นยถาจิตตัสสวาจาติกถา เล่ม ๓๗

น ยถาจิตฺตสฺส วาจาติ? อามนฺตา. อผสฺสกสฺส วาจา อเวทนกสฺส วาจา อสญฺญกสฺส วาจา อเจตนกสฺส วาจา อจิตฺตกสฺส วาจาติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ นนุ สผสฺสกสฺส วาจา สเวทนกสฺส วาจา สสญฺญกสฺส วาจา สเจตนกสฺส วาจา สจิตฺตกสฺส วาจาติ? อามนฺตา. หญฺจิ สผสฺสกสฺส วาจา ฯเปฯ สจิตฺตกสฺส วาจา, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ “น ยถาจิตฺตสฺส วาจา”ติ.

*น ยถาจิตฺตสฺส วาจาติ? อามนฺตา. อนาวชฺชนฺตสฺส (๑) วาจา ฯเปฯ อนาโภคสฺส วาจา ฯเปฯ อปณิทหนฺตสฺส วาจาติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ นนุ อาวชฺชนฺตสฺส วาจา อาโภคสฺส วาจา ฯเปฯ ปณิทหนฺตสฺส วาจาติ? อามนฺตา. หญฺจิ อาวชฺชนฺตสฺส วาจา อาโภคสฺส วาจา ฯเปฯ ปณิทหนฺตสฺส วาจา, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ “น ยถาจิตฺตสฺส วาจา”ติ.

*น ยถาจิตฺตสฺส วาจาติ? อามนฺตา. นนุ วาจา จิตฺตสมุฏฺฐานา จิตฺเตน สห ชาตา จิตฺเตน สห เอกุปฺปาทาติ? อามนฺตา. หญฺจิ วาจา จิตฺตสมุฏฺฐานา จิตฺเตน สห ชาตา จิตฺเตน สห เอกุปฺปาทา, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ “น ยถาจิตฺตสฺส วาจา”ติ.

*น ยถาจิตฺตสฺส วาจาติ? อามนฺตา. น ภณิตุกาโม ภณติ, น กเถตุกาโม กเถติ, น อาลปิตุ- กาโม อาลปติ, น โวหริตุกาโม โวหรตีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ นนุ ภณิตุกาโม ภณติ, กเถตุกาโม กเถติ, อาลปิตุกาโม อาลปติ, โวหริตุกาโม โวหรตีติ? อามนฺตา. หญฺจิ ภณิตุกาโม ภณติ, กเถตุกาโม กเถติ, อาลปิตุกาโม อาลปติ, โวหริตุกาโม โวหรติ, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ “น ยถาจิตฺตสฺส วาจา”ติ.

สก. วาจาไม่เป็นไปตามที่คิดใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. วาจามีได้แก่บุคคลผู้ไม่มีผัสสะ ไม่มีเวทนา ไม่มีสัญญา ไม่มีเจตนา ไม่มีจิตใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. วาจามีได้แก่บุคคลผู้มีผัสสะ มีเวทนา มีสัญญา มีเจตนา มีจิต มิใช่หรือ

ปร. ใช่

สก. หากวาจามีได้แก่บุคคลผู้มีผัสสะ ฯลฯ มีจิต ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “วาจาไม่เป็นไปตามที่คิด”

สก. วาจาไม่เป็นไปตามที่คิดใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. วาจามีได้แก่บุคคลผู้ไม่นึกถึงอยู่ ฯลฯ ไม่ผูกใจอยู่ ฯลฯ ไม่ตั้งใจอยู่ ใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. วาจามีได้แก่บุคคลผู้นึกถึงอยู่ ผูกใจอยู่ ฯลฯ ตั้งใจอยู่ มิใช่หรือ

ปร. ใช่

สก. หากวาจามีได้แก่บุคคลผู้นึกถึงอยู่ ผูกใจอยู่ ฯลฯ ตั้งใจอยู่ ท่านก็ไม่ ควรยอมรับว่า “วาจาไม่เป็นไปตามที่คิด”สก. วาจาไม่เป็นไปตามที่คิดใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. วาจามีจิตเป็นสมุฏฐาน เกิดร่วมกับจิต เกิดขณะเดียวกับจิตมิใช่หรือ

ปร. ใช่

สก. หากวาจามีจิตเป็นสมุฏฐาน เกิดร่วมกับจิต เกิดขณะเดียวกับจิต ท่าน ก็ไม่ควรยอมรับว่า “วาจาไม่เป็นไปตามที่คิด”สก. วาจาไม่เป็นไปตามที่คิดใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. บุคคลไม่ประสงค์จะกล่าวก็กล่าวได้ ไม่ประสงค์จะว่าก็ว่าได้ ไม่ประสงค์ จะร้องเรียกก็ร้องเรียกได้ ไม่ประสงค์จะพูดก็พูดได้ใช่ไหมปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. บุคคลประสงค์จะกล่าวจึงกล่าวได้ ประสงค์จะว่าจึงว่าได้ ประสงค์จะ ร้องเรียกจึงร้องเรียกได้ ประสงค์จะพูดจึงพูดได้มิใช่หรือปร. ใช่

สก. หากบุคคลประสงค์จะกล่าวจึงกล่าวได้ ประสงค์จะว่าจึงว่าได้ ประสงค์ จะร้องเรียกจึงร้องเรียกได้ ประสงค์จะพูดจึงพูดได้ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “วาจา ไม่เป็นไปตามที่คิด”

*น วตฺตพฺพํ “น ยถาจิตฺตสฺส วาจา”ติ? อามนฺตา. นนุ อตฺถิ โกจิ “อญฺญํ ภณิสฺสามี”ติ อญฺญํ ภณติ, “อญฺญํ กเถสฺสามี”ติ อญฺญํ กเถติ, “อญฺญํ อาลปิสฺสามี”ติ อญฺญํ อาลปติ, “อญฺญํ โวหริสฺสามี”ติ อญฺญํ โวหรตีติ? อามนฺตา. หญฺจิ อตฺถิ โกจิ “อญฺญํ ภณิสฺสามี”ติ อญฺญํ ภณติ ฯเปฯ “อญฺญํ โวหริสฺสามี”ติ อญฺญํ โวหรติ, เตน วต เร วตฺตพฺเพ “น ยถาจิตฺตสฺส วาจา”ติ. นยถาจิตฺตสฺสวาจาติกถา นิฏฺฐิตา.

ปร. ท่านไม่ยอมรับว่า “วาจาไม่เป็นไปตามที่คิด” ใช่ไหม

สก. ใช่

ปร. บางคนคิดว่า “จะกล่าวอย่างหนึ่ง” แต่กล่าวไปอีกอย่างหนึ่ง คิดว่า “จะว่าอย่างหนึ่ง” แต่ว่าไปอีกอย่างหนึ่ง คิดว่า “จะร้องเรียกอย่างหนึ่ง” แต่ร้อง เรียกไปอีกอย่างหนึ่ง คิดว่า “จะพูดอย่างหนึ่ง” แต่พูดไปอีกอย่างหนึ่ง มีอยู่มิใช่หรือสก. ใช่

ปร. หากบางคนคิดว่า “จะกล่าวอย่างหนึ่ง” แต่กล่าวไปอีกอย่างหนึ่ง ฯลฯ คิดว่า “จะพูดอย่างหนึ่ง” แต่พูดไปอีกอย่างหนึ่งมีอยู่ ดังนั้น ท่านจึงควรยอมรับว่า “วาจาไม่เป็นไปตามที่คิด”

นยถาจิตตัสสวาจาติกถา จบ