ปัจจยวาร เล่ม ๔๓

๕๗. เจตสิกทุกะ ๓. ปัจจยวาร

๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๘๘} [๑๐๖] สภาวธรรมที่เป็นเจตสิกทำสภาวธรรมที่เป็นเจตสิกให้เป็นปัจจัย เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาร (เหมือนกับปฏิจจวาร)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นเจตสิกทำสภาวธรรมที่ไม่เป็นเจตสิกให้เป็นปัจจัย เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปทำจิตให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... จิตทำหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ กฏัตตารูปทำจิต ให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... หทัยวัตถุทำจิตให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... จิตทำหทัย วัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... มหาภูตรูป ๑ ... (๑)สภาวธรรมที่เป็นเจตสิกทำสภาวธรรมที่ไม่เป็นเจตสิกให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายทำจิตให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ที่เป็นเจตสิกทำขันธ์ทำหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... (ในปฏิสนธิขณะก็พึงทำให้เป็น ๒ วาร) (๒)

สภาวธรรมที่เป็นเจตสิกและที่ไม่เป็นเจตสิกทำสภาวธรรมที่ไม่เป็น เจตสิกให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย และจิตตสมุฏฐานรูปทำจิตให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... จิตและสัมปยุตตขันธ์ ทั้งหลายทำหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... (แม้ในปฏิสนธิขณะก็พึงทำให้ เป็น ๒ วาร) (๓)![๑๐๗] สภาวธรรมที่เป็นเจตสิกทำสภาวธรรมที่เป็นเจตสิกและที่ไม่ เป็นเจตสิกให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๒ ทำขันธ์ ๑ ที่ เป็นเจตสิกและจิตให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๑ ทำขันธ์ ๒ ให้เป็นปัจจัย เกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ทำขันธ์ ๑ ที่เป็นเจตสิกและหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัย

เกิดขึ้น ... ขันธ์ ๑ ทำขันธ์ ๒ ให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... (แม้ในปฏิสนธิขณะ ก็พึงทำให้เป็น ๒ วาร) (๑)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นเจตสิกทำสภาวธรรมที่เป็นเจตสิกและที่ไม่เป็น เจตสิกให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปทำขันธ์ที่ เป็นเจตสิกและจิตให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูปทำขันธ์ที่เป็น เจตสิกและมหาภูตรูปทั้งหลายให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... จิตทำขันธ์ที่เป็นเจตสิก และหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิศขึ้น ... (แม้ในปฏิสนธิขณะก็พึงทำให้เป็น ๓ วาร) (๒)สภาวธรรมที่เป็นเจตสิกและที่ไม่เป็นเจตสิกทำสภาวธรรมที่เป็นเจตสิก และที่ไม่เป็นเจตสิกให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๒ และจิต สมุฏฐานรูปทำขันธ์ ๑ ที่เป็นเจตสิกและจิตให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๑ ทำ ขันธ์ ๒ ให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ และจิตทำขันธ์ ๑ ที่เป็นเจตสิกและ หทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๑ ทำขันธ์ ๒ ให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... (แม้ในปฏิสนธิขณะก็พึงทำให้เป็น ๒ วาร) (๓)

อารัมมณปัจจัย

{๘๙} [๑๐๘] สภาวธรรมที่เป็นเจตสิกทำสภาวธรรมที่เป็นเจตสิกให้เป็นปัจจัย เกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาร (เหมือนกับปฏิจจวาร)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นเจตสิกทำสภาวธรรมที่ไม่เป็นเจตสิกให้เป็นปัจจัย เกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย คือ จักขุวิญญาณทำจักขายตนะให้เป็นปัจจัย เกิดขึ้น ... กายวิญญาณทำกายายตนะให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... จิตทำ หทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... (๑)

สภาวธรรมที่เป็นเจตสิกทำสภาวธรรมที่ไม่เป็นเจตสิกให้เป็นปัจจัยเกิด ขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย คือ ขันธ์ที่สหรคตด้วยจักขุวิญญาณทำจักขายตนะ

ให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... กายายตนะ ... สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายทำจิตให้เป็น ปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ที่เป็นเจตสิกทำหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... (แม้ ในปฏิสนธิขณะ ก็พึงทำให้เป็น ๒ วาร) (๒)

สภาวธรรมที่เป็นเจตสิกและที่ไม่เป็นเจตสิกทำสภาวธรรมที่ไม่เป็นเจตสิก ให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย คือ จักขุวิญญาณและสัมปยุตต ขันธ์ทั้งหลายทำจักขายตนะให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... กายายตนะ ... จิตและ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายทำหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... (ในปฏิสนธิขณะ มี ๑ วาร) (๓)

![๑๐๙] สภาวธรรมที่เป็นเจตสิกทำสภาวธรรมที่เป็นเจตสิกและที่ไม่ เป็นเจตสิกให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย คือ ขันธ์ ๒ ทำขันธ์ ๑ ที่ สหรคตด้วยจักขุวิญญาณและจักขุวิญญาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๑ ทำขันธ์ ๒ ให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ทำขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยจักขุ วิญญาณและจักขายตนะให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๑ ทำขันธ์ ๒ให้เป็นปัจจัย เกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ทำขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยกายวิญญาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ทำขันธ์ ๑ ที่เป็นเจตสิกและจิตให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๑ ทำ ขันธ์ ๒ ให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ทำขันธ์ ๑ ที่เป็นเจตสิกและหทัยวัตถุ ให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๑ ทำขันธ์ ๒ ให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... (ใน ปฏิสนธิขณะมี ๒ วาร) (๑)สภาวธรรมที่ไม่เป็นเจตสิกทำสภาวธรรมที่เป็นเจตสิกและที่ไม่เป็น เจตสิกให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย คือ จักขุวิญญาณทำขันธ์ที่ สหรคตด้วยจักขุวิญญาณและจักขายตนะให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ทำขันธ์ที่สหรคตด้วยกายวิญญาณและกายายตนะให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น จิตทำขันธ์ที่เป็นเจตสิกและหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... (ในปฏิสนธิขณะ มี ๑ วาร) (๒)

สภาวธรรมที่เป็นเจตสิกและที่ไม่เป็นเจตสิกทำสภาวธรรมที่เป็นเจตสิก และที่ไม่เป็นเจตสิกให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย คือ ขันธ์ ๒ และจักขุวิญญาณทำขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยจักขุวิญญาณและจักขายตนะ ให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๑ ทำขันธ์ ๒ ให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ และจิตทำขันธ์ ๑ ที่เป็นเจตสิกและหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๑ ทำขันธ์ ๒ ให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... (ในปฏิสนธิขณะมี ๑ วาร ย่อ) (๓)

๑. ปัจจยานุโลม ๒. สังขยาวาร

{๙๐} [๑๑๐] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาร

ในอารัมมณปัจจัย " ๙ "

ในอธิปติปัจจัย " ๙ "

(ในทุก ๆ ปัจจัยมีปัจจัยละ ๙ วาร)

ในปุเรชาตปัจจัย มี ๙ วาร

ในอาเสวนปัจจัย " ๙ "

ในอวิคตปัจจัย " ๙ "

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๑. วิภังควาร

นเหตุปัจจัย

{๙๑} [๑๑๑] สภาวธรรมที่เป็นเจตสิกทำสภาวธรรมที่เป็นเจตสิกให้เป็นปัจจัย เกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ ...ทำสภาวธรรมที่เป็นเจตสิก ซึ่งเป็นอเหตุกะ (ย่อ) (มี ๙ วาร แม้ปัญจวิญญาณ ก็พึงทำให้เหมือนกับอารัมมณปัจจัย เฉพาะใน ๓ วารเท่านั้น มีโมหะ ผู้มีปัญญาพึงทำทุก ๆ วาร ทั้งปวัตติและปฏิสนธิ)

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๒. สังขยาวาร

สุทธนัย

{๙๒} [๑๑๒] ในนเหตุปัจจัย มี ๙ วาร

ในนอารัมมณปัจจัย " ๓ "

ในนอธิปติปัจจัย " ๙ "

ในนอนันตรปัจจัย " ๓ "

ในนสมนันตรปัจจัย " ๓ "

ในนอัญญมัญญปัจจัย " ๓ "

ในนอุปนิสสยปัจจัย " ๓ "

ในนปุเรชาตปัจจัย " ๙ "

ในนปัจฉาชาตปัจจัย " ๙ "

ในนอาเสวนปัจจัย " ๙ "

ในนกัมมปัจจัย " ๓ "

ในนวิปากปัจจัย " ๙ "

ในนอาหารปัจจัย " ๑ "

ในนอินทริยปัจจัย " ๑ "

ในนฌานปัจจัย " ๙ "

ในนมัคคปัจจัย " ๙ "

ในนสัมปยุตตปัจจัย " ๓ "

ในนวิปปยุตตปัจจัย " ๖ "

ในโนนัตถิปัจจัย " ๓ "

ในโนวิคตปัจจัย " ๓ "

๓. ปัจจยานุโลมปัจจนียะ

{๙๓} [๑๑๓] ในนอารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๓ วาร

ในนอธิปติปัจจัย " มี ๙ " (ย่อ)

๔. ปัจจยปัจจนียานุโลม

{๙๔} [๑๑๔] ในอารัมมณปัจจัย กับนเหตุปัจจัยมี ๙ วาร

ในอนันตรปัจจัย " มี ๙ "

(ในทุก ๆ ปัจจัยมีปัจจัยละ ๙ วาร)

ในมัคคปัจจัย กับนเหตุปัจจัยมี ๓ วาร ...

ในอวิคตปัจจัย " มี ๙ "

(นิสสยวารเหมือนกับปัจจยวาร)

๕๗. เจตสิกทุกะ ๕. สังสัฏฐวาร

๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๙๕} [๑๑๕] สภาวธรรมที่เป็นเจตสิกระคนกับสภาวธรรมที่เป็นเจตสิกเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๒ ระคนกับขันธ์ ๑ ที่เป็นเจตสิก เกิดขึ้น ... ขันธ์ ๑ ระคนกับขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... (๑)สภาวธรรมที่ไม่เป็นเจตสิกระคนกับสภาวธรรมที่เป็นเจตสิกเกิดขึ้นเพราะ เหตุปัจจัย คือ จิตระคนกับขันธ์ที่เป็นเจตสิกเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... (๒)

สภาวธรรมที่เป็นเจตสิกและที่ไม่เป็นเจตสิกระคนกับสภาวธรรมที่เป็น เจตสิกเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๒ และจิตระคนกับขันธ์ ๑ ที่เป็น เจตสิกเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๑ ระคนกับขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... (๓)