ปฏิจจวาร เล่ม ๔๒

อนิทสฺสนํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อนิทสฺสโน ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: อนิทสฺสนํ เอกํ ขนฺธํ ปฏิจฺจ ตโย ขนฺธา อนิทสฺสนํ จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ รูปํ เทฺว ขนฺเธ ... ปฏิสนฺธิกฺขเณ อนิทสฺสนํ เอกํ ขนฺธํ ปฏิจฺจ ตโย ขนฺธา อนิทสฺสนํ กฏตฺตา จ รูปํ เทฺว ขนฺเธ ... ขนฺเธ ปฏิจฺจ วตฺถุ วตฺถุํ ปฏิจฺจ ขนฺธา เอกํ มหาภูตํ ... มหาภูเต ปฏิจฺจ อนิทสฺสนํ จิตฺตสมุฏฺฐานํ รูปํ กฏตฺตารูปํ อุปาทารูปํ ฯ อนิทสฺสนํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สนิทสฺสโน ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: อนิทสฺสเน ขนฺเธ ปฏิจฺจ สนิทสฺสนํ จิตฺตสมุฏฺฐานํ รูปํ ปฏิสนฺธิกฺขเณ มหาภูเต ปฏิจฺจ สนิทสฺสนํ จิตฺตสมุฏฺฐานํ รูปํ กฏตฺตารูปํ อุปาทารูปํ ฯ อนิทสฺสนํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สนิทสฺสโน จ อนิทสฺสโน จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา: อนิทสฺสนํ เอกํ ขนฺธํ ปฏิจฺจ ตโย ขนฺธา สนิทสฺสนญฺจ อนิทสฺสนญฺจ จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ รูปํ เทฺว ขนฺเธ ... ปฏิสนฺธิกฺขเณ มหาภูเต ปฏิจฺจ สนิทสฺสนญฺจ อนิทสฺสนญฺจ จิตฺตสมุฏฺฐานํ รูปํ กฏตฺตารูปํ อุปาทารูปํ ฯ

อนิทัสสนธรรม อาศัยอนิทัสสนธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป ที่เป็นอนิทัสสนธรรม อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอนิทัสสน-

ธรรม ขันธ์ ๒ ฯลฯ

ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ และกฏัตตารูป ที่เป็นอนิทัสสนธรรม อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็น

อนิทัสสนธรรม ขันธ์ ๒ ฯลฯ หทัยวัตถุอาศัยขันธ์ทั้งหลาย ขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุ มหาภูตรูป ๑ฯลฯ จิตตสมุฏฐานรูป กฏัตตารูป ที่เป็นอุปาทารูป ที่เป็นอนิทัสสนธรรม อาศัยมหาภูตรูปทั้งหลาย

สนิทัสสนธรรม อาศัยอนิทัสสนธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

คือ จิตตสมุฏฐานรูป ที่เป็นสนิทัสสนธรรม อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอนิทัสสนธรรมในปฏิสนธิขณะ จิตตสมุฏฐานรูป กฏัตตารูป ที่เป็นอุปาทารูปที่เป็นสนิทัสสนธรรมอาศัยมหาภูตรูปทั้งหลาย

สนิทัสสนธรรม และอนิทัสสนธรรม อาศัยอนิทัสสนธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป ที่เป็นสนิทัสสนธรรม และอนิทัสสนธรรม อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอนิทัสสนธรรม ขันธ์ ๒ ฯลฯ

ในปฏิสนธิขณะ จิตตสมุฏฐานรูป กฏัตตารูป ที่เป็นอุปาทารูป ที่เป็นสนิทัสสนธรรมและอนิทัสสนธรรม อาศัยมหาภูตรูปทั้งหลาย

อนิทสฺสนํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อนิทสฺสโน ธมฺโม อุปฺปชฺชติ อารมฺมณปจฺจยา: อนิทสฺสนํ เอกํ ขนฺธํ ปฏิจฺจ ตโย ขนฺธา เทฺว ขนฺเธ ... ปฏิสนฺธิกฺขเณ วตฺถุํ ปฏิจฺจ ขนฺธา ฯ

อนิทัสสนธรรม อาศัยอนิทัสสนธรรม เกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย

คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอนิทัสสนธรรม ขันธ์ ๒ ฯลฯ ในปฏิสนธิขณะ

ขันธ์ทั้งหลาย อาศัย หทัยวัตถุ

อนิทสฺสนํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อนิทสฺสโน ธมฺโม อุปฺปชฺชติ อธิปติปจฺจยา: อนิทสฺสนํ เอกํ ขนฺธํ ปฏิจฺจ ตโย ขนฺธา อนิทสฺสนํ จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ รูปํ เทฺว ขนฺเธ ... เอกํ มหาภูตํ ปฏิจฺจ ตโย มหาภูตา เทฺว มหาภูเต ... มหาภูเต ปฏิจฺจ อนิทสฺสนํ จิตฺตสมุฏฺฐานํ รูปํ อุปาทารูปํ ฯ อนิทสฺสนํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สนิทสฺสโน ธมฺโม อุปฺปชฺชติ อธิปติปจฺจยา: อนิทสฺสเน ขนฺเธ ปฏิจฺจ สนิทสฺสนํ จิตฺตสมุฏฺฐานํ รูปํ มหาภูเต ปฏิจฺจ สนิทสฺสนํ จิตฺตสมุฏฺฐานํ รูปํ อุปาทารูปํ ฯ อนิทสฺสนํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สนิทสฺสโน จ อนิทสฺสโน จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ อธิปติปจฺจยา: อนิทสฺสนํ เอกํ ขนฺธํ ปฏิจฺจ ตโย ขนฺธา สนิทสฺสนญฺจ อนิทสฺสนญฺจ จิตฺตสมุฏฺฐานํ รูปํ เทฺว ขนฺเธ ... มหาภูเต ปฏิจฺจ สนิทสฺสนญฺจ อนิทสฺสนญฺจ จิตฺตสมุฏฺฐานํ รูปํ อุปาทารูปํ ฯ

สงฺขิตฺตํ สพฺเพ กาตพฺพา ฯ

อนิทัสสนธรรม อาศัยอนิทัสสนธรรม เกิดขึ้น เพราะอธิปติปัจจัย

คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป ที่เป็นอนิทัสสนธรรม อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็น

อนิทัสสนธรรม ขันธ์ ๒ ฯลฯ มหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ มหาภูตรูป ๒ ฯลฯ จิตตสมุฏฐานรูปที่เป็นอุปาทารูป ที่เป็นอนิทัสสนธรรม อาศัยมหาภูตรูปทั้งหลาย

สนิทัสสนธรรม อาศัยอนิทัสสนธรรม เกิดขึ้น เพราะอธิปติปัจจัย

คือ จิตตสมุฏฐานรูป ที่เป็นสนิทัสสนธรรม อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอนิทัสสนธรรมจิตตสมุฏฐานรูป ที่เป็นอุปาทารูป ที่เป็นสนิทัสสนธรรม อาศัยมหาภูตรูปทั้งหลาย

สนิทัสสนธรรม และอนิทัสสนธรรม อาศัยอนิทัสสนธรรม เกิดขึ้น เพราะอธิปติปัจจัย

คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป ที่เป็นสนิทัสสนธรรม และอนิทัสสนธรรม

อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอนิทัสสนธรรม ขันธ์ ๒ ฯลฯ จิตตสมุฏฐานรูป ที่เป็นอุปาทารูป ที่เป็น

สนิทัสสนธรรม และอนิทัสสนธรรม อาศัยมหาภูตรูปทั้งหลาย

ฯลฯ พึงกระทำทุกปัจจัย

เหตุยา ตีณิ อารมฺมเณ เอกํ อธิปติยา ตีณิ อนนฺตเร เอกํ สมนนฺตเร เอกํ สหชาเต ตีณิ อญฺญมญฺเญ เอกํ นิสฺสเย ตีณิ อุปนิสฺสเย เอกํ ปุเรชาเต เอกํ อาเสวเน เอกํ กมฺเม ตีณิ วิปาเก ตีณิ สพฺพตฺถ ตีณิ มคฺเค ตีณิ สมฺปยุตฺเต เอกํ วิปฺปยุตฺเต ตีณิ อตฺถิยา ตีณิ นตฺถิยา เอกํ วิคเต เอกํ อวิคเต ตีณิ ฯ

เอวํ คเณตพฺพํ ฯ

อนุโลมํ นิฏฺฐิตํ ฯ

ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๓

ในอารัมมณปัจจัย มี " ๑

ในอธิปติปัจจัย มี " ๓

ในอนันตรปัจจัย มี " ๑

ในสมนันตรปัจจัย มี " ๑

ในสหชาตปัจจัย มี " ๓

ในอัญญมัญญปัจจัย มี " ๑

ในนิสสยปัจจัย มี " ๓

ในอุปนิสสยปัจจัย มี " ๑

ในปุเรชาตปัจจัย มี " ๑

ในอาเสวนปัจจัย มี " ๑

ในกัมมปัจจัย มี " ๓

ในวิปากปัจจัย มี " ๓

ในปัจจัยทั้งปวง มี " ๓

ในมัคคปัจจัย มี " ๓

ในสัมปยุตตปัจจัย มี " ๑

ในวิปปยุตตปัจจัย มี " ๓

ในอัตถิปัจจัย มี " ๓

ในนัตถิปัจจัย มี " ๑

ในวิคตปัจจัย มีวาระ ๑

ในอวิคตปัจจัย มี " ๓

พึงนับอย่างนี้

อนุโลม จบ

อนิทสฺสนํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อนิทสฺสโน ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นเหตุปจฺจยา: อเหตุกํ อนิทสฺสนํ เอกํ ขนฺธํ ปฏิจฺจ ตโย ขนฺธา อนิทสฺสนํ จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ รูปํ เทฺว ขนฺเธ ... อเหตุกปฏิสนฺธิกฺขเณ ขนฺเธ ปฏิจฺจ วตฺถุ วตฺถุํ ปฏิจฺจ ขนฺธา เอกํ มหาภูตํ ... มหาภูเต ปฏิจฺจ อนิทสฺสนํ จิตฺตสมุฏฺฐานํ รูปํ กฏตฺตารูปํ อุปาทารูปํ พาหิรํ ... อาหารสมุฏฺฐานํ อุตุสมุฏฺฐานํ อสญฺญสตฺตานํ ... วิจิกิจฺฉาสหคเต อุทฺธจฺจสหคเต ขนฺเธ ปฏิจฺจ วิจิกิจฺฉาสหคโต อุทฺธจฺจสหคโต โมโห ฯ

อนิทสฺสนํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สนิทสฺสโน ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นเหตุปจฺจยา: อเหตุเก อนิทสฺสเน ขนฺเธ ปฏิจฺจ สนิทสฺสนํ จิตฺตสมุฏฺฐานํ รูปํ ปฏิสนฺธิกฺขเณ มหาภูเต ปฏิจฺจ สนิทสฺสนํ จิตฺตสมุฏฺฐานํ รูปํ กฏตฺตารูปํ อุปาทารูปํ พาหิรํ ... อาหารสมุฏฺฐานํ ... อุตุสมุฏฺฐานํ ... อสญฺญสตฺตานํ มหาภูเต ปฏิจฺจ สนิทสฺสนํ กฏตฺตารูปํ อุปาทารูปํ ฯ อนิทสฺสนํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สนิทสฺสโน จ อนิทสฺสโน จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ นเหตุปจฺจยา: อเหตุกํ อนิทสฺสนํ เอกํ ขนฺธํ ปฏิจฺจ สนิทสฺสนญฺจ อนิทสฺสนญฺจ จิตฺตสมุฏฺฐานํ รูปํ เทฺว ขนฺเธ ... ปฏิสนฺธิกฺขเณ มหาภูเต ปฏิจฺจ ... พาหิรํ ... อาหารสมุฏฺฐานํ ... อุตุสมุฏฺฐานํ ... อสญฺญสตฺตานํ มหาภูเต ปฏิจฺจ สนิทสฺสนญฺจ อนิทสฺสนญฺจ กฏตฺตารูปํ อุปาทารูปํ ฯ เอวํ สพฺเพ กาตพฺพา ฯ

อนิทัสสนธรรม อาศัยอนิทัสสนธรรม เกิดขึ้น ไม่ใช่เพราะเหตุปัจจัย

คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป ที่เป็นอนิทัสสนธรรม อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอนิทัสสนธรรม ซึ่งเป็นอเหตุกะ ขันธ์ ๒ ฯลฯ

ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ หทัยวัตถุ อาศัยขันธ์ทั้งหลาย ขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุ

มหาภูตรูป ๑ ฯลฯ จิตตสมุฏฐานรูป กฏัตตารูป ที่เป็นอุปาทารูป ที่เป็นอนิทัสสนธรรม อาศัย

มหาภูตรูปทั้งหลาย พาหิรรูป ฯลฯ อาหารสมุฏฐานรูป อุตุสมุฏฐานรูป

ส่วนพวกอสัญญสัตว์ทั้งหลาย ฯลฯ โมหะ ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ

อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ

สนิทัสสนธรรม อาศัยอนิทัสสนธรรม เกิดขึ้น ไม่ใช่เพราะเหตุปัจจัย

คือ จิตตสมุฏฐานรูป ที่เป็นสนิทัสสนธรรม อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอนิทัสสนธรรมซึ่งเป็นอเหตุกะ

ในปฏิสนธิขณะ จิตตสมุฏฐานรูป กฏัตตารูป ที่เป็นอุปาทารูป ที่เป็นสนิทัสสนธรรม

อาศัยมหาภูตรูปทั้งหลาย พาหิรรูป ฯลฯ อาหารสมุฏฐานรูป ฯลฯ อุตุสมุฏฐานรูป ฯลฯ ส่วนพวก

อสัญญสัตว์ทั้งหลาย กฏัตตารูป ที่เป็นอุปาทารูป ที่เป็นสนิทัสสนธรรม อาศัยมหาภูตรูปทั้งหลาย

สนิทัสสนธรรม และอนิทัสสนธรรม อาศัยอนิทัสสนธรรม เกิดขึ้น ไม่ใช่เพราะเหตุ-

ปัจจัย

คือ จิตตสมุฏฐานรูป ที่เป็นสนิทัสสนธรรม และอนิทัสสนธรรม อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็น

อนิทัสสนธรรม ซึ่งเป็นอเหตุทุกะ ขันธ์ ๒ ฯลฯ

ในปฏิสนธิขณะ อาศัยมหาภูตรูปทั้งหลาย ฯลฯ พาหิรรูป ฯลฯ อาหารสมุฏฐานรูป

ฯลฯ อุตุสมุฏฐานรูป ฯลฯ

ส่วนพวกอสัญญสัตว์ทั้งหลาย กฏัตตารูป ที่เป็นอุปาทารูป ที่เป็นสนิทัสสนธรรมและอนิทัสสนธรรม อาศัยมหาภูตรูปทั้งหลาย

พึงกระทำอย่างนี้ทุกปัจจัย

นเหตุยา ตีณิ นอารมฺมเณ ตีณิ นอธิปติยา ตีณิ นอนนฺตเร ตีณิ นสมนนฺตเร ตีณิ นอญฺญมญฺเญ ตีณิ นอุปนิสฺสเย ตีณิ นปุเรชาเต ตีณิ นปจฺฉาชาเต ตีณิ นอาเสวเน ตีณิ นกมฺเม ตีณิ นวิปาเก ตีณิ นอาหาเร ตีณิ นอินฺทฺริเย ตีณิ นฌาเน ตีณิ นมคฺเค ตีณิ นสมฺปยุตฺเต ตีณิ นวิปฺปยุตฺเต ตีณิ โนนตฺถิยา ตีณิ โนวิคเต ตีณิ ฯ

ปจฺจนียํ นิฏฺฐิตํ ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีวาระ ๓

ในปัจจัยที่ไม่ใช่อารัมมณปัจจัย มี " ๓

ในปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย มี " ๓

ในปัจจัยที่ไม่ใช่อนันตรปัจจัย มี " ๓

ในปัจจัยที่ไม่ใช่สมนันตรปัจจัย มี " ๓

ในปัจจัยที่ไม่ใช่อัญญมัญญปัจจัย มี " ๓

ในปัจจัยที่ไม่ใช่อุปนิสสยปัจจัย มี " ๓

ในปัจจัยที่ไม่ใช่ปุเรชาตปัจจัย มี " ๓

ในปัจจัยที่ไม่ใช่ปัจฉาชาตปัจจัย มี " ๓

ในปัจจัยที่ไม่ใช่อาเสวนปัจจัย มี " ๓

ในปัจจัยที่ไม่ใช่กัมมปัจจัย มี " ๓

ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิปากปัจจัย มี " ๓

ในปัจจัยที่ไม่ใช่อาหารปัจจัย มี " ๓

ในปัจจัยที่ไม่ใช่อินทริยปัจจัย มี " ๓

ในปัจจัยที่ไม่ใช่ฌานปัจจัย มี " ๓

ในปัจจัยที่ไม่ใช่มัคคปัจจัย มี " ๓

ในปัจจัยที่ไม่ใช่สัมปยุตตปัจจัย มี " ๓

ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิปปยุตตปัจจัย มี " ๓

ในปัจจัยที่ไม่ใช่นัตถิปัจจัย มีวาระ ๓

ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิคตปัจจัย มี " ๓

เหตุปจฺจยา นอารมฺมเณ ตีณิ ... นอธิปติยา ตีณิ สพฺพตฺถ ตีณิ นกมฺเม เอกํ นวิปาเก ตีณิ นสมฺปยุตฺเต ตีณิ นวิปฺปยุตฺเต เอกํ โนนตฺถิยา ตีณิ โนวิคเต ตีณิ ฯ

อนุโลมปจฺจนียํ นิฏฺฐิตํ ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่อารัมมณปัจจัย

กับเหตุปัจจัย มีวาระ ๓

ในปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๓

ในปัจจัยทั้งปวง กับ ฯลฯ มี " ๓

ในปัจจัยที่ไม่ใช่กัมมปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๓

ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิปากปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๓

ในปัจจัยที่ไม่ใช่สัมปยุตตปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๓

ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิปปยุตตปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๑

ในปัจจัยที่ไม่ใช่นัตถิปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๓

ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิคตปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๓

อนุโลมปัจจนียะ จบ

นเหตุปจฺจยา อารมฺมเณ เอกํ ... อนนฺตเร เอกํ สมนนฺตเร เอกํ สหชาเต ตีณิ อญฺญมญฺเญ เอกํ นิสฺสเย ตีณิ อุปนิสฺสเย เอกํ ปุเรชาเต เอกํ อาเสวเน เอกํ กมฺเม ตีณิ สงฺขิตฺตํ ... ฌาเน ตีณิ มคฺเค เอกํ สมฺปยุตฺเต เอกํ วิปฺปยุตฺเต ตีณิ อตฺถิยา ตีณิ นตฺถิยา เอกํ วิคเต เอกํ อวิคเต ตีณิ ฯ

ปจฺจนียานุโลมํ นิฏฺฐิตํ ฯ

ในอารัมมณปัจจัย

กับปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีวาระ ๑

ในอนันตรปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๑

ในสมนันตรปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๑

ในสหชาตปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๓

ในอัญญมัญญปัจจัย กับ ฯลฯ มีวาระ ๑

ในนิสสยปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๓

ในอุปนิสสยปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๑

ในปุเรชาตปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๑

ในอาเสวนปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๑

ในกัมมปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๓ ฯลฯ

ในฌานปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๓

ในมัคคปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๑

ในสัมปยุตตปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๑

ในวิปปยุตตปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๓

ในอัตถิปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๓

ในนัตถิปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๓

ในวิคตปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๓

ในอวิคตปัจจัย กับ ฯลฯ มี " ๓

ปัจจนียานุโลม จบ