สังสัฏฐวาร เล่ม ๔๓

จิตฺตสมุฏฺฐานํ ธมฺมํ สํสฏฺโฐ จิตฺตสมุฏฺฐาโน ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. จิตฺตสมุฏฺฐานํ เอกํ ขนฺธํ สํสฏฺฐา เทฺว ขนฺธา. เทฺว ขนฺเธ ฯเปฯ ปฏิสนฺธิกฺขเณ ฯเปฯ (๑)

จิตฺตสมุฏฺฐานํ ธมฺมํ สํสฏฺโฐ โนจิตฺตสมุฏฺฐาโน ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. จิตฺตสมุฏฺฐาเน ขนฺเธ สํสฏฺฐํ จิตฺตํ. ปฏิสนฺธิกฺขเณ ฯเปฯ (๒)

จิตฺตสมุฏฺฐานํ ธมฺมํ สํสฏฺโฐ จิตฺตสมุฏฺฐาโน จ โนจิตฺตสมุฏฺฐาโน จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา. จิตฺตสมุฏฺฐานํ เอกํ ขนฺธํ สํสฏฺฐา เทฺว ขนฺธา จิตฺตญฺจ. เทฺว ขนฺเธ ฯเปฯ ปฏิสนฺธิกฺขเณ ฯเปฯ (๓)

สภาวธรรมที่มีจิตเป็นสมุฏฐานเกิดระคนกับสภาวธรรมที่มีจิตเป็น สมุฏฐานเพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๒ เกิดระคนกับขันธ์ ๑ ที่มีจิตเป็นสมุฏฐาน ... เกิดระคนกับขันธ์ ๒ ฯลฯ ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ (๑)สภาวธรรมที่ไม่มีจิตเป็นสมุฏฐานเกิดระคนกับสภาวธรรมที่มีจิตเป็นสมุฏฐาน เพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ จิตเกิดระคนกับขันธ์ที่มีจิตเป็นสมุฏฐาน ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ (๒)

สภาวธรรมที่มีจิตเป็นสมุฏฐานและที่ไม่มีจิตเป็นสมุฏฐานเกิดระคนกับ สภาวธรรมที่มีจิตเป็นสมุฏฐานเพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๒ และจิตเกิดระคน กับขันธ์ ๑ ที่มีจิตเป็นสมุฏฐาน ... เกิดระคนกับขันธ์ ๒ ฯลฯ ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ (๓)

โนจิตฺตสมุฏฺฐานํ ธมฺมํ สํสฏฺโฐ จิตฺตสมุฏฺฐาโน ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. จิตฺตสํสฏฺฐา สมฺปยุตฺตกา ขนฺธา. ปฏิสนฺธิกฺขเณ ฯเปฯ (๑)

จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ โนจิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ ธมฺมํ สํสฏฺโฐ จิตฺตสมุฏฺฐาโน ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. จิตฺตสมุฏฺฐานํ เอกํ ขนฺธญฺจ จิตฺตญฺจ สํสฏฺฐา เทฺว ขนฺธา. เทฺว ขนฺเธ ฯเปฯ ปฏิสนฺธิกฺขเณ ฯเปฯ (สงฺขิตฺตํ.) (๑) เหตุยา ปญฺจ อารมฺมเณ ปญฺจ (สพฺพตฺถ ปญฺจ) อวิคเต ปญฺจ

จิตฺตสมุฏฺฐานํ ธมฺมํ สํสฏฺโฐ จิตฺตสมุฏฺฐาโน ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นเหตุปจฺจยา (ปญฺจ ปญฺหา กาตพฺพา. ตีณิ. โมโห).

นเหตุยา ปญฺจ, นอธิปติยา ปญฺจ, นปุเรชาเต ปญฺจ, นปจฺฉาชาเต ปญฺจ, นอาเสวเน ปญฺจ, นกมฺเม ตีณิ, นวิปาเก ปญฺจ, นฌาเน ปญฺจ, นมคฺเค ปญฺจ, นวิปฺปยุตฺเต ปญฺจ. (เอวํ อิตเร เทฺว คณนาปิ สมฺปยุตฺตวาโรปิ กาตพฺโพ.) _____ ๖๐. จิตฺตสมุฐสานทุก ๗. ปญฺหาวาร ๑. ปจฺจยานุโลม ๑. วิภงฺควาร

สภาวธรรมที่มีจิตเป็นสมุฏฐานเกิดระคนกับสภาวธรรมที่ไม่มีจิต เป็นสมุฏฐานเพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ สัมปยุตตขันธ์เกิดระคนกับจิต ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ (๑)สภาวธรรมที่มีจิตเป็นสมุฏฐานเกิดระคนกับสภาวธรรมที่มีจิตเป็นสมุฏฐาน และที่ไม่มีจิตเป็นสมุฏฐานเพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๒ เกิดระคนกับขันธ์ ๑ ที่มีจิตเป็นสมุฏฐานและเกิดระคนกับจิต ... เกิดระคนกับขันธ์ ๒ ฯลฯ ใน ปฏิสนธิขณะ ฯลฯ (ย่อ) (๑)

เหตุปัจจัย มี ๕ วาระ

อารัมมณปัจจัย มี ๕ วาระ

(ทุกปัจจัยมีปัจจัยละ ๕ วาระ)

อวิคตปัจจัย มี ๕ วาระ

สภาวธรรมที่มีจิตเป็นสมุฏฐานเกิดระคนกับสภาวธรรมที่มีจิตเป็นสมุฏฐาน เพราะนเหตุปัจจัย (พึงเพิ่มเป็น ๕ วาระ ๓ วาระ มีโมหะ)

นเหตุปัจจัย มี ๕ วาระ

นอธิปติปัจจัย มี ๕ วาระ

นปุเรชาตปัจจัย มี ๕ วาระ

นปัจฉาชาตปัจจัย มี ๕ วาระ

นอาเสวนปัจจัย มี ๕ วาระ

นกัมมปัจจัย มี ๓ วาระ

นวิปากปัจจัย มี ๕ วาระ

นฌานปัจจัย มี ๕ วาระ

นมัคคปัจจัย มี ๕ วาระ

นวิปปยุตตปัจจัย มี ๕ วาระ

(การนับ ๒ อย่างนอกนี้และสัมปยุตตวาร พึงทําอย่างนี้)