นสรณทุกนสเหตุกทุกะ เล่ม ๔๕

นสรณทุกนสเหตุกทุกะ

(๑๐๐. นสรณทุกะ ๒. นสเหตุกทุกะ)

ปฏิจจวาระ

อนุโลมนัย

๑. เหตุปัจจัย

[๕๐๖] ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่สเหตุกธรรม ที่ไม่ใช่สรณ-ธรรม ฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อเหตุกธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรมฯลฯ

นสรณทุกนสเหตุกทุกะ จบ

นสรณทุกนเหตุสัมปยุตตทุกะ

(๑๐๐. นสรณทุกะ ๓. นเหตุสัมปยุตตทุกะ)

ปฏิจจวาระ

อนุโลมนัย

๑. เหตุปัจจัย

[๕๐๗] ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เหตุสัมปยุตตธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม ฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เหตุวิปปยุตตธรรม ที่ไม่ใช่สรณ-ธรรม ฯลฯ

นสรณทุกนเหตุสัมปยุตตทุกะ จบ

นสรณทุกนเหตุสเหตุกทุกะ

(๑๐๐. นสรณทุกะ ๔. นเหตุสเหตุกทุกะ)

ปฏิจจวาระ

อนุโลมนัย

๑. เหตุปัจจัย

[๕๐๘] ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรม และไม่ใช่อเหตุกธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม ฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อเหตุกธรรม และไม่ใช่นเหตุ-ธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม ฯลฯ

นสรณทุกนเหตุสเหตุกทุกะ จบ

นสรณทุกนเหตุเหตุสัมปยุตตทุกะ

(๑๐๐. นสรณทุกะ ๕. นเหตุเหตุสัมปยุตตทุกะ)

ปฏิจจวาระ

อนุโลมนัย

๑. เหตุปัจจัย

[๕๐๙] ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่นเหตุธรรม และไม่ใช่เหตุ-วิปปยุตตธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม ฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เหตุวิปปยุตตธรรม และไม่ใช่นเหตุธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม ฯลฯ

นสรณทุกนเหตุเหตุสัมปยุตตทุกะ จบ

นสรณทุกนเหตุนสเหตุกทุกะ

(๑๐๐. นสรณทุกะ ๖. นเหตุนสเหตุกทุกะ)

ปฏิจจวาระ

อนุโลมนัย

๑. เหตุปัจจัย

[๕๑๐] ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรม ที่ไม่ใช่สเหตุก-ธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม ฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรม และไม่ใช่อเหตุกธรรมที่ไม่ใช่สรณธรรม ฯลฯ

นสรณทุกนเหตุนสเหตุกทุกะ จบ

นสรณทุกจูฬันตรทุกะ

(๑๐๐. นสรณทุกะ ๗.-๑๓. จูฬันตรทุกะ)

ปฏิจจวาระ

อนุโลมนัย

๑. เหตุปัจจัย

[๕๑๑] ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อัปปัจจยธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม ฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อสังขตธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรมฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่สนิทัสสนธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรมฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่สัปปฏิฆธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรมฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อัปปฏิฆธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรมฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่รูปีธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม ฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อรูปีธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม ฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่โลกิยธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม ฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่โลกิยธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม ฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่โลกุตตรธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม

ฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เกนจิวิญเญยยธรรม ที่ไม่ใช่สรณ-ธรรม ฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เกนจินวิญเญยยธรรม ที่ไม่ใช่สรณ-ธรรม ฯลฯ

นสรณทุกจูฬันตรทุกะ จบ

นสรณทุกโนอาสวโคจฉกทุกะ

(๑๐๐. นสรณทุกะ ๑๔.-๑๙. โนอาสวโคจฉกทุกะ)

ปฏิจจวาระ

อนุโลมนัย

๑.เหตุปัจจัย

[๕๑๒] ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อาสวธรรม ที่ไม่ใช่สรณ-ธรรม ฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่ธรรมที่ไม่ใช่อาสวธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม ฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่สาสวธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม ฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อนาสวธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรมฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อาสวสัมปยุตตธรรม ที่ไม่ใช่สรณ-ธรรม ฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อาสววิปปยุตตธรรม ที่ไม่ใช่สรณ-ธรรม ฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อาสวธรรม และไม่ใช่อนาสวธรรมที่ไม่ใช่สรณธรรม ฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อนาสวธรรม และธรรมที่ไม่ใช่ธรรมที่ไม่ใช่อาสวธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม ฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อาสวธรรม และไม่ใช่อาสววิปป-ยุตตธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม ฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อาสววิปปยุตตธรรม และธรรมที่ไม่ใช่ธรรม ที่ไม่ใช่อาสวธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม ฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อาสววิปปยุตตธรรม และไม่ใช่สาสวธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม ฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อาสววิปปยุตตธรรม และไม่ใช่อนาสวธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม ฯลฯ

นสรณทุกโนอาสวโคจฉกทุกะ จบ

นสรณทุกฉโคจฉกทุกะ

(๑๐๐. นสรณทุกะ ๒๐.-๕๔. ฉโคจฉกทุกะ)

ปฏิจจวาระ

อนุโลมนัย

๑. เหตุปัจจัย

[๕๑๓] ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่สัญโญชนธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม ฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่คันถธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม ฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่โอฆธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม ฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่โยคธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม ฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่นีวรณธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรมฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่ปรามาสธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรมฯลฯ

นสรณทุกฉโคจฉกทุกะ จบ

นสรณทุกมหันตรทุกะ

(๑๐๐. นสรณทุกะ ๕๕.-๖๘. มหันตรทุกะ)

ปฏิจจวาระ

อนุโลมนัย

๑. เหตุปัจจัย

[๕๑๔] ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่สารัมมณธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม ฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่จิตตธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม ฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เจตสิกธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรมฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่จิตตสัมปยุตตธรรม ที่ไม่ใช่สรณ-ธรรม ฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่จิตตสังสัฏฐธรรม ที่ไม่ใช่สรณ-ธรรม ฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่จิตตสมุฏฐานธรรม ที่ไม่ใช่สรณ-ธรรม ฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่จิตตสหภูธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรมฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่จิตตานุปริวัตติธรรม ที่ไม่ใช่สรณ-ธรรม ฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่จิตตสังสัฏฐสมุฏฐานธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม ฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่จิตตสังสัฏฐสมุฏฐานสหภูธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม ฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่จิตตสังสัฏฐสมุฏฐานานุปริวัตติ-ธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม ฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อัชฌัตติกธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรมฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่พาหิรธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม ฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อุปาทาธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรมฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อุปาทินนธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรมฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อนุปาทินนธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรมฯลฯ

นสรณทุกมหันตรทุกะ จบ

นสรณทุกทวิโคจฉกทุกะ

(๑๐๐. นสรณทุกะ ๖๙.-๘๒. ทวิโคจฉกทุกะ)

ปฏิจจวาระ

อนุโลมนัย

๑. เหตุปัจจัย

[๕๑๕] ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อุปาทานธรรม ที่ไม่ใช่สรณ-ธรรม ฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่กิเลสธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม ฯลฯ

นสรณทุกทวิโคจฉกทุกะ จบ

นสรณทุกปิฏฐิทุกะ

(๑๐๐. นสรณทุกะ ๘๓.-๙๙. ปิฏฐิทุกะ)

ปฏิจจวาระ

อนุโลมนัย

๑. เหตุปัจจัย

[๕๑๖] ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่ทัสสเนนปหาตัพพธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม ฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่ธรรม ที่ไม่ใช่ทัสสเนนปหาตัพพ-ธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม ฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่ภาวนายปหาตัพพธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม ฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่ธรรม ที่ไม่ใช่ภาวนายปหาตัพพ-ธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม ฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่ทัสสเนนปหาตัพพเหตุกธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม ฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่ธรรม ที่ไม่ใช่ทัสสเนนปหาตัพพ-เหตุกธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม ฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่ภาวนายปหาตัพพเหตุกธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม ฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่ธรรม ที่ไม่ใช่ภาวนายปหาตัพพ-เหตุกธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม ฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่สวิตักกธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรมฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อวิตักกธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรมฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่สวิจารธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรมฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อวิจารธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรมฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่สัปปีติกธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรมฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อัปปีติกธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรมฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่ปีติสหคตธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรมฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่ธรรม ที่ไม่ใช่ปีติสหคตธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม ฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่สุขสหคตธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรมฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่ธรรมที่ไม่ใช่สุขสหคตธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม ฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อุเบกขาสหคตธรรม ที่ไม่ใช่สรณ-ธรรม ฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่ธรรมที่ไม่ใช่อุเบกขาสหคตธรรมที่ไม่ใช่สรณธรรม ฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่กามาวจรธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรมฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่ธรรม ที่ไม่ใช่กามาวจรธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม ฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่รูปาวจรธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรมฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่ธรรม ที่ไม่ใช่รูปาวจรธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม ฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อรูปาวจรธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรมฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่ธรรม ที่ไม่ใช่อรูปาวจรธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม ฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่ปริยาปันนธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรมฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อปริยาปันนธรรม ที่ไม่ใช่สรณ-ธรรม ฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่นิยยานิกธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรมฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อนิยยานิกธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรมฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่นิยตธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม ฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อนิยตธรรมที่ไม่ใช่สรณธรรม ฯลฯ

สอุตตรบทปฏิจจวาระ

อนุโลมนัย

๑. เหตุปัจจัย

[๕๑๗] ๑. ธรรมที่ไม่ใช่สอุตตรธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรมอาศัยธรรมที่ไม่ใช่สอุตตรธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.

การนับจำนวนวาระในอนุโลม

[๕๑๘] ในเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ.

พึงให้พิสดารทุกวาระ.

อนุตตรบทปฏิจจวาระ

อนุโลมนัย

๑. เหตุปัจจัย

[๕๑๙] ๑. ธรรมที่ไม่ใช่อนุตตรธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรมอาศัยธรรมที่ไม่ใช่อนุตตรธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ.

๒. ธรรมที่ไม่ใช่อนุตตรธรรม ที่ไม่ใช่อรณธรรม

อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อนุตตรธรรม ที่ไม่ใช่อรณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.

๓. ธรรมที่ไม่ใช่อนุตตรธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม

อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อนุตตรธรรม ที่ไม่ใช่อรณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.

๔. ธรรมที่ไม่ใช่อนุตตรธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม

และธรรมที่ไม่ใช่อนุตตรธรรม ที่ไม่ใช่อรณธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อนุตตรธรรม ที่ไม่ใช่อรณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.

๕. ธรรมที่ไม่ใช่อนุตตรธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม

อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อนุตตรธรรม ที่ไม่ใช่สรณธรรม และธรรมที่ไม่ใช่อนุตตรธรรม ที่ไม่ใช่อรณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.

การนับจำนวนวาระในอนุโลม

[๕๒๐] ในเหตุปัจจัย มี ๕ วาระ.

พึงให้พิสดารทุกวาระ.

สหชาตวาระก็ดี ปัจจยวาระก็ดี นิสสยวาระก็ดี สังสัฏฐวาระก็ดีสัมปยุตตวาระก็ดี ปัญหาวาระก็ดี พึงให้พิสดาร

ปัจจนียทุกทุกปัฏฐาน จบ

อรรถกถาปัจจนียปัฏฐาน

บัดนี้ เพื่อจะแสดง ปัจจนียปัฏฐาน ซึ่งมีชื่ออันได้แล้ว เพราะเป็นธรรมตรงกันข้าม ด้วยอำนาจเป็นปฏิปักษ์ต่อบททั้งหลายมีกุศลเป็นต้น พระ-ผู้มีพระภาคจึงทรงเริ่มคำว่า นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติเหตุปจฺจยา ดังนี้เป็นต้น.

บรรดาบทเหล่านั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงห้ามความที่กุศลเป็นปัจจัยด้วยคำว่า นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ทรงห้ามการเกิดขึ้นแห่งกุศล ด้วยคำว่านกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เพราะฉะนั้น ผู้ศึกษาพึงทราบปัญหาและ

วิสัชนาในอธิการนี้ โดยนัยมีอาทิอย่างนี้ว่า ขันธ์ ๓ ที่เป็นอกุสลาพยากตะและรูปที่มีจิตเป็นสมุฏฐาน อาศัยขันธ์หนึ่งที่เป็นอกุสลาพยากตะเกิดขึ้น.

ก็วิธีนับที่ได้ในปัจจัยนั้น ๆ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้แล้วในบาลี แม้วาระทั้งหลายที่มีวิสัชนาเหมือนกัน ก็ทรงแสดงไว้ในบาลีนั้นเอง เพราะฉะนั้นในอธิการนี้ ผู้ศึกษาพึงกำหนดบาลีแล้วทราบปัฏฐานนัยทั้งหมด ตามแนวแห่งนัยที่ข้าพเจ้ากล่าวแล้วในหนหลัง ก็ในอธิการนี้ ฉันใด ใน ทุกปัฏฐาน ทุก-ติกปัฏฐาน ติกทุกปัฏฐาน ติกติกปัฏฐาน และทุกทุกปัฏฐาน ก็ฉันนั้น.

นัย ๖ ในธัมมปัจจนียปัฏฐาน อันท่านแสดงไว้ด้วยคาถาที่ท่านกล่าว

ไว้ในอรรถกถาว่า

นัย ๖ ในปัจจนียปัฏฐาน คือ ติกปัฏฐาน อัน

ประเสริฐ ทุกปัฏฐานอันสูงสุด ทุกติกปัฏฐาน ติกทุก-

ปัฏฐาน ติกติกปัฏฐาน และทุกทุกปัฏฐาน ลึกซึ้งนัก ดังนี้.

เป็นอันข้าพเจ้าแสดงแล้วด้วยคำมีประมาณเท่านี้ ฯ ก็ในอธิการนี้ ผู้ศึกษาพึงทราบเฉพาะ ปัจจนียปัฏฐาน เท่านั้น ประดับด้วยนัย ๒๕ โดยปริยายหนึ่งคือในปัฏฐานหนึ่ง ๆ ว่าด้วยอำนาจแห่งปัจจัยมีอย่างละ ๔ นัย มีอนุโลมนัยเป็นต้น.

อรรถกถาปัจจนียปัฏฐาน จบ

นเหตุทุกโนอาสวโคจฉกทุกะ

(๑. นเหตุทุกะ ๑๓.-๑๘. โนอาสวโคจฉกทุกะ)

ปฏิจจวาระ

อนุโลมนัย

๑. เหตุปัจจัย

(๔๗๗) ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อาสวธรรม ที่เป็นนเหตุ-ธรรม ฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อาสวธรรม ที่เป็นนเหตุธรรม ฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่สาสวธรรม ที่เป็นนเหตุธรรม ฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อนาสวธรรมที่เป็นนเหตุธรรม ฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อาสวสัมปยุตตธรรม ที่เป็นนเหตุ-ธรรม ฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อาสววิปปยุตตธรรม ที่เป็นนเหตุ-

ธรรม ฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อาสวธรรม และไม่ใช่อนาสวธรรมที่เป็นนเหตุธรรม ฯลฯ

ฯลฯ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อนาสวธรรม และไม่ใช่ธรรมที่

ไม่ใช่อาสวธรรม ที่เป็นนเหตุธรรม ฯลฯ

พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน

อนุโลมปัจจนียปัฏฐาน

๑. อนุโลมปัจจนียติกปัฏฐาน

๑. กุสลติกนกุสลติกะ

ปฏิจจวาระ

อนุโลมนัย

๑. เหตุปัจจัย

[๑] ๑. ธรรมที่ไม่ใช่กุศล อาศัยธรรมที่เป็นกุศล เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย

คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยกุศลขันธ์ทั้งหลาย.

๒. ธรรมที่ไม่ใช่อกุศล อาศัยธรรมที่เป็นกุศล เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย

คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นกุศล.