พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๙
รูปังสารัมมณันติกถา เล่ม ๓๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๓๒๑–๑๓๒๖ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๓/๑๒ ในวรรคที่ ๙มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๙ รูปังสารัมมณันติกถา (ฉบับหลวง เล่ม ๓๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๓๗ หน้า ๖๕๑–๖๕๔
{๑๓๒๐} [๕๕๑] ป. ท่านไปยอมรับว่า “สังโยชน์มีอมตะเป็นอารมณ์” หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า “ปุถุชนย่อมรู้จักนิพพานโดยความเป็นนิพพาน ครั้นรู้จักนิพพานโดยความเป็นนิพพานแล้ว ย่อมสำคัญนิพพาน ย่อมสำคัญในนิพพาน ย่อมสำคัญโดยความเป็นนิพพาน ย่อมสำคัญนิพพานว่า ‘ของเรา’ ย่อมยินดีนิพพาน” ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง มิใช่หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. ถ้าอย่างนั้น สังโยชน์ก็ต้องมีอมตะเป็นอารมณ์
จบ อมตารัมมณกถา
(๘๖) ๓. รูปังสารัมมณันติกถา
ว่าด้วยรูปเป็นสภาวธรรมรับรู้อารมณ์ได้
{๑๓๒๑} [๕๕๒] สกวาทีถามว่า รูปเป็นสภาวธรรมรับรู้อารมณ์หรือ ?
ส. ความนึก ความผูกใจ ความสนใจ ความทำไว้ในใจ ความจงใจ ความปรารถนา ความตั้งใจของรูปนั้นมีอยู่หรือ ?
- ๑ดูเทียบใน ม.มู. (แปล) ๑๒/๖/๙
- ๒ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอุตตราปถกะ ซึ่งมีความเห็นว่า รูปทั้งหมดสามารถรับรู้อารมณ์ได้ ซึ่งต่างจากความเห็นของฝ่ายสกวาทีที่เห็นโดยแยกแยะว่า รูปชื่อว่าสารัมมณะ เพราะมีความหมายว่าเป็นสภาวะมีปัจจัยปรุงแต่ง แต่ไม่สามารถทำสภาวะอื่นให้เป็นอารมณ์ได้ หรือรูปไม่สามารถรับรู้อารมณ์ได้ แต่เป็นอารัมมณปัจจัยได้ (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๔๓)
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ความนึก ความผูกใจ ... ความตั้งใจของรูปนั้นไม่มีมิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าความนึก ความผูกใจ ... ความตั้งใจของรูปนั้นไม่มี ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “รูปเป็นสภาวธรรมรับรู้อารมณ์”{๑๓๒๒} ส. ผัสสะเป็นสภาวธรรมรับรู้อารมณ์ ความนึก ความผูกใจ ... ความตั้งใจของผัสสะนั้นมีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. รูปเป็นสภาวธรรมรับรู้อารมณ์ ความนึก ความผูกใจ ... ความตั้งใจของรูปนั้นมีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๓๒๓} ส. เวทนา ... สัญญา ... เจตนา ... จิต ... สัทธา ... วิริยะ ... สติ ... สมาธิ ... ปัญญา ... ราคะ ... โทสะ ... โมหะ ... มานะ ... ทิฏฐิ ... วิจิกิจฉา ... ถีนะ ... อุทธัจจะ ... อหิริกะ ... อโนตตัปปะเป็นสภาวธรรมรับรู้อารมณ์ ความนึก ความผูกใจ ... ความตั้งใจของอโนตตัปปะนั้นมีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. รูปเป็นสภาวธรรมรับรู้อารมณ์ ความนึก ความผูกใจ ... ความตั้งใจของรูปนั้นมีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๓๒๔} ส. รูปเป็นสภาวธรรมรับรู้อารมณ์ แต่ความนึก ความผูกใจ ... ความตั้งใจของรูปนั้นไม่มีหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ผัสสะเป็นสภาวธรรมรับรู้อารมณ์ แต่ความนึก ความผูกใจ ... ความตั้งใจของผัสสะนั้นไม่มีหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๓๒๕} ส. รูปเป็นสภาวธรรมรับรู้อารมณ์ แต่ความนึก ความผูกใจ ... ความตั้งใจของรูปนั้นไม่มีหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. เวทนา ... สัญญา ... อโนตตัปปะเป็นสภาวธรรมรับรู้อารมณ์แต่ความนึก ความผูกใจ ... ความตั้งใจของอโนตตัปปะนั้นไม่มีหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๓๒๖} [๕๕๓] ป. ท่านไม่ยอมรับว่า “รูปเป็นสภาวธรรมรับรู้อารมณ์” หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. รูปเป็นสภาวธรรมมีปัจจัยมิใช่หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. หากว่ารูปเป็นสภาวธรรมมีปัจจัย ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรยอมรับว่า “รูปเป็นสภาวธรรมรับรู้อารมณ์”
จบ รูปังสารัมมณันติกถา
(๘๗) ๔. อนุสยาอนารัมมณาติกถา
ว่าด้วยเรื่องอนุสัยกิเลสรับรู้อารมณ์ไม่ได้
{๑๓๒๗} [๕๕๔] สกวาทีถามว่า อนุสัยเป็นสภาวธรรมรับรู้อารมณ์ไม่ได้หรือ ?
ส. อนสัย<*>เป็นรูป เป็นนิพพาน เป็นจักขายตนะ ... เป็นโผฏฐัพพายตนะหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๓๒๘} ส. กามราคานุสัยเป็นสภาวธรรมรับรู้อารมณ์ไม่ได้หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. กามราคะ (ความกำหนัดในกาม) กามราคปริยุฏฐาน (กิเลสเครื่องกุล้ม<**>รุมจิตคือกามราคะ) กามราคสังโยชน์ (กิเลสเครื่องประกอบสัตว์ไว้ในภพคือกามราคะ) กาโมฆะ (กิเลสดุจห้วงนํ้าหลากใจสัตว์คือกาม) กามโยคะ (กิเลสเครื่องประกอบคือกาม) กามฉันทนิวรณ์ (กิเลสเครื่องกั้นจิตมิให้บรรลุความดีคือความพอใจในกาม) เป็นสภาวธรรมรับรู้อารมณ์ไม่ได้หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. กามราคะ กามราคปริยุฏฐาน กามราคสังโยชน์ กาโมฆะ กามโยคะ กามฉันทนิวรณ์เป็นสภาวธรรมรับรู้อารมณ์หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอันธกะและอุตตราปถกะบางพวก ซึ่งมีความเห็นว่า อนุสัย (กิเลสที่นอนเนื่องในสันดาน ๗ อย่าง คือ กามราคะ ปฏิฆะ มานะ ทิฏฐิ วิจิกิจฉา ภวราคะ และอวิชชา) เป็นสภาวธรรมที่วิปปยุตจากจิต เป็นอเหตุกะ เป็นอัพยากฤต ดังนั้น จึงไม่สามารถรับรู้อารมณ์ได้ ซึ่งต่างจากความเห็นของฝ่ายสกวาทีที่เห็นตรงกันข้าม (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๔๔)
- อนุสัย - ผู้รวบรวม
- กลุ้ม - ผู้รวบรวม
จบ รูปังสารัมมณันติกถา