นกุสลัตติกะ เล่ม ๔๕

พระไตรปิฎกภาษาไทย

พระบาลีอภิธรรมปิฎก

ปัฏฐาน

[ฉัฏฐภาค]

ฉบับเฉลิมพระเกียรติ

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว

เนื่องในการจัดงานฉลองสิริราชสมบัติครบ ๖๐ ปี

พุทธศักราช ๒๕๔๙

มหาเถรสมาคม จัดพิมพ์

๔๕

พระบาลีอภิธรรมปิฎก

ธัมมปัจจนียะ ติกปัฏฐาน

ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น

๑. กุสลติกะ ๑. ปฏิจจวาร

ปัจจยจตุกกะ - เหตุอารัมมณปัจจัย

{๑} [๑] สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศล อาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ ที่เป็นอกุศล เป็นอัพยากฤต และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอกุศล เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ...

สภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศล อาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย

สภาวธรรมที่ไม่เป็นอัพยากฤต อาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย

สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลและที่ไม่เป็นอัพยากฤต อาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลและที่ไม่เป็นอกุศลอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๕ วาร{๒} [๒] สภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย

สภาวธรรมที่ไม่เป็นอัพยากฤตอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลและที่ไม่เป็นอัพยากฤต อาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลและที่ไม่เป็นอกุศลอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๕ วาร{๓} [๓] สภาวธรรมที่ไม่เป็นอัพยากฤตอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย

สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลและที่ไม่เป็นอัพยากฤตอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลและที่ไม่เป็นอัพยากฤตอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลและที่ไม่เป็นอกุศลอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๖ วาร{๔} [๔] สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลและที่ไม่เป็นอัพยากกฤตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลและที่ไม่เป็นอัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอัพยากฤตอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลและที่ไม่เป็นอัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลและที่ไม่เป็นอัพยากฤตอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลและที่ไม่เป็นอัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลและที่ไม่เป็นอกุศลอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลและที่ไม่เป็นอัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย

มี ๕ วาร{๕} [๕] สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลและที่ไม่เป็นอัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศล อาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลและที่ไม่เป็นอัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอัพยากฤตอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่อกุศลและที่ไม่เป็นอัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลและที่ไม่เป็นอัพยากฤตอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลและที่ไม่เป็นอัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย

สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลและที่ไม่เป็นอกุศลอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลและที่ไม่เป็นอัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๕ วาร{๖} [๖] สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลและที่ไม่เป็นอกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลและที่ไม่เป็นอกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลและที่ไม่เป็นอกุศลอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศล และที่ไม่เป็นอกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาร{๗} สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลเกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย (ย่อ)

{๘} [๗] ในเหตุปัจจัย มี ๒๙ วาร

ในอารัมมณปัจจัย ” ๒๔ ” ...

ในวิปากปัจจัย ” ๙ ” ...

ในอวิคตปัจจัย ” ๒๙ ” ...

(สหชาตวารก็ดี ปัจจยวารก็ดี นิสสยวารก็ดี สังสัฏฐวารก็ดี สัมปยุตตวารก็ดี เหมือนกับปฏิจจวาร)

๑. กุสลติกะ ๗. ปัญหาวาร

ปัจจยจตุกกะ – เหตุอารัมมณาทิปัจจัย

{๙} [๘] สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลโดยเหตุปัจจัย ...

{๑๐} สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลโดยอารัมมณปัจจัย

สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลโดยอารัมมณปัจจัย

สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นอัพยากฤตโดยอารัมมณปัจจัย

สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลและที่ไม่เป็นอัพยากฤตโดยอารัมมณปัจจัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลและที่ไม่เป็นอัพยากฤตโดยอารัมมณปัจจัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลและที่ไม่เป็นอกุศลโดยอารัมมณปัจจัย มี ๖ วารสภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศล เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลโดยอารัมมณปัจจัย มี ๖ วารสภาวธรรมที่ไม่เป็นอัพยากฤต เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นอัพยากฤตโดยอารัมมณปัจจัย มี ๖ วารสภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลและที่ไม่เป็นอัพยากฤต เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลโดยอารัมมณปัจจัย

มี ๖ วารสภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลและที่ไม่เป็นอัพยากฤต เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศล โดยอารัมมณปัจจัย มี ๖ วารสภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลและที่ไม่เป็นอกุศล เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลโดยอารัมมณปัจจัย มี ๖ วาร{๑๑} [๙] สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลโดยอธิปติปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอนันตรปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสมนันตรปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอัญญมัญญปัจจัย เป็นปัจจัยโดยนิสสยปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย{๑๒} เป็นปัจจัยโดยปุเรชาตปัจจัย

สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลโดยปุเรชาตปัจจัย ...

สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลและที่ไม่เป็นอกุศลโดยปุเรชาตปัจจัย มี ๖ วารสภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศล เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลโดยปุเรชาตปัจจัย

สภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศล เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลโดยปุเรชาตปัจจัย ...

สภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศล เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลและที่ไม่เป็นอกุศลโดยปุเรชาตปัจจัย มี ๖ วารสภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลและที่ไม่เป็นอกุศล เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลโดยปุเรชาตปัจจัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลและที่ไม่เป็นอกุศล เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลโดยปุเรชาตปัจจัย ...

สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลและที่ไม่เป็นอกุศล เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลและที่ไม่เป็นอกุศลโดยปุเรชาตปัจจัย มี ๖ วาร (ย่อ){๑๓} [๑๐] ในเหตุปัจจัย มี ๒๙ วาร

ในอารัมมณปัจจัย ” ๓๖ ”

ในอธิปติปัจจัย ” ๓๕ ”

ในอนันตรปัจจัย ” ๓๔ ”

ในสมนันตรปัจจัย ” ๓๔ ”

ในสหชาตปัจจัย ” ๒๙ ”

ในอัญญมัญญปัจจัย ” ๒๔ ”

ในนิสสยปัจจัย ” ๓๔ ”

ในอุปนิสสยปัจจัย มี ๓๖ วาร

ในปุเรชาตปัจจัย ” ๑๘ ”

ในปัจฉาชาตปัจจัย ” ๑๘ ”

ในอาเสวนปัจจัย ” ๒๔ ”

ในกัมมปัจจัย ” ๒๙ ”

ในวิปากปัจจัย ” ๙ ”

ในอาหารปัจจัย ” ๒๙ ”

ในสัมปยุตตปัจจัย ” ๒๔ ”

ในวิปปยุตตปัจจัย ” ๒๗ ”

ในอวิคตปัจจัย ” ๓๔ ”

(อนุโลมะก็ดี ปัจจนียะก็ดี อนุโลมปัจจนียะก็ดี ปัจจนียานุโลมะก็ดี แห่งปัญหาวารในกุสลติกะ นับไว้แล้วอย่างไร ก็พึงนับอย่างนั้น)

๒. เวทนาติกะ ๑. ปฏิจจวาร

{๑๔} [๑๑] สภาวธรรมที่ไม่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาอาศัยสภาวธรรมที่ไม่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยสภาวธรรมที่ไม่สัมปยุตด้วยทุกขเวทนาอาศัยสภาวธรรมที่ไม่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยสภาวธรรมที่ไม่สัมปยุตด้วยอทุกขมสุขเวทนาอาศัยสภาวธรรมที่ไม่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยสภาวธรรมที่ไม่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาและที่ไม่สัมปยุตด้วยอทุกขมสุขเวทนาอาศัยสภาวธรรมที่ไม่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยสภาวธรรมที่ไม่สัมปยุตด้วยทุกขเวทนาและที่ไม่สัมปยุตด้วยอทุกขม