พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน · สนิทัสสนทุกะ
ปฏิจจวาร เล่ม ๔๒
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๘๕–๑๙๒ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑/๔ ในสนิทัสสนทุกะมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน มหาปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๓ สนิทัสสนทุกะ ปฏิจจวาร (ฉบับหลวง เล่ม ๔๒ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๔๒ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๘ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๔๒)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๔๒ หน้า ๑๓๖–๑๔๒
๙. สนิทัสสนทุกะ ๑. ปฏิจจวาร
๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร
เหตุปัจจัย
{๑๘๕} [๑๘] สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้อาศัยสภาวธรรมที่เห็นไม่ได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปที่เห็นไม่ได้อาศัยขันธ์ ๑ ที่เห็นไม่ได้เกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ และกฏัตตารูปที่เห็นไม่ได้อาศัยขันธ์ ๑ ที่เห็นไม่ได้เกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... หทัยวัตถุอาศัยขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น ... ขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น มหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูป กฏัตตารูปที่เป็นอุปาทายรูปที่เห็นไม่ได้อาศัยมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น (๑)สภาวธรรมที่เห็นได้อาศัยสภาวธรรมที่เห็นไม่ได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปที่เห็นได้อาศัยขันธ์ที่เห็นไม่ได้เกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ ... จิตตสมุฏฐานรูป กฏัตตารูปที่เป็นอุปาทายรูปที่เห็นได้อาศัยมหาภูตรูปทั้งหลาย (๒)
สภาวธรรมที่เห็นได้และที่เห็นไม่ได้อาศัยสภาวธรรมที่เห็นไม่ได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปที่เห็นได้และที่เห็นไม่ได้อาศัยขันธ์ ๑ ที่เห็นไม่ได้เกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... จิตตสมุฏฐานรูป กฏัตตารูปที่เป็นอุปาทายรูปที่เห็นได้และที่เห็นไม่ได้อาศัยมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น (๓)
อารัมมณปัจจัย
{๑๘๖} [๑๙] สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้อาศัยสภาวธรรมที่เห็นไม่ได้เกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เห็นไม่ได้เกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... ขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุ (๑)
อธิปติปัจจัย
{๑๘๗} [๒๐] สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้อาศัยสภาวธรรมที่เห็นไม่ได้เกิดขึ้นเพราะอธิปติปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปที่เห็นไม่ได้อาศัยขันธ์ ๑ ที่เห็นไม่ได้เกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... มหาภูตรูป ๓ อาศัย มหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น ... มหาภูตรูป ๒ อาศัยมหาภูตรูป ๒ เกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูปที่เป็นอุปาทายรูปที่เห็นไม่ได้อาศัยมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น (๑)สภาวธรรมที่เห็นได้อาศัยสภาวธรรมที่เห็นไม่ได้เกิดขึ้นเพราะอธิปติปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปที่เห็นได้อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เห็นไม่ได้เกิดขึ้น จิตตสมุฏฐานรูปที่เป็นอุปาทายรูปที่เห็นได้อาศัยมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น (๒)
สภาวธรรมที่เห็นได้และที่เห็นไม่ได้อาศัยสภาวธรรมที่เห็นไม่ได้เกิดขึ้นเพราะอธิปติปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปที่เห็นได้และที่เห็นไม่ได้อาศัยขันธ์ ๑ ที่เห็นไม่ได้เกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูปที่เป็นอุปาทายรูปที่เห็นได้และที่เห็นไม่ได้อาศัยมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น (๓) (ย่อ พึงทำให้หมดทุกปัจจัย)
๑. ปัจจยานุโลม ๒. สังขยาวาร
สุทธนัย
{๑๘๘} [๒๑] ในเหตุปัจจัย มี ๓ วาร
ในอารัมมณปัจจัย ” ๑ ”
ในอธิปติปัจจัย ” ๓ ”
ในอนันตรปัจจัย ” ๑ ”
ในสมนันตรปัจจัย ” ๑ ”
ในสหชาตปัจจัย ” ๓ ”
ในอัญญมัญญปัจจัย ” ๑ ”
ในนิสสยปัจจัย ” ๓ ”
ในอุปนิสสยปัจจัย มี ๑ วาร
ในปุเรชาตปัจจัย ” ๑ ”
ในอาเสวนปัจจัย ” ๑ ”
ในกัมมปัจจัย ” ๓ ”
ในวิปากปัจจัย ” ๓ ”
(ในทุก ๆ ปัจจัย มีปัจจัยละ ๓ วาร)
ในมัคคปัจจัย ” ๓ ”
ในสัมปยุตตปัจจัย ” ๑ ”
ในวิปปยุตตปัจจัย ” ๓ ”
ในอัตถิปัจจัย ” ๓ ”
ในนัตถิปัจจัย ” ๑ ”
ในวิคตปัจจัย ” ๑ ”
ในอวิคตปัจจัย ” ๓ ”
(พึงนับอย่างนี้) จบ อนุโลม
๒. ปัจจยปัจจนียะ ๑. วิภังควาร
นเหตุปัจจัย
{๑๘๙} [๒๒] สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้อาศัยสภาวธรรมที่เห็นไม่ได้เกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปที่เห็นไม่ได้อาศัยขันธ์ ๑ ที่เห็นไม่ได้ซึ่งเป็นอเหตุกะเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ... หทัยวัตถุอาศัยขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น ขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น มหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูป กฏัตตารูปที่เป็นอุปาทายรูปที่เห็นไม่ได้อาศัยมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น... ที่เป็นภายนอก ... ที่มีอาหารเป็นสมุฏฐาน ... ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐาน ... สำหรับพวกอสัญญสัตว์ ... โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะอาศัยขันธ์ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉและอุทธัจจะเกิดขึ้น (๑)
สภาวธรรมที่เห็นได้อาศัยสภาวธรรมที่เห็นไม่ได้เกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปที่เห็นได้อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เห็นไม่ได้ซึ่งเป็นอเหตุกะเกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ ... จิตตสมุฏฐานรูป กฏัตตารูปที่เป็นอุปาทายรูปที่เห็นได้อาศัยมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น ... ที่เป็นภายนอก ... ที่มีอาหารเป็นสมุฏฐาน ... ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐาน ... สำหรับพวกอสัญญสัตว์ มีกฏัตตารูปที่เป็นอุปาทายรูปที่เห็นได้อาศัยมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น (๒)สภาวธรรมที่เห็นได้และที่เห็นไม่ได้อาศัยสภาวธรรมที่เห็นไม่ได้เกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปที่เห็นได้และที่เห็นไม่ได้อาศัยขันธ์ ๑ ที่เห็นไม่ได้ซึ่งเป็นอเหตุกะเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ...อาศัยมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น ... ที่เป็นภายนอก ... ที่มีอาหารเป็นสมุฏฐาน ... ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐานรูป ... สำหรับพวกอสัญญสัตว์ มีกฏัตตารูปที่เป็นอุปาทายรูปที่เห็นได้และที่เห็นไม่ได้อาศัยมหาภูตรูปทั้งหลาย (๓) (พึงทำอย่างนี้ทุก ๆ ปัจจัย)
๒. ปัจจยปัจจนียะ ๒. สังขยาวาร
สุทธนัย
{๑๙๐} [๒๓] ในนเหตุปัจจัย มี ๓ วาร
ในนอารัมมณปัจจัย ” ๓ ”
ในนอธิปติปัจจัย ” ๓ ”
ในนอนันตรปัจจัย ” ๓ ”
ในนสมนันตรปัจจัย ” ๓ ”
ในนอัญญมัญญปัจจัย ” ๓ ”
ในนอุปนิสสยปัจจัย ” ๓ ”
ในนปุเรชาตปัจจัย ” ๓ ”
ในนปัจฉาชาตปัจจัย ” ๓ ”
ในนอาเสวนปัจจัย มี ๓ วาร
ในนกัมมปัจจัย ” ๓ ”
ในนวิปากปัจจัย ” ๓ ”
ในนอาหารปัจจัย ” ๓ ”
ในนอินทริยปัจจัย ” ๓ ”
ในนฌานปัจจัย ” ๓ ”
ในนมัคคปัจจัย ” ๓ ”
ในนสัมปยุตตปัจจัย ” ๓ ”
ในนวิปปยุตตปัจจัย ” ๓ ”
ในโนนัตถิปัจจัย ” ๓ ”
ในโนวิคตปัจจัย ” ๓ ”
(พึงนับอย่างนี้) จบ ปัจจนียะ
๓. ปัจจยานุโลมปัจจนียะ
เหตุทุกนัย
{๑๙๑} [๒๔] ในนอารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๓ วาร
ในนอธิปติปัจจัย ” ” ๓ ”
(ในทุก ๆ ปัจจัย มีปัจจัยละ ๓ วาร)
ในนกัมมปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๑ วาร
ในนวิปากปัจจัย ” ” ๓ ”
ในนสัมปยุตตปัจจัย ” ” ๓ ”
ในนวิปปยุตตปัจจัย ” ” ๑ ”
ในโนนัตถิปัจจัย ” ” ๓ ”
ในโนวิคตปัจจัย ” ” ๓ ”
จบ อนุโลมปัจจนียะ
๔. ปัจจยปัจจนียานุโลม
นเหตุทุกนัย
{๑๙๒} [๒๕] ในอารัมมณปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๑ วาร
ในอนันตรปัจจัย ” ” ๑ ”
ในสมนันตรปัจจัย ” ” ๑ ”
ในสหชาตปัจจัย ” ” ๓ ”
ในอัญญมัญญปัจจัย ” ” ๑ ”
ในนิสสยปัจจัย ” ” ๓ ”
ในอุปนิสสยปัจจัย ” ” ๑ ”
ในปุเรชาตปัจจัย ” ” ๑ ”
ในอาเสวนปัจจัย ” ” ๑ ”
ในกัมมปัจจัย ” ” ๓ ”
ในฌานปัจจัย ” ” ๓ ”
ในมัคคปัจจัย ” ” ๑ ”
ในสัมปยุตตปัจจัย ” ” ๑ ”
ในวิปปยุตตปัจจัย ” ” ๓ ”
ในอัตถิปัจจัย ” ” ๓ ”
ในนัตถิปัจจัย ” ” ๑ ”
ในวิคตปัจจัย ” ” ๑ ”
ในอวิคตปัจจัย ” ” ๓ ”
จบ ปัจจนียานุโลม
(จบ ปฏิจจวาร)
(แม้สหชาตวารก็เหมือนกับปฏิจจวาร)
๙. สนิทัสสนทุกะ ๓. ปัจจยวาร
๑. ปัจจยานุโลม
เหตุปัจจัย
{๑๙๓} [๒๖] สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้ทำสภาวธรรมที่เห็นไม่ได้ให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปที่เห็นไม่ได้ทำขันธ์ ๑ ที่เห็นไม่ได้ให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ทำขันธ์ ๒ให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... หทัยวัตถุทำขันธ์ทั้งหลายให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ขันธ์ทั้งหลายทำหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น มหาภูตรูป ๓ ทำมหาภูตรูป ๑ ... จิตตสมุฏฐานรูป กฏัตตารูปที่เป็นอุปาทายรูปที่เห็นไม่ได้ทำมหาภูตรูปทั้งหลายให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ขันธ์ทั้งหลายที่เห็นไม่ได้ทำหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น (แม้วารทั้ง ๒ นอกนี้ก็พึงจัดไว้ด้วย)
อารัมมณปัจจัย
{๑๙๔} [๒๗] สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้ทำสภาวธรรมที่เห็นไม่ได้ให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย คือทำขันธ์ ๑ ที่เห็นไม่ได้ให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ทำขันธ์ ๒ ให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... ขันธ์ทั้งหลายทำหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... จักขุวิญญาณทำจักขายตนะให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... กายวิญญาณทำกายายตนะให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ที่เห็นไม่ได้ทำหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น (ย่อ){๑๙๕} [๒๘] ในเหตุปัจจัย มี ๓ วาร
ในอารัมมณปัจจัย ” ๑ ”
ในอธิปติปัจจัย ” ๓ ” ...
ในอวิคตปัจจัย ” ๓ ”
จบ อนุโลม
จบ ปฏิจจวาร