขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น ขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น มหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูปกฏัตตารูปที่เป็นอุปาทายรูปอาศัยมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น (๑)สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์อาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นสัญโญชน์เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์อาศัยขันธ์ที่ไม่เป็น สัญโญชน์เกิดขึ้น (๒)

สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์และที่ไม่เป็นสัญโญชน์อาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นสัญโญชน์เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นสัญโญชน์เกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... (๓)[๓] สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์อาศัยสภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์และที่ไม่เป็นสัญโญชน์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ทิฏฐิสัญโญชน์ อวิชชาสัญโญชน์อาศัยกามราคสัญโญชน์และสัมปยุตขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น (พึงผูกให้เป็นจักรนัย) (๑)สภาวธรรมที่ไม่เป็นสัญโญชน์อาศัยสภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์และที่ไม่เป็นสัญโญชน์เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์

๑ ที่ไม่เป็นสัญโญชน์และสภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์เกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... (๒)สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์และที่ไม่เป็นสัญโญชน์อาศัยสภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์ และที่ไม่เป็นสัญโญชน์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ ทิฏฐิสัญโญชน์ อวิชชาสัญโญชน์ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นสัญโญชน์และกามราคสัญโญชน์เกิดขึ้น ... (พึงผูกให้เป็นจักรนัย) (๓)(ในอารัมมณปัจจัยไม่มีรูป อธิปติปัจจัยเหมือนกับเหตุปัจจัย ไม่มีวิจิกิจฉาสัญโญชน์) เพราะอนันตรปัจจัย ... เพราะอวิคตปัจจัย

๑. ปัจจยานุโลม ๒. สังขยาวาร

สุทธนัย

{๔๑๙} [๔] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาร

ในอารัมมณปัจจัย ” ๙ ”

ในอธิปติปัจจัย ” ๙ ”

ในอนันตรปัจจัย ” ๙ ”

(ในทุก ๆ ปัจจัย มีปัจจัยละ ๙ วาร)

ในวิปากปัจจัย มี ๑ วาร

ในอาหารปัจจัย ” ๙ ” ...

ในอวิคตปัจจัย ” ๙ ”

จบ อนุโลม

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๑. วิภังควาร

นเหตุปัจจัย

{๔๒๐} [๕] สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์อาศัยสภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์เกิดขึ้น เพราะนเหตุปัจจัย คือ อวิชชาสัญโญชน์อาศัยวิจิกิจฉาสัญโญชน์เกิดขึ้น (๑)สภาวธรรมที่ไม่เป็นสัญโญชน์อาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นสัญโญชน์เกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นสัญโญชน์ซึ่งเป็นอเหตุกะเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... (พึงเพิ่มข้อความเข้ามาจนถึงพวกอสัญญสัตว์) (๑)สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์อาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นสัญโญชน์เกิดขึ้น เพราะนเหตุปัจจัย คือ อวิชชาสัญโญชน์อาศัยขันธ์ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะเกิดขึ้น (๒)

สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์อาศัยสภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์และที่ไม่เป็นสัญโญชน์เกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ อวิชชาสัญโญชน์อาศัยวิจิกิจฉาสัญโญชน์และสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น (๓)(ย่อ เหมือนกับอาสวโคจฉกะ แม้นอารัมมณปัจจัยทั้งหมดก็พึงยกขึ้นแสดง)

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๒. สังขยาวาร

สุทธนัย

{๔๒๑} [๖] ในนเหตุปัจจัย มี ๔ วาร

ในนอารัมมณปัจจัย ” ๓ ”

ในนอธิปติปัจจัย ” ๙ ”

ในนอนันตรปัจจัย ” ๓ ”

ในนสมนันตรปัจจัย ” ๓ ”

ในนอัญญมัญญปัจจัย ” ๓ ”

ในนอุปนิสสยปัจจัย ” ๓ ”

ในนปุเรชาตปัจจัย ” ๙ ”

ในนปัจฉาชาตปัจจัย ” ๙ ”

ในนอาเสวนปัจจัย ” ๙ ”

ในนกัมมปัจจัย ” ๓ ”

ในนวิปากปัจจัย ” ๙ ”

ในนอาหารปัจจัย ” ๑ ”

ในนอินทริยปัจจัย ” ๑ ”

ในนฌานปัจจัย ” ๑ ”

ในนมัคคปัจจัย ” ๑ ”

ในนสัมปยุตตปัจจัย ” ๓ ”

ในนวิปปยุตตปัจจัย มี ๙ วาร

ในโนนัตถิปัจจัย ” ๓ ”

โนโนวิคตปัจจัย ” ๓ ”

จบ ปัจจนียะ

๓. ปัจจยานุโลมปัจจนียะ

เหตุทุกนัย

{๔๒๒} [๗] ในนอารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๓ วาร

ในนอธิปติปัจจัย กับ ... ” ๙ ”

(พึงนับอย่างนี้ทั้งหมด)

๔. ปัจจยปัจจนียานุโลม

นเหตุทุกนัย

{๔๒๓} [๘] ในอารัมมณปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๔ วาร

(ในทุก ๆ ปัจจัย มีปัจจัยละ ๔ วาร)

ในวิปากปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๑ วาร ...

ในอาหารปัจจัย ” ” ๔ ” ...

ในมัคคปัจจัย ” ” ๓ ”

ในสัมปยุตตปัจจัย ” ” ๔ ” ...

ในอวิคตปัจจัย ” ” ๔ ”

จบ ปัจจนียานุโลม

๒๐. สัญโญชนทุกะ ๒. สหชาตวาร

[๙] สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์เกิดร่วมกับสภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (เหมือนกับปฏิจจวาร)

๒๐. สัญโญชนทุกะ ๓. ปัจจยวาร

๑-๔. ปัจจยานุโลมาทิ

เหตุปัจจัย

{๔๒๔} [๑๐] สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์อาศัยสภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาร (เหมือนกับปฏิจจวาร)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นสัญโญชน์อาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นสัญโญชน์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นสัญโญชน์เกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... หทัยวัตถุอาศัยขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น ขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น มหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูป กฏัตตารูปที่เป็นอุปาทายรูปอาศัยมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น ขันธ์ที่ไม่เป็นสัญโญชน์อาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น (๑)สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์อาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นสัญโญชน์เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์ทั้งหลายอาศัยขันธ์ที่ไม่เป็นสัญโญชน์ สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์ทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น (๒)

สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์และที่ไม่เป็นสัญโญชน์อาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นสัญโญชน์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นสัญโญชน์เกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... สภาวธรรมที่เป็นสัญโญชน์อาศัยหทัยวัตถุ