พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๑๘
ฌานสังกันติกถา เล่ม ๓๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๗๕๐–๑๗๕๔ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๖/๙ ในวรรคที่ ๑๘มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๑๘ ฌานสังกันติกถา (ฉบับหลวง เล่ม ๓๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๓๗ หน้า ๙๒๐–๙๒๖
{๑๗๔๙} [๘๑๒] ส. พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทำให้แจ้งสามัญญผล ๔ ได้ด้วยอริยมรรคอันเดียว แต่พระสาวกทั้งหลายทำให้แจ้งสามัญญผล ๔ ได้ด้วยอริยมรรค ๔ หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. พระสาวกเห็นธรรมที่พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้ามิได้ทรงเห็น บรรลุธรรมที่พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้ามิได้ทรงบรรลุ ทำให้แจ้งธรรมที่พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้ามิได้ทรงทำให้แจ้งหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
จบ เอกมัคคกถา
(๑๘๒) ๖. ฌานสังกันติกถา
ว่าด้วยเรื่องบุคคลสามารถเลื่อนสู่ฌานที่สูงกว่าระดับหนึ่งได้
{๑๗๕๐} [๘๑๓] สกวาทีถามว่า โยคีบุคคลเลื่อนสู่ฌานหนึ่งจากฌานหนึ่งหรือ ?
ส. เลื่อนสู่ตติยฌานจากปฐมฌานได้หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. โยคีบุคคลเลื่อนสู่ฌานหนึ่งจากฌานหนึ่งหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายมหิสาสกะและนิกายอันธกะบางพวก ซึ่งมีคาม<*>เห็นว่า บุคคลผู้บำเพ็ญเพียร (โยคีบุคคล) สามารถเลื่อนภาวะจิตจากฌานหนึ่งขึ้นสู่อีกฌานหนึ่งได้ตามลำดับ โดยไม่ต้องผ่านอุปจารแห่งฌานนั้น ๆ เพราะอาศัยพระธรรมเทศนาที่แสดงการบรรลุฌานไปตามลำดับเป็นข้ออ้าง (อภิ.ปญฺจ.อ. ๓๐๐)
- ความ - ผู้รวบรวม
ส. เลื่อนสู่จตุตถฌานจากทุติยฌานได้หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๗๕๑} ส. เลื่อนสู่ทุติยฌานจากปฐมฌานหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ความนึก ... ความตั้งใจอันใดเพื่อความเกิดขึ้นแห่งปฐมฌาน ความนึก ... ความตั้งใจอันนั้นเพื่อความเกิดขึ้นแห่งทุติยฌานหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. โยคีบุคคลเลื่อนสู่ทุติยฌานจากปฐมฌานแล แต่ท่านไม่ยอมรับว่า “ความนึก ... ความตั้งใจอันใดเพื่อความเกิดขึ้นแห่งปฐมฌาน ความนึก ... ความตั้งใจอันนั้นเพื่อความเกิดขึ้นแห่งทุติยฌาน” หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ทุติยฌานเกิดขึ้นแกโยคีบุคคลผู้ไม่นึกอยู่ ... เกิดขึ้นแก่โยคีบุคคลผู้ไม่ตั้งใจอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ทุติยฌานเกิดขึ้นแก่โยคีบุคคลผู้นึกอยู่ ... เกิดขึ้นแก่โยคีบุคคลผู้ตั้งใจอยู่มิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าทุติยฌานเกิดขึ้นแก่โยคีบุคคลผู้นึกอยู่ ... เกิดขึ้นแก่โยคี บุคคลผู้ตั้งใจอยู่ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “โยคีบุคคลเลื่อนสู่ทุติยฌานจากปฐมฌาน”ส.โยคีบุคคลเลื่อนสู่ทุติยฌานจากปฐมฌานหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ปฐมฌานเกิดขึ้นแก่โยคีบุคคลผู้ทำไว้ในใจซึ่งกามทั้งหลายโดยความเป็นของมีโทษหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ทุติยฌานก็เกิดขึ้นแก่โยคีบุคคลผู้ทำไว้ในใจซึ่งกามทั้งหลายโดยความเป็นของมีโทษหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ปฐมฌานมีวิตกมีวิจารหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ทุติยฌานก็มีวิตกมีวิจารหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. โยคีบุคคลเลื่อนสู่ทุติยฌานจากปฐมฌานหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ปฐมฌานกับทุติยฌานเป็นอย่างเดียวกันหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๗๕๒} [๘๑๔] ส. โยคีบุคคลเลื่อนสู่ตติยฌานจากทุติยฌานหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ความนึก ... ความตั้งใจอันใดเพื่อความเกิดขึ้นแห่งทุติยฌาน ความนึก ... ความตั้งใจอันนั้นเพื่อความเกิดขึ้นแห่งตติยฌานหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. โยคีบุคคลเลื่อนสู่ตติยฌานจากทุติยฌานแล แต่ท่านไม่ยอมรับว่า “ความนึก ... ความตั้งใจอันใดเพื่อความเกิดขึ้นแห่งทุติยฌาน ความนึก ... ความตั้งใจอันนั้นแลเพื่อความเกิดขึ้นแห่งตติยฌาน” หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ตติยฌานเกิดขึ้นแก่โยคีบุคคลผู้ไม่นึกอยู่ ... เกิดขึ้นแก่โยคีบุคคลผู้ไม่ตั้งใจอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ตติยฌานเกิดขึ้นแกโยคีบุคคลผู้นึกอยู่ ... เกิดขึ้นแกโยคีบุคคลผู้ตั้งใจอยู่มิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว'
ส. หากว่าตติยฌานเกิดขึ้นแก่โยคีบุคคลผู้นึกอยู่ ... เกิดขึ้นแก่โยคีบุคคลผู้ตั้งใจอยู่ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “โยคีบุคคลเลื่อนสู่ตติยฌานจากทุติยฌาน”ส. โยคีบุคคลเลื่อนสู่ตติยฌานจากทุติยฌานหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ทุติยฌานเกิดขึ้นแก่โยคีบุคคลผู้ทำไวในใจซึ่งวิตกและวิจารโดยความเป็นธรรมมีโทษหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ตติยฌานเกิดขึ้นแก่โยคีบุคคลผู้ทำไว้ในใจซึ่งวิตกและวิจารโดยความเป็นธรรมมีโทษหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ทุติยฌานยังมีปีติหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ตติยฌานยังมีปีติหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. โยคีบุคคลเลื่อนสู่ตติยฌานจากทุติยฌานหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ทุติยฌานกับตติยฌานเป็นอย่างเดียวกันหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๗๕๓} [๘๑๕] ส. โยคีบุคคลเลื่อนสู่จตุตถฌานจากตติยฌานหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ความนึก ... ความตั้งใจอันใดเพื่อความเกิดขึ้นแห่งตติยฌาน ความนึก ... ความตั้งใจอันนั้นเพื่อความเกิดขึ้นแห่งจตุตถฌานหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. โยคีบุคคลเลื่อนสู่จตุตถฌานจากตติยฌานแล แต่ท่านไม่ยอมรับว่า “ความนึก ... ความตั้งใจอันใดเพื่อความเกิดขึ้นแห่งตติยฌาน ความนึก ... ความตั้งใจอันนั้นเพื่อความเกิดขึ้นแห่งจตุตถฌาน” หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. จตุตถฌานเกิดขึ้นแกโยคีบุคคลผู้ไม่นึกอยู่ ... เกิดขึ้นแก่โยคีบุคคลผู้ไม่ตั้งใจอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. จตุตถฌานเกิดขึ้นแก่โยคีบุคคลผู้นึกอยู่ ... เกิดขึ้นแก่โยคีบุคคลผู้ตั้งใจอยู่มิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าจตุตถฌานเกิดขึ้นแก่โยคีบุคคลผู้นึกอยู่ ... เกิดขึ้นแก่โยคีบุคคลผู้ตั้งใจอยู่ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “โยคีบุคคลเลื่อนสู่จตุตถฌานจากตติยฌาน”
ส. โยคีบุคคลเลื่อนสู่จตุตถฌานจากตติยฌานหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ตติยฌานเกิดขึ้นแก่โยคีบุคคลผู้ทำไว้ในใจซึ่งปีติโดยความเป็นธรรมมีโทษหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. จตุตถฌานก็เกิดขึ้นแก่โยคีบุคคลผู้ทำไว้ในใจซึ่งปีติโดยความเป็นธรรมมีโทษหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ตติยฌานสหรคตด้วยสุขหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. จตุตถฌานก็สหรคตด้วยสุขหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. โยคีบุคคลเลื่อนสู่จตุตถฌานจากตติยฌานหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ตติยฌานกับจตุตถฌานเป็นอย่างเดียวกันหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๗๕๔} [๘๑๖] ป. ท่านไม่ยอมรับว่า “โยคีบุคคลเลื่อนสู่ฌานอันหนึ่งจากฌานอันหนึ่ง” หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้สงัดแล้วจากกาม ... บรรลุจตุตถฌานอยู่” ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง มิใช่หรือ?
ส. ถูกแล้ว
ป. ถ้าอย่างนั้น โยคีบุคคลก็ต้องเลื่อนสู่ฌานหนึ่งจากฌานหนึ่ง
จบ ฌานสังกันติกถา
(๑๘๓) ๗. ฌานันตริกกถา
ว่าด้วยเรื่องมีฌานคั่นในระหว่าง
{๑๗๕๕} [๘๑๗] สกวาทีถามว่า ฌานคั่นในระหว่างมีอยู่หรือ ?
ส. ผัสสะคั่นในระหว่างมีอยู่ ... สัญญาคั่นในระหว่างมีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ฌานคั่นในระหว่างมีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ฌานคั่นในระหว่างมีอยู่ในระหว่างทุติยฌานและตติยฌานหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ฌานคั่นในระหว่างมีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ฌานคั่นในระหว่างมีอยู่ในระหว่างตติยฌานและจตุตถฌานหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายสมิติยะและอันธกะบางพวก ซึ่งมีความเห็นว่า ในระหว่างแห่งปฐมฌานกับทุติยฌาน มีฌานอย่างหนึ่งคั่นในระหว่างอยู่ (อภิ.ปญฺจ.อ. ๓๐๑)
จบ ฌานสังกันติกถา