อัพยากตกถา เล่ม ๓๗

*ทิฏฺฐิคตํ อพฺยากตนฺติ? อามนฺตา. วิปากาพฺยากตํ กิริยาพฺยากตํ รูปํ นิพฺพานํ จกฺขายตนํ ฯเปฯ โผฏฺฐพฺพายตนนฺติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ ทิฏฺฐิคตํ อพฺยากตนฺติ? อามนฺตา. ทิฏฺฐิคตสมฺปยุตฺโต ผสฺโส อพฺยากโตติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ ทิฏฺฐิคตํ อพฺยากตนฺติ? อามนฺตา. ทิฏฺฐิคตสมฺปยุตฺตา เวทนา ฯเปฯ สญฺญา ฯเปฯ เจตนา ฯเปฯ จิตฺตํ อพฺยากตนฺติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

*ทิฏฺฐิคตสมฺปยุตฺโต ผสฺโส อกุสโลติ? อามนฺตา. ทิฏฺฐิคตํ อกุสลนฺติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ ทิฏฺฐิคตสมฺปยุตฺตา เวทนา สญฺญา เจตนา จิตฺตํ อกุสลนฺติ? อามนฺตา. ทิฏฺฐิคตํ อกุสลนฺติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

สก. ทิฏฐิเป็นอัพยากฤต ใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. ทิฏฐิเป็นอัพยากฤตฝ่ายวิบาก เป็นอัพยากฤตฝ่ายกิริยา เป็นรูป เป็น นิพพาน เป็นจักขายตนะ ฯลฯ เป็นโผฏฐัพพายตนะใช่ไหมปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. ทิฏฐิเป็นอัพยากฤตใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. ผัสสะที่สัมปยุตด้วยทิฏฐิเป็นอัพยากฤตใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. ทิฏฐิเป็นอัพยากฤตใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. เวทนาที่สัมปยุตด้วยทิฏฐิ ฯลฯ สัญญา ฯลฯ เจตนา ฯลฯ จิตที่ สัมปยุตด้วยทิฏฐิ เป็นอัพยากฤตใช่ไหมปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. ผัสสะที่สัมปยุตด้วยทิฏฐิเป็นอกุศลใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. ทิฏฐิเป็นอกุศลใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. เวทนาที่สัมปยุตด้วยทิฏฐิ ฯลฯ สัญญา ฯลฯ เจตนา ฯลฯ จิตที่ สัมปยุตด้วยทิฏฐิ เป็นอกุศลใช่ไหมปร. ใช่

สก. ทิฏฐิเป็นอกุศลใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

*ทิฏฺฐิคตํ อพฺยากตนฺติ? อามนฺตา. อผลํ อวิปากนฺติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ นนุ สผลํ สวิปากนฺติ? อามนฺตา. หญฺจิ สผลํ สวิปากํ, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ “ทิฏฺฐิคตํ อพฺยากตนฺ”ติ. *ทิฏฺฐิคตํ อพฺยากตนฺติ? อามนฺตา. นนุ “มิจฺฉาทิฏฺฐิปรมานิ วชฺชานิ (๑) วุตฺตานิ ภควตาติ? อามนฺตา. หญฺจิ มิจฺฉาทิฏฺฐิปรมานิ วชฺชานิ วุตฺตานิ ภควตา, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ “ทิฏฺฐิคตํ อพฺยากตนฺ”ติ.

*ทิฏฺฐิคตํ อพฺยากตนฺติ? อามนฺตา. นนุ วุตฺตํ ภควตา “มิจฺฉาทิฏฺฐิ โข วจฺฉ อกุสลา, สมฺมาทิฏฺฐิ กุสลา”ติ (๒) อตฺเถว สุตฺตนฺโตติ? อามนฺตา. เตน หิ น วตฺตพฺพํ “ทิฏฺฐิคตํ อพฺยากตนฺ”ติ.

*ทิฏฺฐิคตํ อพฺยากตนฺติ? อามนฺตา. นนุ วุตฺตํ ภควตา “มิจฺฉาทิฏฺฐิกสฺส โข อหํ ปุณฺณ ทฺวินฺนํ คตีนํ อญฺญตรํ คตึ วทามิ นิรยํ วา ติรจฺฉานโยนึ วา”ติ (๓) อตฺเถว สุตฺตนฺโตติ? อามนฺตา. เตน หิ น วตฺตพฺพํ “ทิฏฺฐิคตํ อพฺยากตนฺ”ติ.

สก. ทิฏฐิเป็นอัพยากฤตใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. ทิฏฐิไม่มีผลไม่มีวิบากใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. ทิฏฐิมีผลมีวิบากมิใช่หรือ

ปร. ใช่

สก. หากทิฏฐิมีผลมีวิบาก ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “ทิฏฐิเป็นอัพยากฤต”

สก. ทิฏฐิเป็นอัพยากฤตใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. โทษทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “มีมิจฉาทิฏฐิเป็นอย่างยิ่ง” มิใช่หรือ

ปร. ใช่

สก. หากโทษทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “มีมิจฉาทิฏฐิเป็นอย่างยิ่ง” ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “ทิฏฐิเป็นอัพยากฤต”สก. ทิฏฐิเป็นอัพยากฤตใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. พระสูตรที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ว่า “วัจฉะ มิจฉาทิฏฐิแลเป็นอกุศล สัมมาทิฏฐิเป็นกุศล” มีอยู่จริงมิใช่หรือปร. ใช่

สก. ดังนั้น ท่านจึงไม่ควรยอมรับว่า “ทิฏฐิเป็นอัพยากฤต”

สก. ทิฏฐิเป็นอัพยากฤตใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. พระสูตรที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ว่า “ปุณณะ เรากล่าวว่าคติของคนผู้ เป็นมิจฉาทิฏฐิมี ๒ อย่าง คือ นรกหรือกำเนิดสัตว์ดิรัจฉาน” มีอยู่จริงมิใช่หรือปร. ใช่

สก. ดังนั้น ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “ทิฏฐิเป็นอัพยากฤต”

*น วตฺตพฺพํ “ทิฏฺฐิคตํ อพฺยากตนฺ”ติ? อามนฺตา. นนุ วุตฺตํ ภควตา “‘สสฺสโต โลโก’ติ โข วจฺฉ อพฺยากตเมตํ, ‘อสสฺสโต โลโก’ติ โข วจฺฉ อพฺยากตเมตํ, ‘อนฺตวา โลโก’ติ โข วจฺฉ ฯเปฯ ‘อนนฺตวา โลโก’ติ โข วจฺฉ ฯเปฯ ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีรนฺ’ติ โข วจฺฉ ฯเปฯ ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีรนฺ’ติ โข วจฺฉ ฯเปฯ ‘โหติ ตถาคโต ปรมฺมรณา’ติ โข วจฺฉ ฯเปฯ ‘น โหติ ตถาคโต ปรมฺมรณา’ติ โข วจฺฉ ฯเปฯ ‘โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรมฺมรณา’ติ โข วจฺฉ ฯเปฯ ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรมฺมรณา’ติ โข วจฺฉ อพฺยากตเมตนฺ”ติ (๑) อตฺเถว สุตฺตนฺโตติ? อามนฺตา. เตน หิ ทิฏฺฐิคตํ อพฺยากตนฺติ.

*ทิฏฺฐิคตํ อพฺยากตนฺติ? อามนฺตา. นนุ วุตฺตํ ภควตา “มิจฺฉาทิฏฺฐิกสฺส ภิกฺขเว ปุริสปุคฺคลสฺส ยญฺเจว กายกมฺมํ ยถาทิฏฺฐิ สมตฺตํ สมาทินฺนํ. ยญฺจ วจีกมฺมํ ฯเปฯ ยญฺจ มโนกมฺมํ ยถาทิฏฺฐิ สมตฺตํ สมาทินฺนํ. ยา จ เจตนา ยา จ ปตฺถนา โย จ ปณิธิ เย จ สงฺขารา, สพฺเพ เต ธมฺมา อนิฏฺฐาย อกนฺตาย อมนาปาย อหิตาย ทุกฺขาย สํวตฺตนฺตี”ต (๒) อตฺเถว สุตฺตนฺโตติ? อามนฺตา. เตน หิ น วตฺตพฺพํ “ทิฏฺฐิคตํ อพฺยากตนฺ”ติ. อพฺยากตกถา นิฏฺฐิตา.

ปร. ท่านไม่ยอมรับว่า “ทิฏฐิเป็นอัพยากฤต” ใช่ไหม

สก. ใช่

ปร. พระสูตรที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ว่า “วัจฉะ คำว่า โลกเที่ยง นี้เราไม่ พยากรณ์ คำว่า โลกไม่เที่ยง นี้เราไม่พยากรณ์ คำว่า โลกมีที่สุด ฯลฯ คำว่า โลกไม่มีที่สุด ฯลฯ คำว่า ชีวะ กับสรีระเป็นอย่างเดียวกัน ฯลฯ คำว่า ชีวะกับ สรีระเป็นคนละอย่างกัน ฯลฯ คำว่า หลังจากตายแล้วตถาคต เกิดอีก ฯลฯ คำว่า หลังจากตายแล้วตถาคตไม่เกิดอีก ฯลฯ คำว่า หลังจากตายไป ตถาคตเกิดอีก และไม่เกิดอีก ฯลฯ คำว่า หลังจากตายแล้วตถาคตเกิดอีกก็มิใช่ ไม่เกิดอีกก็มิใช่ นี้เราไม่พยากรณ์” มีอยู่จริงมิใช่หรือสก. ใช่

ปร. ดังนั้น ทิฏฐิจึงเป็นอัพยากฤต

สก. ทิฏฐิเป็นอัพยากฤตใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. พระสูตรที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ว่า “ภิกษุทั้งหลาย กายกรรมที่ถือ ปฏิบัติให้บริบูรณ์ตามสมควรแก่ทิฏฐิ วจีกรรมที่ถือปฏิบัติให้บริบูรณ์ตามสมควรแก่ ทิฏฐิ ฯลฯ มโนกรรมที่ถือปฏิบัติให้บริบูรณ์ตามสมควรแก่ทิฏฐิ เจตนา ความ ปรารถนา ความตั้งใจและสังขารทั้งหลายของบุคคลผู้เป็นมิจฉาทิฏฐิ ธรรมทั้งหมด นั้นย่อมเป็นไปเพื่อผลที่ไม่น่าปรารถนา ไม่น่าใคร่ ไม่น่าพอใจ ไม่เกื้อกูล เป็นทุกข์” มีอยู่จริงมิใช่หรือปร. ใช่

สก. ดังนั้น ท่านจึงไม่ควรยอมรับว่า “ทิฏฐิเป็นอัพยากฤต”

อัพยากตกถา จบ