นกุสลัตติกะ เล่ม ๔๕

พระอภิธรรมปิฎก

เล่มที่ ๗๑

ปัฏฐาน ภาคที่ ๗

ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น

ปัจจนียปัฏฐาน

๑. ปัจจนียติกปัฏฐาน

๑. นกุสลติกะ๒

ปฏิจจวาระ

อนุโลมนัย

๑. เหตุปัจจัย

[๑] ๑. ธรรมที่ไม่ใช่กุศล อาศัยธรรมที่ไม่ใช่กุศล เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย

คือ ขันธ์ ๓ ที่เป็นอกุศล ที่เป็นอัพยากตะ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอกุศล ที่เป็นอัพยากตะ๓ เกิดขึ้น ฯลฯ ขันธ์ ๒ และจิตต-สมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น.

๒. ธรรมที่ไม่ใช่อกุศล อาศัยธรรมที่ไม่ใช่กุสล เกิด

ขึ้น เพราะปัจจัย

๑. บาลีเล่มที่ ๔๕, ๒. ม. เป็นกุสลติกะ และทุก ๆ ติกะ ไม่มี น นำหน้า๓. อรรถกถา ใช้ อกุสลาพยากตะ.

๓. ธรรมที่ไม่ใช่อัพยากตะ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่กุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

๔. ธรรมที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่อัพยากตะ

อาศัยธรรมที่ไม่ใช่กุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

๕. ธรรมที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่อกุศล อาศัยธรรมที่ไม่ใช่กุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๕ วาระ.

[๒] ๖. ธรรมที่ไม่ใช่อกุศล อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

๗. ธรรมที่ไม่ใช่กุศล อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อกุศล เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย

๘. ธรรมที่ไม่ใช่อัพยากตะ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อกุศล

เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

๙. ธรรมที่ไม่ใช่อกุศล และธรรมที่ไม่ใช่อัพยากตะ

อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

๑๐. ธรรมที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่อกุศล อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๕ วาระ.

[๓] ๑๑. ธรรมที่ไม่ใช่อัพยากตะ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อัพยากตะ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

๑๒. ธรรมที่ไม่ใช่กุศล อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อัพยากตะ

เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

๑๓. ธรรมที่ไม่ใช่อกุศล อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อัพยากตะเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

๑๔. ธรรมที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่อัพยากตะ

อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อัพยากตะ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

๑๕. ธรรมที่ไม่ใช่อกุศล และธรรมที่ไม่ใช่อัพยากตะ

อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อัพยากตะ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

๑๖. ธรรมที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่อกุศล อาศัย

ธรรมที่ไม่ใช่อัพยากตะ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๖ วาระ.

[๔] ๑๗. ธรรมที่ไม่ใช่กุศล อาศัยธรรมที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่อัพยากตะ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

๑๘. ธรรมที่ไม่ใช่อกุศล อาศัยธรรมที่ไม่ใช่กุศล และ

ธรรมที่ไม่ใช่อัพยากตะ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

๑๙. ธรรมที่ไม่ใช่อัพยากตะ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่กุศล

และธรรมที่ไม่ใช่อัพยากตะ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

๒๐. ธรรมที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่อัพยากตะ

อาศัยธรรมที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่อัพยากตะ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

๒๑. ธรรมที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่อกุศล อาศัย

ธรรมที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่อัพยากตะ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๕ วาระ.

[๕] ๒๒. ธรรมที่ไม่ใช่กุศล อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อกุศล และธรรมที่ไม่ใช่อัพยากตะ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

๒๓. ธรรมที่ไม่ใช่อกุศล อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อกุศล

และธรรมที่ไม่ใช่อัพยากตะ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

๒๔. ธรรมที่ไม่ใช่อัพยากตะ อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อกุศล

และธรรมที่ไม่ใช่อัพยากตะ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

๒๕. ธรรมที่ไม่ใช่อกุศล และธรรมที่ไม่ใช่อัพยากตะ

อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อกุศล และธรรมที่ไม่ใช่อัพยากตะ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

๒๖. ธรรมที่ไม่ใช่อกุศล และธรรมที่ไม่ใช่อกุศล อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อกุศล และธรรมที่ไม่ใช่อัพยากตะ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๕ วาระ.

[๖] ๒๗. ธรรมที่ไม่ใช่กุศล อาศัยธรรมที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่อกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

๒๘. ธรรมที่ไม่ใช่อกุศล อาศัยธรรมที่ไม่ใช่กุศล และ

ธรรมที่ไม่ใช่อกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

๒๙. ธรรมที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่อกุศล อาศัย

ธรรมที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่อกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัยมี ๓ วาระ.

๒. อารัมมณปัจจัย

[๗] ๑. ธรรมที่ไม่ใช่กุศล อาศัยธรรมที่ไม่ใช่กุศล เกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย ฯ ล ฯ

การนับจำนวนวาระในอนุโลม

[๘] ในเหตุปัจจัย มี ๒๙ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๒๔ วาระฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๒๙ วาระ.

สหชาตวาระก็ดี ปัจจยวาระก็ดี นิสสยวาระก็ดี สังสัฏฐวาระก็ดีสัมปยุตตวาระก็ดี เหมือนปฏิจจวาระ.

ปัญหาวาระ

อนุโลมนัย

๑. เหตุปัจจัย

[๙] ๑. ธรรมที่ไม่ใช่กุศล เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่กุศลด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย

๒. อารัมมณปัจจัย

[๑๐] ๑. ธรรมที่ใช่กุศล เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่กุศลด้วยอำนาจของอารัมมปัจจัย

๒. ธรรมที่ไม่ใช่กุศล เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่อกุศลด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย

๓. ธรรมที่ไม่ใช่กุศล เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่

อัพยากตะ ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย

๔. ธรรมที่ไม่ใช่กุศล เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่กุศลและธรรมที่ไม่ใช่อัพยากตะ ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย

๕. ธรรมที่ไม่ใช่กุศล เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่อกุศลและธรรมที่ไม่ใช่อัพยากตะ ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย

๖. ธรรมที่ไม่ใช่กุศล เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่กุศลและธรรมที่ไม่ใช่อกุศล ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย มี ๖ วาระ.

๗. ธรรมที่ไม่ใช่อกุศล เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่

อกุศล ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย มี ๖ วาระ (วาระที่ ๗-๑๒)

๑๓. ธรรมที่ไม่ใช่อัพยากตะ เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่อัพยากตะ ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย มี ๖ วาระ (วาระที่ ๑๓ - ๑๘)

๑๔. ธรรมที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่อัพยากตะ

เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่กุศล ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัยมี ๖ วาระ (วาระที่ ๑๙-๒๔)

๒๕. ธรรมที่ไม่ใช่อกุศล และธรรมที่ไม่ใช่อัพยากตะ

เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่กุศล ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัยมี ๖ วาระ (วาระที่ ๒๕-๓๐)

๓๑. ธรรมที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่อกุศล เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่กุศล ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย มี ๖ วาระ(วาระที่ ๓๑ -๓๖)

๓. อธิปติปัจจัย ฯลฯ ๙. อุปนิสสยปัจจัย

[๑๑] ๑. ธรรมที่ไม่ใช่กุศล เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่กุศลด้วยอำนาจของอธิปติปัจจัย, เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของอนันตรปัจจัย,เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของสมนันตรปัจจัย, เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของสหชาตปัจจัย, เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของอัญญมัญญปัจจัย, เป็นปัจจัยด้วยอำนาจของนิสสยปัจจัย เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของอุปนิสสย-ปัจจัย.

๑๐. ปุเรชาตปัจจัย

[๑๒] ๑. ธรรมที่ไม่ใช่กุศล เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่กุศลด้วยอำนาจของปุเรชาตปัจจัย

๒. ธรรมที่ไม่ใช่กุศล เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่อกุศล

ด้วยอำนาจของปุเรชาตปัจจัย

๓. ธรรมที่ไม่ใช่กุศล เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่กุศล

และธรรมที่ไม่ใช่อกุศล ด้วยอำนาจของปุเรชาตปัจจัย ฯ ล ฯ (มี ๖วาระคือวาระที่ ๑-๖)

๗. ธรรมที่ไม่ใช่อกุศล เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่

อกุศล ด้วยอำนาจของปุเรชาตปัจจัย.

๘. ธรรมที่ไม่ใช่อกุศลเป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่กุศลด้วยอำนาจของปุเรชาตปัจจัย.

๙. ธรรมที่ไม่ใช่อกุศล เป็นปัจจัย แก่ธรรมที่ไม่ใช่กุศล

และธรรมที่ไม่ใช่อกุศล ด้วยอำนาจของปุเรชาตปัจจัย ฯ ล ฯ (มี ๖ วาระคือวาระที่ ๗-๑๒)

๑๓. ธรรมที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่อกุศล เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่กุศล ด้วยอำนาจของปุเรชาตปัจจัย.

๑๔. ธรรมที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่อกุศล เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่อกุศล ด้วยอำนาจของปุเรชาตปัจจัย.

๑๕. ธรรมที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่อกุศล เป็น

ปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่อกุศล ด้วยอำนาจของปุเรชาตปัจจัย ฯลฯ (มี ๖ วาระ คือวาระที่ ๑๓-๑๘ )

การนับจำนวนวาระในอนุโลม

[๑๓] ในเหตุปัจจัย มี ๒๙ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๓๖ วาระในอธิปติปัจจัย มี ๓๕ วาระ ในอนันตรปัจจัย มี ๓๔ วาระ ในสมนันตรปัจจัยมี ๓๔ วาระ ในสหชาตปัจจัย มี ๒๙ วาระ ในอัญญมัญญปัจจัย มี ๒๔ วาระในนิสสยปัจจัย มี ๓๔ วาระ ในอุปนิสสยปัจจัย มี ๓๖ วาระ ในปุเรชาตปัจจัยมี ๑๘ วาระ ในปัจฉาชาตปัจจัย มี ๑๘ วาระ ในอาเสวนปัจจัย มี ๒๔ วาระในกัมมปัจจัย มี ๒๙ วาระ ในวิปากปัจจัย มี ๙ วาระ ในอาหารปัจจัยมี ๒ วาระ ในอวิคตปัจจัย มี ๓๔ วาระ.

อนุโลมนัยก็ดี ปัจจนียนัยก็ดี อนุโลมปัจจนียนัยก็ดี ปัจจนียานุโลมนัยก็ดี แห่งปัญหาวาระในกุสลติกะ ท่านนับไว้อย่างไร พึงนับอย่างนั้น.

นกุสลติกะ จบ

๒. นเวทนาติกะ

ปฏิจจวาระ

อนุโลมนัย

๑. เหตุปัจจัย

[๑๔] ๑. ธรรมที่ไม่ใช่ธรรมที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนา อาศัยธรรมที่ไม่ใช่ธรรมที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนา เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.