พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๖
กายกัมมสนิทัสสนันติกถา เล่ม ๓๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๑๒๕–๑๑๒๖ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑๐/๑๐ ในวรรคที่ ๖มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๖ กายกัมมสนิทัสสนันติกถา (ฉบับหลวง เล่ม ๓๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๓๗ หน้า ๕๔๑–๕๔๓
ป. หากว่าท่านเห็นจักขุ โสตะ ฆานะ ชิวหา กาย ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรยอมรับว่า “อินทรีย์ ๕ เป็นสภาวธรรมที่เห็นได้” ...
จบ จักขุนทริยสนิทัสสนันติอาทิกถา
(๖๒) ๑๐. กายกัมมสนิทัสสนันติกถา
ว่าด้วยกายกรรมเป็นสภาวธรรมที่เห็นได้
{๑๑๒๕} [๔๖๙] สกวาทีถามว่า กายกรรมเป็นสภาวธรรมที่เห็นได้หรือ ?.
ส. กายกรรมเป็นรูป เป็นรูปายตนะ เป็นรูปธาตุ เป็นสีเขียว เป็นสีเหลือง เป็นสีแดง เป็นสีขาว เป็นวิสัยแห่งจักขุวิญญาณ กระทบที่จักขุมาสู่คลองแห่งจักขุหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. กายกรรมเป็นสภาวธรรมที่เห็นได้หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. เพราะอาศัยจักขุและกายกรรม จึงเกิดจักขุวิญญาณขึ้นหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. เพราะอาศัยจักขุและกายกรรม จึงเกิดจักขุวิญญาณขึ้นหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. คำว่า “เพราะอาศัยจักขุและกายกรรม จึงเกิดจักขุวิญญาณขึ้น” ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริงหรือ ?
ป. ไม่มี
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายอันธกะ (อรรถกถามิได้ชี้ชัดไว้ อาศัยนัยกถาที่ ๘)
ส. คำว่า “เพราะอาศัยจักขุและรูป จึงเกิดจักขุวิญญาณขึ้น” ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริงหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากคำว่า “เพราะอาศัยจักขุและรูป จึงเกิดจักขุวิญญาณขึ้น” ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “เพราะอาศัยจักขุและกายกรรม จึงเกิดจักขุวิญญาณขึ้น”{๑๑๒๖} [๔๗๐] ป. ท่านไม่ยอมรับว่า “กายกรรมเป็นสภาวธรรมที่เห็นได้” หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. ท่านเห็นอาการก้าวไป ถอยกลับ แล เหลียว คู้เข้า เหยียดออก มิใช่หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. หากว่าท่านเห็นอาการก้าวไป ถอยกลับ แล เหลียว คู้เข้า เหยียดออก ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรยอมรับว่า “กายกรรมเป็นสภาวธรรมที่เห็นได้’
จบ กายกัมมสนิทัสสนันติกถา
จบ ฉัฏฐวรรค
รวมกถาที่มีในวรรคนี้ คือ
๑.นิยามกถา ๒.ปฏิจจสมุปปาทกถา
๓.สัจจกถา ๔.อารุปปกถา
๕.นิโรธสมาปัตติกถา ๖.อากาสกถา
๗.อากาโสสนิทัสสโนติกถา ๘.ปฐวีธาตุสนิทัสสนาตยาทิกถา
๙.จักขุนทริยสนิทัสสนันติกถา ๑๐.กายกัมมสนิทัสสนันติกถา
๗. สัตตมวรรค
(๖๙) ๑. สังคหิตกถา
ว่าด้วยเรื่องไม่มีสภาวธรรมที่สงเคราะห์เข้ากันได้
{๑๑๒๗} [๔๗๑] สกวาทีถามว่า สภาวธรรมบางเหล่าที่สงเคราะห์ได้ด้วยสภาวธรรมบางเหล่าไม่มีหรือ ?
ส. สภาวธรรมบางเหล่าที่นับเข้าได้ จัดเข้าหัวข้อได้ นับเนื่องแล้วด้วยสภาวธรรมบางอย่างมีอยู่มิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าสภาวธรรมบางเหล่าที่นับเข้าได้ จัดเข้าหัวข้อได้ นับเนื่องด้วยสภาวธรรมบางเหล่ามีอยู่ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “สภาวธรรมบางเหล่าที่สงเคราะห์ได้ด้วยสภาวธรรมบางเหล่าไม่มี”{๑๑๒๘} ส. จักขายตนะนับเข้าได้ในขันธ์ไหน ?
ป. นับเข้าได้ในรูปขันธ์
ส. หากว่าจักขายตนะนับเข้าได้ในรูปขันธ์ ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรยอมรับว่า “จักขายตนะสงเคราะห์ได้ด้วยรูปขันธ์”ส. โสตายตนะ ... ฆานายตนะ ... ชิวหายตนะ ... กายายตนะ นับเข้าได้ในขันธ์ไหน ?
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายราชคิริกะและนิกายสิทธัตถิกะ ซึ่งมีความเห็นว่าไม่มีสภาวธรรมบางเหล่าที่สงเคราะห์ได้ด้วยสภาวธรรมบางเหล่า กล่าวคือการรวมสภาวธรรมอย่างหนึ่งเข้ากับสภาวธรรมอีกอย่างหนึ่ง ตามหลักคัมภีร์ธาตุกถา (พระไตรปิฎกเล่ม ๓๖) ถือว่าเป็นไปไม่ได้ เพราะจะเป็นเหมือนกับการจับโคผู้ ๒ ตัวเป็นตนมาผูกไว้ด้วยเชือกเส้นเดียวกัน (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๒๑)
จบ กายกัมมสนิทัสสนันติกถา