ปฏิจจวาร เล่ม ๔๒

สญฺโญชนํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สญฺโญชโน ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. กามราคสญฺโญชนํ ปฏิจฺจ ทิฏฺฐิสญฺโญชนํ อวิชฺชาสญฺโญชนํ. กามราคสญฺโญชนํ ปฏิจฺจ สีลพฺพตปรามาสสญฺโญชนํ อวิชฺชาสญฺโญชนํ. กามราคสญฺโญชนํ ปฏิจฺจ มานสญฺโญชนํ อวิชฺชาสญฺโญชนํ. กามราคสญฺโญชนํ ปฏิจฺจ อวิชฺชาสญฺโญชนํ. ปฏิฆสญฺโญชนํ ปฏิจฺจ อิสฺสาสญฺโญชนํ อวิชฺชาสญฺโญชนํ. ปฏิฆสญฺโญชนํ ปฏิจฺจ มจฺฉริยสญฺโญชนํ อวิชฺชาสญฺโญชนํ. ปฏิฆสญฺโญชนํ ปฏิจฺจ อวิชฺชาสญฺโญชนํ. มานสญฺโญชนํ ปฏิจฺจ ภวราคสญฺโญชนํ อวิชฺชาสญฺโญชนํ. ภวราคสญฺโญชนํ ปฏิจฺจ อวิชฺชาสญฺโญชนํ. วิจิกิจฺฉาสญฺโญชนํ ปฏิจฺจ อวิชฺชาสญฺโญชนํ. (๑)

สญฺโญชนํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ โนสญฺโญชโน ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. สญฺโญชเน ปฏิจฺจ สมฺปยุตฺตกา ขนฺธา จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ รูปํ. (๒)

สญฺโญชนํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สญฺโญชโน จ โนสญฺโญชโน จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา. กามราคสญฺโญชนํ ปฏิจฺจ ทิฏฺฐิสญฺโญชนํ อวิชฺชาสญฺโญชนํ สมฺปยุตฺตกา จ ขนฺธา จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ รูปํ. (จกฺกํ พนฺธิตพฺพํ.) (๓)

สภาวธรรมที่เป็นสังโยชน์อาศัยสภาวธรรมที่เป็นสังโยชน์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ ทิฏฐิสังโยชน์และอวิชชาสังโยชน์อาศัยกามราคสังโยชน์เกิดขึ้น สีลัพพตปรามาสสังโยชน์และอวิชชาสังโยชน์อาศัยกามราคสังโยชน์เกิดขึ้น มานสังโยชน์และอวิชชาสังโยชน์อาศัยกามราคสังโยชน์เกิดขึ้น อวิชชาสังโยชน์อาศัยกามราคสังโยชน์เกิดขึ้น อิสสาสังโยชน์และอวิชชาสังโยชน์อาศัยปฏิฆสังโยชน์เกิดขึ้น มัจฉริยสังโยชน์และอวิชชาสังโยชน์อาศัยปฏิฆสังโยชน์เกิดขึ้น อวิชชาสังโยชน์อาศัยปฏิฆสังโยชน์เกิดขึ้น ภวราคสังโยชน์และอวิชชาสังโยชน์อาศัยมานสังโยชน์เกิดขึ้น อวิชชาสังโยชน์อาศัยภวราคสังโยชน์เกิดขึ้น อวิชชาสังโยชน์อาศัยวิจิกิจฉาสังโยชน์เกิดขึ้น (๑)สภาวธรรมที่ไม่เป็นสังโยชน์อาศัยสภาวธรรมที่เป็นสังโยชน์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ สัมปยุตตขันธ์และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยสังโยชน์เกิดขึ้น (๒)

สภาวธรรมที่เป็นสังโยชน์และที่ไม่เป็นสังโยชน์อาศัยสภาวธรรมที่เป็นสังโยชน์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ ทิฏฐิสังโยชน์ อวิชชาสังโยชน์ สัมปยุตตขันธ์ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยกามราคสังโยชน์เกิดขึ้น (พึงผูกเป็นจักกนัย) (๓)

โนสญฺโญชนํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ โนสญฺโญชโน ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. โนสญฺโญชนํ เอกํ ขนฺธํ ปฏิจฺจ ตโย ขนฺธา จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ รูปํ ฯเปฯ เทฺว ขนฺเธ ฯเปฯ ปฏิสนฺธิกฺขเณ ฯเปฯ ขนฺเธ ปฏิจฺจ วตฺถุ, วตฺถุํ ปฏิจฺจ ขนฺธา. เอกํ มหาภูตํ ฯเปฯ มหาภูเต ปฏิจฺจ จิตฺตสมุฏฺฐานํ รูปํ, กฏตฺตารูปํ. อุปาทารูปํ. (๑) โนสญฺโญชนํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สญฺโญชโน ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. โนสญฺโญชเน ขนฺเธ ปฏิจฺจ สญฺโญชนา. (๒)

โนสญฺโญชนํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สญฺโญชโน จ โนสญฺโญชโน จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา. โนสญฺโญชนํ เอกํ ขนฺธํ ปฏิจฺจ ตโย ขนฺธา สญฺโญชนา จ จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ รูปํ ฯเปฯ เทฺว ขนฺเธ ฯเปฯ (๓)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นสังโยชน์อาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นสังโยชน์เกิดขึ้นเพราะ เหตุปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นสังโยชน์เกิดขึ้น ฯลฯ อาศัยขันธ์ ๒ ฯลฯ ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ หทัยวัตถุอาศัยขันธ์เกิดขึ้น ขันธ์อาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... อาศัยมหาภูตรูป ๑ ฯลฯ จิตตสมุฏฐานรูปและกฏัตตารูปที่เป็นอุปาทายรูปอาศัยมหาภูตรูปเกิดขึ้น (๑)สภาวธรรมที่เป็นสังโยชน์อาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นสังโยชน์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ สังโยชน์อาศัยขันธ์ที่ไม่เป็นสังโยชน์เกิดขึ้น (๒)

สภาวธรรมที่เป็นสังโยชน์และที่ไม่เป็นสังโยชน์อาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นสังโยชน์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๓ สังโยชน์และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นสังโยชน์เกิดขึ้น ฯลฯ อาศัยขันธ์ ๒ ฯลฯ (๓)

สญฺโญชนญฺจ โนสญฺโญชนญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สญฺโญชโน ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุ- ปจฺจยา. กามราคสญฺโญชนญฺจ สมฺปยุตฺตเก จ ขนฺเธ ปฏิจฺจ ทิฏฺฐิสญฺโญชนํ อวิชฺชาสญฺโญชนํ. (จกฺกํ พนฺธิตพฺพํ.) (๑)

สญฺโญชนญฺจ โนสญฺโญชนญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ โนสญฺโญชโน ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. โนสญฺโญชนํ เอกํ ขนฺธญฺจ สญฺโญชเน จ ปฏิจฺจ ตโย ขนฺธา จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ รูปํ ฯเปฯ เทฺว ขนฺเธ ฯเปฯ (๒)

สญฺโญชนญฺจ โนสญฺโญชนญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สญฺโญชโน จ โนสญฺโญชโน จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา. โนสญฺโญชนํ เอกํ ขนฺธญฺจ กามราคสญฺโญชนญฺจ ปฏิจฺจ ตโย ขนฺธา ทิฏฺฐิสญฺโญชนํ อวิชฺชาสญฺโญชนํ จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ รูปํ ฯเปฯ (จกฺกํ พนฺธิตพฺพํ.) (๓)

(อารมฺมณปจฺจเย รูปํ นตฺถิ. อธิปติปจฺจโย เหตุสทิโส. วิจิกิจฺฉาสญฺโญชนํ นตฺถิ.) อนนฺตรปจฺจยา ฯเปฯ อวิคตปจฺจยา. ๑. ปจฺจยานุโลม ๒. สงฺขฺยาวาร

สภาวธรรมที่เป็นสังโยชน์อาศัยสภาวธรรมที่เป็นสังโยชน์และที่ไม่เป็นสังโยชน์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ ทิฏฐิสังโยชน์และอวิชชาสังโยชน์อาศัยกามราคสังโยชน์และสัมปยุตตขันธ์เกิดขึ้น (พึงผูกเป็นจักกนัย) (๑)สภาวธรรมที่ไม่เป็นสังโยชน์อาศัยสภาวธรรมที่เป็นสังโยชน์และที่ไม่เป็นสังโยชน์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นสังโยชน์และอาศัยสังโยชน์เกิดขึ้น ฯลฯ อาศัยขันธ์ ๒ ฯลฯ (๒)สภาวธรรมที่เป็นสังโยชน์และที่ไม่เป็นสังโยชน์อาศัยสภาวธรรมที่เป็นสังโยชน์และที่ไม่เป็นสังโยชน์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๓ ทิฏฐิสังโยชน์อวิชชาสังโยชน์และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นสังโยชน์และอาศัยกามราคสังโยชน์เกิดขึ้น ฯลฯ (พึงผูกเป็นจักกนัย) (๓)(ในอารัมมณปัจจัย รูปไม่มี อธิปติปัจจัยเหมือนกับเหตุปัจจัย วิจิกิจฉาสังโยชน์ ไม่มี)

... เพราะอนันตรปัจจัย ฯลฯ เพราะอวิคตปัจจัย

สุทฺธ เหตุยา นว, อารมฺมเณ นว, อธิปติยา นว, อนนฺตเร นว, (สพฺพตฺถ นว.) วิปาเก เอกํ, อาหาเร นว ฯเปฯ อวิคเต นว. อนุโลมํ. _____ ๒. ปจฺจยปจฺจนีย ๑. วิภงฺควาร

๑. ปัจจยานุโลม ๒. สังขยาวาร

สุทธนัย

เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ

อารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ

อธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ

อนันตรปัจจัย มี ๙ วาระ

(ทุกปัจจัย มีปัจจัยละ ๙ วาระ)

วิปากปัจจัย มี ๑ วาระ

อาหารปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ

อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ

อนุโลม จบ

นเหตุ สญฺโญชนํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สญฺโญชโน ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นเหตุปจฺจยา. วิจิกิจฺฉาสญฺโญชนํ ปฏิจฺจ อวิชฺชาสญฺโญชนํ. (๑) โนสญฺโญญชนํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ โนสญฺโญชโน ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นเหตุปจฺจยา. อเหตุกํ โนสญฺโญชนํ เอกํ ขนฺธํ ปฏิจฺจ ตโย ขนฺธา จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ รูปํ ฯเปฯ เทฺว ขนฺเธ ฯเปฯ (ยาว อสญฺญสตฺตา). (๑)

โนสญฺโญชนํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สญฺโญชโน ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นเหตุปจฺจยา. วิจิกิจฺฉาสหคเต อุทฺธจฺจสหคเต ขนฺเธ ปฏิจฺจ อวิชฺชาสญฺโญชนํ. (๒)

สญฺโญชนญฺจ โนสญฺโญชนญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สญฺโญชโน ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นเหตุปจฺจยา. วิจิกิจฺฉาสญฺโญชนญฺจ สมฺปยุตฺตเก จ ขนฺเธ ปฏิจฺจ อวิชฺชาสญฺโญชนํ. (๓) (สงฺขิตฺตํ. อาสวโคจฺฉกสทิสํ. นอารมฺมณาปิ สพฺเพ อุทฺธริตพฺพา.) ๒. ปจฺจยปจฺจนีย ๒. สงฺขฺยาวาร

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๑. วิภังควาร

นเหตุปัจจัย

สภาวธรรมที่เป็นสังโยชน์อาศัยสภาวธรรมที่เป็นสังโยชน์เกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย ได้แก่ อวิชชาสังโยชน์อาศัยวิจิกิจฉาสังโยชน์เกิดขึ้น (๑)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นสังโยชน์อาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นสังโยชน์เกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่มีเหตุซึ่งไม่เป็นสังโยชน์เกิดขึ้น ฯลฯ อาศัยขันธ์ ๒ ฯลฯ (พึงเพิ่มข้อความจนถึงอสัญญสัตตพรหม) (๑)สภาวธรรมที่เป็นสังโยชน์อาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นสังโยชน์เกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย ได้แก่ อวิชชาสังโยชน์อาศัยขันธ์ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและที่สหรคตด้วย อุทธัจจะเกิดขึ้น (๒)

สภาวธรรมที่เป็นสังโยชน์อาศัยสภาวธรรมที่เป็นสังโยชน์และที่ไม่เป็นสังโยชน์เกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย ได้แก่ อวิชชาสังโยชน์อาศัยวิจิกิจฉาสังโยชน์และสัมปยุตตขันธ์เกิดขึ้น (๓)

(ย่อ เหมือนกับอาสวโคจฉกะ พึงยกนอารัมมณปัจจัยทั้งหมดขึ้นแสดง)

สุทฺธ นเหตุยา จตฺตาริ, นอารมฺมเณ ตีณิ, นอธิปติยา นว, นอนนฺตเร ตีณิ, นสมนนฺตเร ตีณิ, นอญฺญมญฺเญ ตีณิ, นอุปนิสฺสเย ตีณิ, นปุเรชาเต นว, นปจฺฉาชาเต นว, นอาเสวเน นว, นกมฺเม ตีณิ, นวิปาเก นว, นอาหาเร เอกํ, นอินฺทฺริเย เอกํ, นฌาเน เอกํ, นมคฺเค เอกํ, นสมฺปยุตฺเต ตีณิ, นวิปฺปยุตฺเต นว, โนนตฺถิยา ตีณิ, โนวิคเต ตีณิ. ปจฺจนียํ.

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๒.สังขยาวาร

สุทธนัย

นเหตุปัจจัย มี ๔ วาระ

นอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ

นอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ

นอนันตรปัจจัย มี ๓ วาระ

นสมนันตรปัจจัย มี ๓ วาระ

นอัญญมัญญปัจจัย มี ๓ วาระ

นอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ วาระ

นปุเรชาตปัจจัย มี ๙ วาระ

นปัจฉาชาตปัจจัย มี ๙ วาระ

นอาเสวนปัจจัย มี ๙ วาระ

นกัมมปัจจัย มี ๓ วาระ

นวิปากปัจจัย มี ๙ วาระ

นอาหารปัจจัย มี ๑ วาระ

นอินทรียปัจจัย มี ๑ วาระ

นฌานปัจจัย มี ๑ วาระ

นมัคคปัจจัย มี ๑ วาระ

นสัมปยุตตปัจจัย มี ๓ วาระ

นวิปปยุตตปัจจัย มี ๙ วาระ

โนนัตถิปัจจัย มี ๓ วาระ

โนวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ

ปัจจนียะ จบ

_____ ๓. ปจฺจยานุโลมปจฺจนีย เหตุทุก เหตุปจฺจยา นอารมฺมเณ ตีณิ, นอธิปติยา นว. (เอวํ สพฺพํ คเณตพฺพํ.)

๓. ปัจจยานุโลมปัจจนียะ

เหตุทุกนัย

นอารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ

นอธิปติปัจจัย ” มี ๙ วาระ

(พึงนับทุกปัจจัยอย่างนี้)

๔. ปจฺจยปจฺจนียานุโลม นเหตุทุก นเหตุปจฺจยา อารมฺมเณ จตฺตาริ, (สพฺพตฺถ จตฺตาริ.) วิปาเก เอกํ, อาหาเร จตฺตาริ ฯเปฯ มคฺเค ตีณิ, สมฺปยุตฺเต จตฺตาริ ฯเปฯ อวิคเต จตฺตาริ. ปจฺจนียานุโลมํ. ๒๐. สญฺโญชนทุก ๒. สหชาตวาร

๔. ปัจจยปัจจนียานุโลม

นเหตุทุกนัย

อารัมมณปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๔ วาระ

(ทุกปัจจัย มีปัจจัยละ ๔ วาระ)

วิปากปัจจัย ” มี ๑ วาระ

อาหารปัจจัย ” มี ๔ วาระ ฯลฯ

มัคคปัจจัย ” มี ๓ วาระ

สัมปยุตตปัจจัย ” มี ๔ วาระ ฯลฯ

อวิคตปัจจัย ” มี ๔ วาระ

ปัจจนียานุโลม จบ

สญฺโญชนํ ธมฺมํ สหชาโต สญฺโญชโน ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. (ปฏิจฺจวารสทิสํ.) _____ ๒๐. สญฺโญชนทุก ๓. ปจฺจยวาร

๒๐. สัญโญชนทุกะ ๒. สหชาตวาร

สภาวธรรมที่เป็นสังโยชน์เกิดร่วมกับสภาวธรรมที่เป็นสังโยชน์เพราะเหตุปัจจัย (เหมือนกับปฏิจจวาร)