สรณทุกเหตุทุกนสรณทุกนเหตุทุกะ เล่ม ๔๕

อาศัยสภาวธรรมอันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณซึ่งไม่เป็นเหตุ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยมี ๑ วาร

สภาวธรรมที่ไม่ใช่อันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณซึ่งมิใช่ไม่เป็นเหตุ อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่อันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณซึ่งไม่เป็นเหตุ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๑ วาร{๑๑๔๔} ในเหตุปัจจัย มี ๒ วาร

{๑๑๔๕} [๘๑] สภาวธรรมที่มิใช่มีเหตุอันโสดาปัตติมรรคพึงประหาณซึ่งไม่เป็นเหตุ อาศัยสภาวธรรมที่มีเหตุอันโสดาปัตติมรรคพึงประหาณซึ่งเป็นเหตุ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วารสภาวธรรมที่มิใช่ไม่มีเหตุอันโสดาปัตติมรรคพึงประหาณซึ่งไม่เป็นเหตุ อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่มีเหตุอันโสดาปัตติมรรคพึงประหาณซึ่งเป็นเหตุ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาร (ย่อในทุก ๆ วาร){๑๑๔๖} สภาวธรรมที่มิใช่ไม่มีเหตุอันโสดาปัตติมรรคพึงประหาณซึ่งมิใช่ไม่เป็นเหตุ อาศัยสภาวธรรมที่มีเหตุอันโสดาปัตติมรรคพึงประหาณซึ่งไม่เป็นเหตุ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่มีเหตุอันโสดาปัตติมรรคพึงประหาณซึ่งมิใช่ไม่เป็นเหตุ อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่มีเหตุอันโสดาปัตติมรรคพึงประหาณซึ่งไม่เป็นเหตุ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย{๑๑๔๗} ในเหตุปัจจัย มี ๒ วาร (ย่อ)

๑๐๐. สรณทุกะ ๑. เหตุทุกาทิ

{๑๑๔๘} [๘๒] สภาวธรรมที่ไม่เป็นสรณะซึ่งไม่เป็นเหตุ อาศัยสภาวธรรมที่เป็นสรณะซึ่งเป็นเหตุ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาร

สภาวธรรมที่ไม่เป็นสรณะซึ่งไม่เป็นเหตุ อาศัยสภาวธรรมที่เป็นอรณะซึ่งเป็นเหตุ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๑ วาร{๑๑๔๙} ในเหตุปัจจัย มี ๔ วาร

{๑๑๕๐} สภาวธรรมที่ไม่เป็นอรณะซึ่งมิใช่ไม่เป็นเหตุ อาศัยสภาวธรรมที่เป็นสรณะซึ่งไม่เป็นเหตุ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๑ วารสภาวธรรมที่ไม่เป็นสรณะซึ่งมิไม่เป็นเหตุ อาศัยสภาวธรรมที่เป็นอรณะซึ่งไม่เป็นเหตุ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๑ วาร{๑๑๕๑} ในเหตุปัจจัย มี ๒ วาร

{๑๑๕๒} [๘๓] สภาวธรรมที่ไม่เป็นสรณะซึ่งไม่ใช่มีเหตุ อาศัยสภาวธรรมที่เป็นสรณะซึ่งมีเหตุ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๑ วารสภาวธรรมที่ไม่เป็นสรณะซึ่งไม่ใช่มีเหตุ อาศัยสภาวธรรมที่เป็นอรณะซึ่งมีเหตุ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๑ วาร{๑๑๕๓} ในเหตุปัจจัย มี ๒ วาร

{๑๑๕๔} สภาวธรรมที่ไม่เป็นอรณะซึ่งมิใช่ไม่มีเหตุ อาศัยสภาวธรรมที่เป็นสรณะซึ่งไม่มีเหตุ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๑ วารสภาวธรรมที่ไม่เป็นสรณะซึ่งมิใช่ไม่มีเหตุ อาศัยสภาวธรรมที่เป็นอรณะซึ่งไม่มีเหตุ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๑ วาร{๑๑๕๕} ในเหตุปัจจัย มี ๒ วาร

{๑๑๕๖} [๘๔] สภาวธรรมที่ไม่เป็นสรณะซึ่งไม่สัมปยุตด้วยเหตุ อาศัยสภาวธรรมที่เป็นสรณะซึ่งสัมปยุตด้วยเหตุ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๑ วารสภาวธรรมที่ไม่เป็นสรณะซึ่งไม่สัมปยุตด้วยเหตุ อาศัยสภาวธรรมที่เป็นอรณะซึ่งสัมปยุตด้วยเหตุ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๑ วาร{๑๑๕๗} ในเหตุปัจจัย มี ๒ วาร

(สรณทุกะเหมือนกับสเหตุกทุกะ)

{๑๑๕๘} [๘๕] สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและที่มิใช่ไม่มีเหตุซึ่งไม่เป็นอรณะ อาศัยสภาวธรรมซึ่งเป็นเหตุและที่มีเหตุซึ่งเป็นสรณะ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๑ วารสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและที่มิใช่ไม่มีเหตุซึ่งไม่เป็นสรณะ อาศัยสภาวธรรมซึ่งเป็นเหตุและที่มีเหตุซึ่งเป็นอรณะ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๑ วาร{๑๑๕๙} ในเหตุปัจจัย มี ๒ วาร

{๑๑๖๐} สภาวธรรมที่มิใช่ไม่มีเหตุและที่มิใช่ไม่เป็นเหตุซึ่งไม่เป็นอรณะอาศัย สภาวธรรมที่มีเหตุและที่ไม่เป็นเหต ซึ่งเป็นสรณะ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๑ วารสภาวธรรมที่ไม่ใช่มีเหตุและที่มิใช่ไม่เป็นเหตุซึ่งไม่เป็นสรณะ อาศัยสภาวธรรมที่มีเหตุและที่ไม่เป็นเหตุซึ่งเป็นอรณะ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๑ วาร{๑๑๖๑} ในเหตุปัจจัย มี ๒ วาร

{๑๑๖๒} [๘๖] สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและที่ไม่วิปปยุตจากเหตุซึ่งไม่เป็นอรณะ อาศัยสภาวธรรมซึ่งเป็นเหตุและที่สัมปยุตด้วยเหตุซึ่งเป็นสรณะ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย(เหมือนกับเหตุและสเหตุกทุกะ)

{๑๑๖๓} [๘๗] สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและที่ไม่ใช่มีเหตุซึ่งไม่เป็นสรณะ อาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและที่มีเหตุซึ่งเป็นสรณะ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๑ วารสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและที่ไม่ใช่มีเหตุซึ่งไม่เป็นสรณะ อาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและที่มีเหตุซึ่งเป็นอรณะ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๑ วาร

{๑๑๖๔} ในเหตุปัจจัย มี ๒ วาร

{๑๑๖๕} สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและที่มิใช่ไม่มีเหตุซึ่งไม่เป็นสรณะ อาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและที่ไม่มีเหตุซึ่งเป็นอรณะ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย{๑๑๖๖} ในเหตุปัจจัย มี ๑ วาร

๑๐๐. สรณทุกะ ๗. จูฬันตรทุกะ

{๑๑๖๗} [๘๘] สภาวธรรมที่เป็นอรณะซึ่งไม่มีปัจจัย เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มิใช่ไม่มีปัจจัยซึ่งไม่เป็นสรณะ โดยอารัมมณปัจจัย[๘๙] สภาวธรรมที่เป็นอรณะซึ่งเป็นอสังขตะ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นสรณะซึ่งไม่เป็นอสังขตะ โดยอารัมมณปัจจัย[๙๐] สภาวธรรมที่เป็นอรณะซึ่งเห็นได้ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นอรณะซึ่งไม่ใช่เห็นได้ โดยในอารัมมณปัจจัยสภาวธรรมที่เป็นอรณะซึ่งเห็นได้ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นสรณะซึ่งไม่ใช่เห็นได้ โดยอารัมมณปัจจัย (ย่อ)

๑๐๐. สรณทุกะ ๑๔. อาสวโคจฉกะ

{๑๑๖๘} [๙๑] สภาวธรรมที่ไม่เป็นสรณะซึ่งไม่เป็นอาสวะ อาศัยสภาวธรรมที่เป็นสรณะซึ่งเป็นอาสวะ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอรณะซึ่งไม่เป็นอาสวะ อาศัยสภาวธรรมที่เป็นสรณะซึ่งเป็นอาสวะ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย

สภาวธรรมที่ไม่เป็นสรณะซึ่งไม่เป็นอาสวะ และที่ไม่ใช่เป็นอรณะซึ่งไม่เป็นอาสวะ อาศัยสภาวธรรมที่เป็นสรณะซึ่งเป็นอาสวะ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย

สภาวธรรมที่ไม่เป็นอรณะที่มิใช่ไม่เป็นอาสวะ อาศัยสภาวธรรมที่เป็นสรณะซึ่งไม่เป็นอาสวะ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย

ในเหตุปัจจัย มี ๑ วาร

{๑๑๖๙} [๙๒] สภาวธรรมที่ไม่เป็นสรณะซึ่งไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะ อาศัยสภาวธรรมที่เป็นอรณะซึ่งเป็นอารมณ์ของอาสวะ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย สภาวธรรมที่ไม่เป็นสรณะที่มิใช่ไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะ อาศัยสภาวธรรมที่เป็นอรณะซึ่งไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยในเหตุปัจจัย มี ๑ วาร

(พึงให้พิสดารในทุก ๆ วาร โดยอุบายนี้)

๑๐๐. สรณทุกะ ๕๕. มหันตรทุกะ

{๑๑๗๐} [๙๓] สภาวธรรมที่ไม่เป็นสรณะซึ่งไม่ใช่มีอารมณ์ อาศัยสภาวธรรมที่เป็นสรณะซึ่งมีอารมณ์ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย

สภาวธรรมที่ไม่เป็นสรณะซึ่งไม่ใช่มีอารมณ์ อาศัยสภาวธรรมที่เป็นอรณะซึ่งมีอารมณ์ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)

๑๐๐. สรณทุกะ ๘๓. ปิฏฐิทุกะ

{๑๑๗๑} [๙๔] สภาวธรรมที่ไม่เป็นสรณะซึ่งไม่ใช่อันโสดาปัตติมรรคพึงประหารอาศัยสภาวธรรมที่เป็นสรณะอันโสดาปัตติมรรคพึงประหาณ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยในเหตุปัจจัย มี ๑ วาร

สภาวธรรมที่ไม่เป็นอรณะซึ่งมิใช่ไม่ใช่อันโสดาปัตติมรรคพึงประหาณ อาศัยสภาวธรรมที่เป็นอรณะซึ่งไม่ใช่อันโสดาปัตติมรรคพึงประหาณ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)

{๑๑๗๒} [๙๕] สภาวธรรมที่ไม่เป็นสรณะซึ่งไม่เป็นสอุตตระ อาศัยสภาวธรรมที่เป็นอรณะซึ่งเป็นสอุตตระ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)สภาวธรรมที่ไม่เป็นสรณะซึ่งเป็นอนุตตระ อาศัยสภาวธรรมที่เป็นอรณะซึ่งเป็นอนุตตระ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย(สหชาตวารก็ดี ... ปัญหาวารก็ดีพิงให้พิสดาร)

จบ ธัมมานุโลมปัจจนียะ ทุกทุกปัฏฐาน

จบ อนุโลมปัจจนียปัฏฐาน

พระบาลีอภิธรรมปิฎก

ธัมมปัจจนียานุโลม ติกปัฏฐาน

ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น

๑. กุสลติกะ ๑. ปฏิจจวาร

ปัจจยจตุกกะ เหตุอารัมมณปัจจัย

{๑} [๑] สภาวธรรมที่เป็นอกุศล อาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศล เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอกุศล เกิดขึ้น ...ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ...

สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤต อาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศล เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอัพยากตวิบาก ซึ่งเป็นอัพยากตกิริยา เกิดขึ้น ...

สภาวธรรมทั้งหลาย ที่เป็นอกุศลและที่เป็นอัพยากฤต อาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศล เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาร

{๒} สภาวธรรมที่เป็นกุศล อาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศล เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย

สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤต อาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศล เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย

สภาวธรรมที่เป็นกุศลและที่เป็นอัพยากฤต อาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศล เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาร

{๓} สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤต อาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย