พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๑๐
สีลัง นจิตตานุปริวัตตีติกถา เล่ม ๓๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๔๑๘–๑๔๒๓ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๘/๑๑ ในวรรคที่ ๑๐มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๑๐ สีลัง นจิตตานุปริวัตตีติกถา (ฉบับหลวง เล่ม ๓๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๓๗ หน้า ๗๐๕–๗๐๘
ป. เมื่อศีลเกิดขึ้นแล้วดับไป บุคคลผู้มีศีลดับไปแล้วนั้นเป็นผู้ทุศีลหรือ ?
ส. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ป. ถ้าอย่างนั้น ศีลก็ต้องไม่เป็นเจตสิก
จบ สีลังอเจตสิกันติกถา
(๑๐๒) ๘. สีลังนจิตตานุปริวัตตีติกถา
ว่าด้วยเรื่องศีลไม่เกิดคล้อยตามจิต
{๑๔๑๘} [๕๙๕] สกวาทีถามว่า ศีลไม่เกิดคล้อยตามจิตหรือ ?
ส. ศีลเป็นรูป ... เป็นนิพพาน ... เป็นจักขายตนะ ... เป็นโผฏฐัพพายตนะหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ศีลไม่เกิดคล้อยตามจิตหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ผัสสะไม่เกิดคล้อยตามจิตหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. ศีลไม่เกิดคล้อยตามจิตหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายมหาสังฆิกะ ซึ่งมีความเห็นว่า ศีลไม่เกิดคล้อยตามจิต คือไม่เกิดดับพร้อมกับจิต เนื่องจากศีลไม่เป็นเจตสิก (นัย อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๕๓,๒๕๔)
ส. เวทนา ... สัญญา ... เจตนา ... ศรัทธา ... วิริยะ ... สติ ... สมาธิ ... ปัญญาไม่เกิดคล้อยตามจิตหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๔๑๙} ส. ผัสสะเกิดคล้อยตามจิตหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ศีลเกิดคล้อยตามจิตหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. เวทนา ... สัญญา ... เจตนา ... ศรัทธา ... วิริยะ ... สติ ... สมาธิ ... ปัญญาเกิดคล้อยตามจิตหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. ศีลเกิดคล้อยตามจิตหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๔๒๐} [๕๙๖] ส. สัมมาวาจาไม่เกิดคล้อยตามจิตหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. สัมมาทิฏฐิไม่เกิดคล้อยตามจิตหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. สัมมาวาจาไม่เกิดคล้อยตามจิตหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. สัมมาสังกัปปะ ... สัมมาวายามะ ... สัมมาสติ ... สัมมาสมาธิ ไม่เกิดคล้อยตามจิตหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. สัมมากัมมันตะ ... สัมมาอาชีวะไม่เกิดคล้อยตามจิตหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. สัมมาทิฏฐิไม่เกิดคล้อยตามจิตหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. สัมมาอาชีวะไม่เกิดคล้อยตามจิตหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. สัมมาสังกัปปะ ... สัมมาวายามะ ... สัมมาสติ ... สัมมาสมาธิ ไม่เกิดคล้อยตามจิตหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๔๒๑} ส. สัมมาทิฏฐิเกิดคล้อยตามจิตหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. สัมมาวาจาเกิดคล้อยตามจิตหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. สัมมาทิฏเกิดคล้อยตามจิตหรือ?
ป. ถูกแล้ว
ส. สัมมากัมมันตะ ... สัมมาอาชีวะเกิดคล้อยตามจิตหรือ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๔๒๒} ส. สัมมาสังกัปปะ ... สัมมาวายามะ ... สัมมาสติ ... สัมมาสมาธิ เกิดคล้อยตามจิตหรีอ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. สัมมาวาจาเกิดคล้อยตามจิตหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. สัมมาสมาธิเกิดคล้อยตามจิตหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. สัมมากัมมันตะ ... สัมมาอาชีวะเกิดคล้อยตามจิตหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น...
{๑๔๒๓} [๕๙๗] ป. ท่านไม่ยอมรับว่า ‘‘ศีลไม่เกิดคล้อยตามจิต” หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. เมื่อศีลเกิดขึ้นแล้วดับไป บุคคลผู้มีศีลดับไปแล้วนั้นเป็นผู้ทุศีลหรือ ?
ส. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น...
ป. ถ้าอย่างนั้น ศีลก็ต้องไม่เกิดคล้อยตามจิต
จบ สีลังนจิตตานุปริวัตตีติกถา
(๑๐๓) ๙. สมาทานเหตุกกถา
ว่าด้วยเรื่องศีลที่มีการสมาทานเป็นเหตุเจริญได้
{๑๔๒๔} [๕๙๘] สกวาทีถามว่า ศีลที่มีการสมาทานเป็นเหตุเจริญได้หรือ ?
ส. ผัสสะ เวทนา สัญญา เจตนา จิต ศรัทธา วิริยะ สติ สมาธิ ปัญญาที่มีการสมาทานเป็นเหตุเจริญได้หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายมหาสังฆิกะ ซึ่งมีความเห็นว่า ศีลที่มีการสมาทานเป็นเหตุ ย่อมเจริญเองได้ตามพระพุทธพจน์ที่ว่า ‘บุญย่อมเจริญทุกเมื่อ’ เพราะศึกษาความแห่งพระคาถาที่ว่า ‘ชนเหล่าใดปลูกสวนอันน่ารื่นรมย์’ เป็นต้น โดยไม่แยบคาย (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๕๔)
จบ สีลัง นจิตตานุปริวัตตีติกถา