ปฏิจจวาร เล่ม ๔๓

กัมมปัจจัย) ... ที่เป็นปัจจัยโดยนวิคตปัจจัย (ย่อ ทัสสเนนปหาตัพพเหตุก ทุกะฉันใด ภาวนายปหาตัพพเหตุกปัจจัยทั้งหลายก็ดี ปัจจนียะก็ดี วิภาคะก็ดี การนับก็ดีก็ฉันนั้น ไม่มีข้อแตกต่างกัน)สภาวธรรมไม่ใช่อันโสดาปัตติมรรคพึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรม ไม่ใช่อันโสดาปัตติมรรคพึงประหาณ ... (ยิ่งกว่านั้น ก็พึงทำฉันทราคะ ในภัณฑะของตนด้วย)สภาวธรรมอันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรม ไม่ใช่อันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ ... (ยิ่งกว่านั้นก็พึงทำฉันทราคะใน ภัณฑะของตนด้วย)

จบ ภาวนายปหาตัพพเหตุกทุกะ

๘๗. สวิตักกทุกะ ๑. ปฏิจจวาร

๑. ปัจจยานุโลมะ ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๖๔๒} [๑๐๒] สภาวธรรมที่มีวิตกอาศัยสภาวธรรมที่มีวิตกเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่มีวิตกเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ...

สภาวธรรมที่ไม่มีวิตกอาศัยสภาวธรรมที่มีวิตกเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ วิตกและจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่มีวิตกเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ...

สภาวธรรมที่มีวิตกและที่ไม่มีวิตกอาศัยสภาวธรรมที่มีวิตกเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ วิตกและจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ มีวิตกเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... (๓)

[๑๐๓] สภาวธรรมที่ไม่มีวิตก อาศัยสภาวธรรมที่ไม่มีวิตกเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่มี วิตกเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูปอาศัย วิตกเกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ และกฏัตตารูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่ มีวิตกเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... กฏัตตารูปอาศัยวิตกเกิดขึ้น หทัยวัตถุอาศัยขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น ขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น หทัยวัตถุอาศัยวิตกเกิดขึ้น วิตกอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... มหาภูตรูป ๑ ... (๑)สภาวธรรมที่มีวิตกอาศัยสภาวธรรมที่ไม่มีวิตกเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายอาศัยวิตกเกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ สัมปยุตตขันธ์ ทั้งหลายอาศัยวิตกเกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ที่มีวิตกอาศัยหทัยวัตถุ เกิดขึ้น (๒)

สภาวธรรมที่มีวิตกและที่ไม่มีวิตกอาศัยสภาวธรรมที่ไม่มีวิตกเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปอาศัย วิตกเกิดขึ้นขันธ์ที่มีวิตกอาศัยวิตกเกิดขึ้น จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยมหาภูตรูป ทั้งหลายเกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและกฏัตตารูป อาศัยวิตกเกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ที่มีวิตกอาศัยวิตกเกิดขึ้น กฏัตตารูปอาศัยมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้นในปฏิสนธิขณะขันธ์ที่มีวิตกอาศัย หทัยวัตถุเกิดขึ้น กฏัตตารูปอาศัยมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ วิตกและสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น (๓)[๑๐๔] สภาวธรรมที่มีวิตกอาศัยสภาวธรรมที่มีวิตกและที่ไม่มีวิตก เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่มีวิตกและวิตกเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่มีวิตกและวิตกเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่มีวิตกและหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น … (๑)

สภาวธรรมที่ไม่มีวิตกอาศัยสภาวธรรมที่มีวิตกและที่ไม่มีวิตกเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่มีวิตก วิตกและมหาภูตรูป ทั้งหลายเกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ กฏัตตารูปอาศัยขันธ์ที่มีวิตก วิตกและมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ วิตกอาศัยขันธ์ที่มีวิตกและ หทัยวัตถุเกิดขึ้น (๒)

สภาวธรรมที่มีวิตกและที่ไม่มีวิตกอาศัยสภาวธรรมที่มีวิตกและที่ไม่มี วิตกเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่มีวิตกและวิตกเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่มีวิตกและวิตกเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่มีวิตก วิตกและมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ และกฏัตตารูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่มีวิตกและวิตกเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่มีวิตกและวิตกเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... กฏัตตารูป อาศัยขันธ์ที่มีวิตก วิตกและมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ และวิตกอาศัยขันธ์ ๑ ที่มีวิตกและหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... (๓) (ย่อ)

๑. ปัจจยานุโลมะ ๒. สังขยาวาร

{๖๔๓} [๑๐๕] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาร

ในอารัมมณปัจจัย " ๙ "

ในอธิปติปัจจัย " ๙ "…

ในอุปนิสสยปัจจัย " ๙ "

ในปุเรชาตปัจจัย " ๖ "

ในอาเสวนปัจจัย " ๖ "

ในกัมมปัจจัย มี ๙ วาร

ในวิปากปัจจัย " ๙ "

(ในทุก ๆ ปัจจัยมีปัจจัยละ ๙ วาร)

ในอวิคตปัจจัย มี ๙ วาร

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๑. วิภังควาร

นเหตุปัจจัย

{๖๔๔} [๑๐๖] สภาวธรรมที่มีวิตกอาศัยสภาวธรรมที่มีวิตกเกิดขึ้น เพราะ นเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่มีวิตก ซึ่งเป็นอเหตุกะเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ... โมหะที่สหรคต ด้วยวิจิกิจฉาอุทธัจจะอาศัยขันธ์ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาอุทธัจจะเกิดขึ้น (พึงทำวารทั้ง ๒ ที่เหลือ ซึ่งมีวิตกเป็นมูล สภาวธรรมที่ไม่มีเหตุ ไม่มีข้อ แตกต่างกัน) (๓)สภาวธรรมที่ไม่มีวิตกอาศัยสภาวธรรมที่ไม่มีวิตกเกิดขึ้น เพราะ นเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่มีวิตก ซึ่งเป็นอเหตุกะเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยวิตก ซึ่งเป็น อเหตุกะเกิดขึ้น ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ กฏัตตารูปอาศัยวิตกเกิดขึ้น หทัยวัตถุอาศัยวิตกเกิดขึ้น วิตกอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น มหาภูตรูป ๑ ... (๑)สภาวธรรมที่มีวิตกอาศัยสภาวธรรมที่ไม่มีวิตกเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายอาศัยวิตกซึ่งเป็นอเหตุกะเกิดขึ้นในอเหตุก ปฏิสนธิขณะ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายอาศัยวิตกเกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ที่มีวิตกซึ่งเป็นอเหตุกะอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น โมหะที่สหรคตด้วย วิจิกิจฉาอุทธัจจะอาศัยวิตกเกิดขึ้น (๒)

สภาวธรรมที่มีวิตกและที่ไม่มีวิตกอาศัยสภาวธรรมที่ไม่มีวิตกเกิดขึ้น เพราะนเหตุปัจจัย (ย่อ เหมือนกับเหตุปัจจัย พึงกำหนดด้วยบทว่า อเหตุกะ) (๓)สภาวธรรมที่มีวิตกอาศัยสภาวธรรมที่มีวิตกและที่ไม่มีวิตกเกิดขึ้น เพราะนเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่มีวิตกซี่งเป็นอเหตุกะ และวิตกเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่มีวิตกและวิตกเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่มีวิตก หทัยวัตถุ และวิตกเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... โมหะที่สหรคตด้วย วิจิกิจฉาอุทธัจจะอาศัยขันธ์ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาอุทธัจจะและวิตกเกิดขึ้น(๒ วารที่เหลือเหมือนกับเหตุปัจจัย ไม่มีข้อแตกต่างกัน พึงกำหนดด้วยบทว่า อเหตุกะ) (๓)

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๒. สังขยาวาร

{๖๔๕} [๑๐๗] ในนเหตุปัจจัย มี ๙ วาร

ในนอารัมมณปัจจัย " ๓ "

ในนอธิปติปัจจัย " ๙ "

ในนอนันตรปัจจัย " ๓ " ...

ในนอุปนิสสยปัจจัย " ๓ "

ในนปุเรชาตปัจจัย " ๙ "

ในนปัจฉาชาตปัจจัย " ๙ "

ในนอาเสวนปัจจัย " ๙ "

ในนกัมมปัจจัย " ๔ "

ในนวิปากปัจจัย " ๙ "

ในนอาหารปัจจัย มี ๑ วาร

ในนอินทริยปัจจัย " ๑ "

ในนฌานปัจจัย " ๑ "

ในนมัคคปัจจัย " ๙ "

ในนสัมปยุตตปัจจัย " ๓ "

ในนวิปปยุตตปัจจัย " ๖ "

ในนนัตถิปัจจัย " ๓ "

ในนวิคตปัจจัย " ๓ "

๓. ปัจจยานุโลมปัจจนียะ

{๖๔๖} [๑๐๘] ในนอารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๓ วาร

ในนอธิปติปัจจัย " " ๙ "

ในนอนันตรปัจจัย " " ๓ " …

ในนกัมมปัจจัย " " ๔ "

ในนวิปากปัจจัย " " ๙ "

ในนสัมปยุตตปัจจัย " " ๓ "

ในนวิปปยุตตปัจจัย " " ๖ "

ในโนนัตถิปัจจัย " " ๓ "

ในโนวิคตปัจจัย " " ๓ "

๔. ปัจจยปัจจนียานุโลมะ

{๖๔๗} [๑๐๙] ในอารัมมณปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๙ วาร ...

ในอนันตรปัจจัย " " ๙ " ...

ในปุเรชาตปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๖ วาร

ในอาเสวนปัจจัย " " ๕ "

ในกัมมปัจจัย " " ๙ " ...

ในมัคคปัจจัย " " ๓ "

ในสัมปยุตตปัจจัย " " ๙ "

(ในทุก ๆ ปัจจัยมีปัจจัยละ ๙ วาร)

(สหชาตวารเหมือนกับปฏิจจวาร)

๘๗. สวิตักกทุกะ ๓. ปัจจยวาร

๑. ปัจจยานุโลมะ ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๖๔๘} [๑๑๐] สภาวธรรมที่มีวิตกอาศัยสภาวธรรมที่มีวิตกเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาร (เหมือนกับปฏิจจวาร)สภาวธรรมที่ไม่มีวิตกอาศัยสภาวธรรมที่ไม่มีวิตกเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่มีวิตกเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยวิตกเกิดขึ้น ในปฏิสนธิ ขณะ ขันธ์ ๓ และกฏัตตารูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่มีวิตกเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ กฏัตตารูปอาศัยวิตกเกิดขึ้น หทัย วัตถุอาศัยขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น ขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น หทัยวัตถุอาศัยวิตกเกิดขึ้น วิตกอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น มหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น ... ขันธ์ที่ไม่มีวิตกอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น วิตกอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น