พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๙
อานิสังสกถา เล่ม ๓๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๓๐๖–๑๓๐๗ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑/๑๒ ในวรรคที่ ๙มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๙ อานิสังสกถา (ฉบับหลวง เล่ม ๓๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๓๗ หน้า ๖๔๔–๖๔๖
๙. นวมวรรค
(๘๔) ๑. อานิสังสกถา
ว่าด้วยผู้เห็นอานิสงส์ก็ละสังโยชน์ใด้
{๑๓๐๖}[๕๔๗] สกวาทีถามว่า ผู้เห็นอานิสงส์(ในนิพพาน)ละสังโยชน์ได้หรือ ?
ส. บุคคลมนสิการอยู่ซึ่งสังขารทั้งหลายโดยความเป็นของไม่เที่ยงละสังโยชน์ได้ มิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าบุคคลมนสิการอยู่ซึ่งสังขารทั้งหลายโดยความเป็นของไม่เที่ยงละสังโยชน์ได้ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “ผู้เห็นอานิสงส์ละสังโยชน์ได้ ...
ส. บุคคลมนสิการอยู่ซึ่งสังขารทั้งหลายโดยความเป็นทุกข์ ... โดยความเป็นโรค ... โดยความเป็นดังหัวฝี ... โดยความเป็นลูกศร ... โดยความเป็นของลำเค็ญ ... โดยความเป็นอาพาธ ... โดยความเป็นดังคนอื่น ... โดยความเป็นของหลอกลวง ... โดยความเป็นเสนียด ... โดยความเป็นเครื่องเบียดเบียน ... โดยความเป็นภัย ... โดยความเป็นอุปสรรค ... โดยความเป็นของหวั่นไหว ... โดยความเป็นของผุพัง ... โดยความเป็นของไม่ยั่งยืน ... โดยความไม่เป็นที่ต้านทาน ... โดยความไม่เป็นที่หลีกเร้น
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอันธกะ ซึ่งมีความเห็นเกี่ยวกับการละสังโยชน์ต่างจากสกวาทีว่า บุคคลผู้เห็นอานิสงส์ในนิพพานอย่างเดียวก็สามารถละสังโยชน์ได้ โดยสกวาทีเห็นว่า การที่บุคคลจะละสังโยชน์ได้นั้นจะต้องพิจารณาเห็นสังขารทั้งหลายโดยความเป็นโทษพร้อมกับการพิจารณาเห็นอานิสงส์ในนิพพาน (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๔๑-๒๔๒)
... โดยความไม่เป็นที่พึ่ง ... โดยความไม่เป็นที่ขจัดภัย ... โดยความเป็น ของว่าง ... โดยความเป็นของเปล่า ... โดยความเป็นของสูญ ... โดย ความเป็นอนัตตา ... โดยความเป็นโทษ ... โดยความเป็นของมีความ แปรปรวนไปเป็นธรรมดาละสังโยชน์ได้ มิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าบุคคลมนสิการอยู่ซึ่งสังขารทั้งหลายโดยความเป็นของมีความแปรปรวนไปเป็นธรรมดาละสังโยชน์ได้ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “ผู้เห็นอานิสงส์ละสังโยชน์ได้”ส. บุคคลมนสิการอยู่ซึ่งสังขารทั้งหลายโดยความเป็นของไม่เที่ยงด้วย เป็นผู้เห็นอานิสงส์ในนิพพานด้วยหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. บุคคลมนสิการอยู่ซึ่งสังขารทั้งหลายโดยความเป็นของไม่เที่ยงด้วย เป็นผู้เห็นอานิสงส์ในนิพพานด้วยหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. มีการประชุมแห่งผัสสะ ๒ อย่าง ... แห่งจิต ๒ ดวงหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. บุคคลมนสิการอยู่ซึ่งสังขารทั้งหลายโดยความเป็นทุกข์ ... โดยความเป็นโรค ... โดยความเป็นของมีความแปรปรวนไปเป็นธรรมดาด้วยเป็นผู้เห็นอานิสงส์ในนิพพานด้วยหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. บุคคลมนสิการอยู่ซึ่งสังขารทั้งหลายโดยความเป็นของมีความแปรปรวนไปเป็นธรรมดาด้วย เป็นผู้เห็นอานิสงส์ในนิพพานด้วยหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. มีการประชุมแห่งผัสสะ ๒ อย่าง ... แห่งจิต ๒ ดวงหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๓๐๗} [๕๔๘] ป. ท่านไม่ยอมรับว่า “ผู้เห็นอานิสงส์ละสังโยชน์ได้” หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้พิจารณาเห็นความเป็นสุข สำคัญว่าเป็นสุข ทั้งรู้แจ้งชัดว่าเป็นสุขในนิพพาน มั่นใจติดต่อกันมาไม่ขาดสาย เข้าถึงด้วยปัญญาอยู่” ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง มิใช่หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. ถ้าอย่างนั้น ผู้เห็นอานิสงส์ก็ต้องละสังโยชน์ได้
จบ อานิสังสกถา
(๘๕) ๒. อมตารัมมณกถา
ว่าด้วยเรื่องสังโยชน์มีอมตนิพพานเป็นอารมณ์ได้
{๑๓๐๘} [๕๔๙] สกวาทีถามว่า สังโยชน์มีอมตะเป็นอารมณ์หรือ ?
ส. อมตะเป็นอารมณ์ของสังโยชน์ เป็นอารมณ์ของคันถะ เป็นอารมณ์ของโอฆะ เป็นอารมณ์ของโยคะ เป็นอารมณ์ของนิวรณ์ เป็นอารมณ์ของปรามาสะ เป็นอารมณ์ของอุปาทาน เป็นอารมณ์ของสังกิเลสหรือ ?
- ๑ดูเทียบใน องฺ.สตฺตก. ๒๓/๑๙/๒๕
- ๒ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายปุพพเสลิยะ ซึ่งมีความเห็นว่า มีสังโยชน์ที่มีอมตนิพพาน เป็นอารมณ์อยู่เพราะศึกษาเนื้อความของสุตตบทเป็นต้นว่า ‘นิพฺพานํ มญฺญติ ย่อมสำคัญนิพพาน’ (ม.มู. (แปล) ๑๒/๖/๙) โดยไม่แยบคาย (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๔๓)
จบ อานิสังสกถา