พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๑๐
ปัญจวิญญาณา สาโภคาติกถา เล่ม ๓๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๓๙๖–๑๓๙๙ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๕/๑๑ ในวรรคที่ ๑๐มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๑๐ ปัญจวิญญาณา สาโภคาติกถา (ฉบับหลวง เล่ม ๓๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๓๗ หน้า ๖๙๒–๖๙๕
(๙๙) ๕. ปัญจวิญญาณาสาโภคาติกถา
ว่าด้วยเรื่องวิญญาณ ๕ มีความผูกใจ
{๑๓๙๖} [๕๘๔] สกวาทีถามว่า วิญญาณ ๕ มีความผูกใจหรือ ?
ส. วิญญาณ ๕ อาศัยวัตถุเกิด อาศัยอารมณ์เกิดหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าวิญญาณ ๕ อาศัยวัตถุเกิด อาศัยอารมณ์เกิด ก็ไม่ควรกล่าวว่า “วิญญาณ ๕ มีความผูกใจ”ส. วิญญาณ ๕ อาศัยวัตถุที่เกิดก่อน มีธรรมที่เกิดก่อนเป็นอารมณ์ อาศัยวัตถุภายในเกิด มีธรรมภายนอกเป็นอารมณ์ อาศัยวัตถุที่ยังไม่ทำลายไป มีธรรมที่ยังไม่ทำลายไปเป็นอารมณ์ อาศัยวัตถุต่าง ๆ กัน มีอารมณ์ต่าง ๆ กัน ไม่เสวยอารมณ์คือโคจรรูปแห่งกันและกัน เกิดขึ้นโดยไม่มีการสนใจไม่ได้ เกิดขึ้นโดยไม่มีการทำไว้ในใจไม่ได้ เกิดขึ้นโดยไม่เจือด้วยสัมปฏิจฉนจิตเป็นต้นไม่ได้ เกิดขึ้นไม่ก่อนไม่หลังไม่ได้ เกิดขึ้นในลำดับติดต่อกันและกันไม่ได้ มิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าวิญญาณ ๕ เกิดขึ้นในลำดับติดต่อกันและกันไม่ได้ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “วิญญาณ ๕ มีความผูกใจ”{๑๓๙๗} [๕๘๕] ส. จักขุวิญญาณมีความผูกใจหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายมหาสังฆิกะ ซึ่งมีความเห็นว่า วิญญาณจิต ๕ มีความผูกใจด้วยอำนาจกุศลและอกุศลอยู่ เพราะศึกษาพระพุทธพจน์ที่ว่า ‘เห็นรูปด้วยจักขุแล้วไม่รวบถือรวม ๆ ไม่แยกถือเป็นส่วน ๆ’ เป็นต้น โดยไม่แยบคาย (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๕๒)
ส. จักขุวิญญาณปรารภความว่างเปล่าเกิดขึ้นหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. จักขุวิญญาณปรารภความว่างเปล่าเกิดขึ้นหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. เพราะอาศัยจักขุและความว่างเปล่า จึงเกิดจักขุวิญญาณขึ้นหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น
ส. เพราะอาศัยจักขุและความว่างเปล่า จึงเกิดจักขุวิญญาณขึ้นหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. คำว่า “เพราะอาศัยจักขุและความว่างเปล่า จึงเกิดจักขุวิญญาณขึ้น” ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริงหรือ ?
ป. ไม่มี
ส. คำว่า “เพราะอาศัยจักขุและรูป จึงเกิดจักขุวิญญาณขึ้น” ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริงหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากคำว่า “เพราะอาศัยจักขุและรูป จึงเกิดจักขุวิญญาณขึ้น” ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “เพราะอาศัยจักขุและความว่างเปล่า จังเกิดจักขุวิญญาณขึ้น”{๑๓๙๘} ส. จักขุวิญญาณมีความผูกใจหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. จักขุวิญญาณปรารภอดีตและอนาคตเกิดขึ้นหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. จักขุวิญญาณมีความผูกใจหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. จักขุวิญญาณปรารภผัสสะ ... ปรารภโผฏฐัพพะเกิดขึ้นหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. มโนวิญญาณมีความผูกใจ และมโนวิญญาณปรารภความว่างเปล่าเกิดขึ้นหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. จักขุวิญญาณมีความผูกใจ และจักขุวิญญาณปรารภความว่างเปล่าเกิดขึ้นหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. มโนวิญญาณมีความผูกใจ และมโนวิญญาณปรารภอดีตและอนาคตเกิดขึ้นหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. จักขุวิญญาณมีความผูกใจ และจักขุวิญญาณปรารภอดีตและอนาคตเกิดขึ้นหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. มโนวิญญาณมีความผูกใจ และมโนวิญญาณปรารภผัสสะ ... ปรารภโผฏฐัพพะเกิดขึ้นหรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. จักขุวิญญาณมีความผูกใจ และจักขุวิญญาณปรารภผัสสะ ... ปรารภโผฏฐัพพะ จึงเกิดขึ้นหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๑๓๙๙} [๕๘๖] ป. ท่านไม่ยอมรับว่า “วิญญาณ ๕ มีความผูกใจ” หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้เห็นรูปด้วยจักขุแล้วรวบถือรวม ๆ ... ไม่รวบถือรวม ๆ ... ฟังเสียงด้วยโสตะ ... ถูกต้องโผฏฐพพะด้วยกายแล้วรวบถือรวม ๆ.... ไม่รวบถือรวม ๆ ...” ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง มิใช่หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. ถ้าอย่างนั้น วิญญาณ ๕ ก็ต้องมีความผูกใจ ...
จบ ปัญจวิญญาณาสาโภคาติกถา
(๑๐๐) ๖. ทวีหิสีเลหิสมันนาคโตติกถา
ว่าด้วยเรื่องผู้เจริญมรรคประกอบด้วยศีล ๒
{๑๔๐๐} [๕๘๗] สกวาทีถามว่า บุคคลผู้มีความพร้อมเพรียงด้วยมรรคเป็นผู้ประกอบด้วยศีล ๒ หรือ ?
ส. บุคคลผู้มีความพร้อมเพรียงด้วยมรรคเป็นผู้ประกอบด้วยผัสสะ ๒ ด้วยเวทนา ๒ ด้วยสัญญา ๒ ด้วยเจตนา ๒ ด้วยจิต ๒ ด้วยศรัทธา ๒ ด้วยวิริยะ ๒ ด้วยสติ ๒ ด้วยสมาธิ ๒ ด้วยปัญญา ๒ หรือ ?
- ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษนิกายมหาสังฆิกะ ซึ่งมีความเห็นว่า เพราะเหตุที่บุคคลผู้มีศีลด้วยศีลที่เป็นโลกิยะเจริญโลกุตตรมรรค ฉะนั้น. บุคคลผู้พร้อมเพรียงด้วยมรรคจึงชื่อว่าเป็นผู้’ประกอบด้วยศีล ๒ อย่าง คือ ศีลที่เป็นโลกิยะเป็นอันดับแรก และศีลที่เป็นโลกุตตระในขณะที่มรรคเกิดขึ้น ซึ่งต่างจากความเห็นของฝ่ายสกวาทีที่เห็นว่าผู้เจริญมรรคเป็นผู้ประกอบด้วยศีลอย่างเดียว คือ ศีลที่เป็นโลกุตตระ (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๕๒-๒๕๓)
จบ ปัญจวิญญาณา สาโภคาติกถา